విద్య: ఒక జ్ఞాపకం(త్రివేణి)

ఎస్. రామసుబ్బన్ రచన-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(1)

ఈ శరదృతువు సాయంత్రం, కిటికీలోంచి బయటకు చూస్తుంటే, గాలికి అటుఇటు ఊగుతున్న ఎండిపోయిన చెట్లు కనిపిస్తున్నాయి. అప్పుడు నాకు పదహారేళ్ల అమాయకపు ‘విద్య’ గుర్తుకొచ్చింది; ఆ జ్ఞాపకం ఎంతో వేదనతో కూడుకున్నది.

చాలా ఏళ్ల క్రితం జరిగిన విషయమది, ఏదో మరో ప్రపంచంలో జరిగినట్లుగా అనిపిస్తుంది. ఇప్పుడు విద్య పెద్దదై, ఒక స్త్రీగా మారి ఉంటుందేమో! ఆమెకు పెళ్లయిందేమోనని కూడా అనిపిస్తుంది. కానీ, ‘T–’ పట్టణంలోని వేదాచల అయ్యర్ గారి ఇంట్లో నేను చూసిన ఆ అమాయకపు, కష్టపడే అమ్మాయిగా తప్ప, ఆమెను మరోలా ఊహించుకోవడం నాకు అసాధ్యం.

అప్పట్లో నేను యువకుడిని; నా మనసులో గొప్ప ఆశయాలు ఉండేవి, కానీ రక్తంలో వేడి కూడా ఎక్కువే! ఒక పని మీద నేను ‘T–’కి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. మా నాన్నగారు రాసిచ్చిన పరిచయ లేఖ ఉండటంతో, వేదాచల గారి చిన్న, అందమైన బంగళాలో నాకు బస దొరికింది. అదొక ఆహ్లాదకరమైన ఇల్లు. వేదాచల గారు మా నాన్నగారికి చిన్ననాటి స్నేహితులు. వారు యవ్వనంలో చేసిన అల్లరి పనులను, సాహసాలను ఆయన ఎంతో ఉద్వేగంతో, మధ్య మధ్యలో నిట్టూరుస్తూ నాకు చెప్పారు. ఆయన భార్య రాజమ్మగారు, కాస్త ఎక్కువగా మాట్లాడే స్వభావం కలవారైనప్పటికీ, ఎంతో ఆప్యాయంగా ఉండేవారు. ఆ ఇల్లు పిల్లల నవ్వులతో నిండి ఉండేది; అక్కడ చాలామంది పిల్లలు ఉండేవారు. వారిలో అందరికంటే పెద్దదైన శకుంతల చాలా సున్నితంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉండేది. ఆమె స్థానిక బాలికల పాఠశాలలో చదువుకుంటోంది. నేను వచ్చిన రోజు సాయంత్రం, ఆమె నన్ను కనుమూలగా గమనిస్తూనే ఉంది. నేను ఆమె వైపు చూడగానే, సిగ్గుతో వెంటనే చూపు తిప్పుకునే తీరు చాలా సరదాగా అనిపించింది. విద్యను నేను మొదటిసారి రాత్రిపూట చూశాను; వంట చేసే మహిళతో కలిసి ఆమె మాకు వడ్డించింది. కానీ, అప్పుడు నేను సంభాషణలో పూర్తిగా మునిగిపోవడమే కాకుండా, శకుంతల (అందరూ ఆమెను ‘సాకు’ అని పిలిచేవారు) ఆకర్షణలో చిక్కుకుపోవడంతో, విద్యను పెద్దగా గమనించలేదు

ఆ ఇంట్లో ఒక మూలన నాకు ఒక గదిని కేటాయించారు. మరుసటి రోజు మధ్యాహ్నం, కేవలం కుతూహలంతో నేను నా గదిలోంచి బయటకు వచ్చి ఆవరణలోకి అడుగుపెట్టాను. అక్కడికి దగ్గరలోనే వంటగది ఉంది. నా గదికి, వంటగదికి మధ్య ఉన్న చిన్న తోటలో, ఎర్రని పూలతో నిండిన పొడవైన, సన్నని ‘అరళి’ (గన్నేరు) మొక్కలు ఉన్నాయి. అవి గాలికి ఊగుతూ, వంగుతూ… కేవలం అరళి మొక్కలకు మాత్రమే సాధ్యమయ్యే ఒక ప్రత్యేకమైన సొగసును ప్రదర్శిస్తున్నాయి. అప్పుడు కూడా ఇప్పుడున్నట్టే శరదృతువు, గాలి బలంగా వీస్తోంది. అయినా సరే, ఆ మొక్కల సన్నని కాండాలకు అతుక్కుని ఉన్న ముళ్ల వంటి ఆకులు, ఎర్రని పూలు… ఆ వాతావరణాన్ని ధైర్యంగా, అందంగా ఎదిరిస్తూ నిలబడ్డాయి. అప్పుడే విద్య చేతిలో ఒక వాడిన పాత్ర పట్టుకుని వంటగదిలోంచి బయటకు వచ్చింది. పనిమనిషి కడుగుతుందేమో అన్నట్లుగా, ఆ పాత్రను వంటగది ముందు ఉంచింది. అలా పాత్రను ఉంచి, నిటారుగా నిలబడి, సిగ్గుతో కూడిన చిరునవ్వుతో తిరిగి వంటగదిలోకి వెళ్తున్నప్పుడు… ఆమెను నేను పూర్తిగా చూసే అవకాశం దొరికింది.

ఆమె వయసు సుమారు పదహారేళ్లు ఉండవచ్చు. సన్నగా, కొంచెం పొడవుగా, అందమైన జుట్టుతో, నల్లని ఛాయతో ఉంది. ఆమె ముఖంలో ఒక సున్నితమైన, అమాయకమైన భావం ఉంది; అది ఎంతటి కఠిన హృదయాన్నైనా కరిగించగలదు. అయితే, ఆమె విషయంలో ఒక వింత విషయం నా దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఆమె శరీర ఆకృతిని బట్టి చూస్తే కనీసం పదహారేళ్లు ఉంటారని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది, కానీ ఆమె చీర కట్టుకోలేదు. దానికి బదులుగా, చాలా చిన్న వయసు అమ్మాయిలు ధరించే ‘పావాడై’ (లంగా), ‘చిత్తడై’ (ఓణి/పై వస్త్రం) వేసుకుని ఉంది. ఆమెను చూస్తుంటే, ఆమె పనిమనిషి కాదని అనిపించింది—బహుశా ఆమె ముఖంలోని ఆ భావమే అలా అనిపించిందేమో! ఒకవేళ ఆమె పనిమనిషి కాకపోతే, మరి ఎవరై ఉంటారు? బంధువా? లేక మిస్టర్ వేదాచలం పోషిస్తున్న అనాథా?

నేను ఇలా ఆలోచిస్తూ నిలబడినప్పుడు, రాజమ్మ గొంతు స్పష్టంగా, తీక్షణంగా వినిపించింది:

“విద్యా, విద్యా!”

అప్పుడే నాకు ఆమె పేరు తెలిసింది. రాజమ్మ పిలవగానే విద్య వెంటనే సమాధానం చెప్పలేదు. ఆమె ఒక నిమిషం ఆలస్యం చేయడంతో, రాజమ్మ కొంచెం విసుగ్గా మళ్ళీ పిలిచింది:

“విద్య, విద్యా–పిలిస్తే పలకకుండా ఎంత ధైర్యం ఈ అమ్మాయికి!”

ఆ తర్వాత, వంటగది తలుపు ముందు గరిటెను పడేసి, విద్య ఉపిరి పీల్చుకోలేనంత వేగంగా లోపలికి పరిగెత్తుకుంటూ రావడం కనిపించింది. ఆమె సిగ్గుపడుతూ నవ్వుతూ, కొంచెం గట్టిగా ఇలా అంది:

“వస్తున్నాను అత్తయ్యా, వస్తున్నాను.”

అంటే, విద్య వేదాచలం కుటుంబానికి ఏదో ఒక రకమైన మేనకోడలు అన్నమాట. మరి అలాంటప్పుడు ఆమెకు ‘పావాడ-చీతాడై’ (సాంప్రదాయ బాలికల దుస్తులు) ఎందుకు? వేదాచలంకు ఆమెకు కనీసం ఒక చౌకైన చీర కొనిచ్చే స్తోమత లేదా? పైగా, ఇంత చిన్న వయసులోనే ఆమెతో వంట చేయించడం, వడ్డించడం వంటి పనులు ఎందుకు చేయిస్తున్నారు? నా గదిలోకి తిరిగి వెళ్తున్నప్పుడు, ఆ అమ్మాయి పరిస్థితిని తలచుకుని నా మనసులో తెలియని బాధ కలిగింది.

(2)

మరుసటి రోజు ఆదివారం. ఉదయం విద్య మాకు డ్రాయింగ్ రూమ్‌లో కాఫీ తీసుకువచ్చినప్పుడు, నేను ఆమెను నిశితంగా గమనించాను. ఆమె ముఖంలో వచ్చిన మార్పు నన్ను ఆశ్చర్యపరిచింది; అంతకుముందు రోజు ఉన్న ఆ సున్నితత్వం, అమాయకత్వం ఏవీ లేవు—ఆ ముఖం ఎటువంటి భావాలు లేని శూన్యంతో నిండి ఉంది. డ్రాయింగ్ రూమ్ బయట వరండాలో చిన్న పిల్లలు ఆడుకుంటూ గొడవ పడుతున్నారు; ఆ అల్లరి భరించలేనంతగా ఉంది. “అల్లరి పిల్లలు! అందరినీ చెడామడా కొట్టేయాలనిపిస్తోంది,” అని రాజమ్మ అన్నప్పటికీ, ఆ గోల ఆపమని కనీసం వారిని అడగలేదు కూడా. ఆదివారం కావడంతో, సాకుకు బడికి వెళ్లే తొందర లేదు. ఆమె డ్రాయింగ్ రూమ్‌లోనే కూర్చుని, ఏమీ మాట్లాడకుండా చాలా పద్ధతిగా ఉంది. అప్పుడప్పుడు నా వైపు చూస్తూ, సహజమైన సిగ్గుతో కూడిన ఒక రకమైన చమత్కారమైన చూపులను విసిరింది—అది ఏమాత్రం కృత్రిమంగా లేదు, ఆమె బాల్య స్వభావంలోనే భాగంలా అనిపించింది. ఆమె కట్టుకున్న చీర ఆమె చిన్నారి శరీరానికి ఎంతో చక్కగా అమరి ఉంది. మేము మాట్లాడుకుంటుండగా, ఏదో గుర్తుకొచ్చినట్లుగా రాజమ్మ అకస్మాత్తుగా “విద్య, విద్యా!” అని పిలిచింది. ఆ అమ్మాయి ఆయాసపడుతూ లోపలికి రాగానే, రాజమ్మ కటువుగా ఇలా అంది:

“విద్య, అందరూ కాఫీ తాగేశాక కప్పులను ఎప్పుడు సర్దుతావు? ఎంత చెప్పినా వినవు కదా, నీకు బుద్ధి ఎప్పుడు వస్తుందో!”

విద్య టేబుల్ మీద ఉన్న కప్పులను సర్దుతుండగా, నేను కనుమూలగా ఆమె వైపు చూశాను. ఆమె ముఖంలో అప్పటిలాగే ఎలాంటి భావాలూ లేవు. నా చూపు సాకు వైపు మళ్లగా, ఆమె నా వైపు చూసి సున్నితంగా నవ్వింది. ఇక వేదాచలం విషయానికొస్తే, ఏమీ జరగనట్టే ఆయన నిశ్చలంగా కూర్చుని ఉన్నారు. విద్య అనుభవిస్తున్న ఒంటరితనం పట్ల నా మనసులో ఒక్కసారిగా జాలి కలిగింది.

“అస్సలు కృతజ్ఞత లేని పిల్ల!” అని రాజమ్మ నాతో ఫిర్యాదు చేసింది. “మేము తన కోసం ఇంత చేస్తున్నా, నేను చెప్పే మాటలో ఒక్కటి కూడా వినదు.”

“బహుశా చిన్నపిల్ల కాబట్టి అలా చేస్తుందేమో,” అని విద్య తరపున ఏదో ఒకలా మాట్లాడాను. “కొంచెం పెద్దయ్యాక, బహుశా మరింత బాధ్యతగా ప్రవర్తిస్తుందేమో.”

“చిన్నపిల్లా!” అని రాజమ్మ ఆశ్చర్యంగా అంది. “తనకు పదహారేళ్లు దాటాయి. సాకుకు ఇంకా పద్నాలుగేళ్లే కదా, అయినా ఎంత చక్కగా ప్రవర్తిస్తుందో చూడు!”

నేను సాకు వైపు చూశాను; ఆమె సిగ్గుతో ముఖం ఎర్రబారగా చాలా బాగుంది. ఆ క్షణానికి విద్యను పూర్తిగా మర్చిపోయాను. ఆ తర్వాత మేము ఇతర విషయాల గురించి హాయిగా మాట్లాడుకున్నాం. మేము మాట్లాడుకుంటున్నంత సేపూ, వరండా నుండి పిల్లల నవ్వులు, అరుపులు వినిపిస్తూనే ఉన్నాయి. అది విన్న రాజమ్మ, “అల్లరి పిల్లలు! వీళ్లకు దెబ్బలు పడాల్సిందే!” అని అంది.

ఉదయం భోజనం తర్వాత, నేను ఏ పని మీదైతే ‘T–’ పట్టణానికి వచ్చానో, ఆ పని కోసం బయటకు వెళ్లాల్సి వచ్చింది. మధ్యాహ్నం తిరిగి వచ్చేసరికి, బయట తిరగడం వల్ల, పైగా శరదృతువు గాలికి కళ్లలోకి పడుతున్న దుమ్ము వల్ల బాగా అలసిపోయాను. డ్రాయింగ్ రూమ్‌లో రాజమ్మను చూడగానే…

ఆమె మిఠాయిలను ఎంతో ఆత్రుతగా తింటున్న తీరు, నా ప్రశ్నలకు సమాధానమిచ్చిన విధానం చూస్తుంటే, ఆమె ఎనిమిదేళ్ల చిన్నారిలా అనిపించింది. ఆమె రాజమ్మ సోదరీమణులలో ఒకరి సవతి కుమార్తె అని తెలిసింది. ఆమె తల్లిదండ్రులు మరణించారు; తండ్రి తరపు అమ్మమ్మ బతికే ఉన్నప్పటికీ, ఆమెకు వయసు పైబడటంతో ఈ చిన్నారిని చూసుకోలేని స్థితిలో ఉంది. అలా ఆమె వేదాచలం కుటుంబంతో కలిసి జీవించాల్సి వచ్చింది.

“ఎంత మంచి అమ్మాయివి నువ్వు!” అని నేను ఆమెతో అన్నాను. “నిజం చెప్పాలంటే, నిన్ను మొదటిసారి చూసినప్పుడే నాకు నువ్వు బాగా నచ్చేశావు. వీళ్లందరికీ నీపై ఎందుకు అంత అయిష్టం ఉంటుందో అర్థం కావడం లేదు! కానీ, వాళ్ల గురించి అస్సలు పట్టించుకోకు. వాళ్లంతా మూర్ఖులు—ముఖ్యంగా సాకు!”

మెల్లమెల్లగా, ఆమె పెదవులపై చిరునవ్వును తీసుకురాగలిగాను. ఆమె నన్ను పూర్తిగా నమ్మి, ఒక చిన్నపిల్లలా ఎంతో స్వేచ్ఛగా నాతో మాట్లాడింది. ఆమెకు నేను ఒక సోదరుడిలా అనిపించాను. ఆమెకు కొంత ఓదార్పునివ్వగలిగాననే భావన నాలో ఒక రకమైన గర్వాన్ని, పవిత్రమైన అనుభూతిని కలిగించింది. నేను ఆమె భుజంపై మెల్లగా తట్టి, ఆమె గడ్డాన్ని పైకి ఎత్తి నా వైపు చూసేలా చేశాను.

కానీ, ఒక్కసారిగా అంతా మారిపోయింది. నా మనసులోకి, శరీరంలోకి ఏదో ఒక రాక్షస శక్తి ప్రవేశించినట్లు అనిపించింది. ఆమె ధరించిన దుస్తుల (పావడాయి, చితడాయి) చాటున, ఆమె యవ్వనపు ఆకృతి ఒక్కసారిగా నా కళ్లకు స్పష్టంగా, ఉద్వేగభరితంగా కనిపించింది. నేను ఆమె చేతులను గట్టిగా పట్టుకుని ఇలా అన్నాను:

“విద్య, నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను, ప్రేమిస్తున్నాను… నిన్ను పెళ్లి చేసుకుంటాను… ఇకపై నీ కష్టాలన్నీ తీరిపోతాయి.”

కానీ, ఆ మాటలు నా పెదవులపైనే తడబడ్డాయి. ఆమె తన సున్నితమైన, అమాయకపు ముఖాన్ని నా వైపు ఎత్తి చూసింది; ఆ కళ్లలో కొత్త ఆశ మెరిసింది. కానీ, నా చూపుల్లోని వికృతమైన తీవ్రతను గమనించగానే, ఆమె ముఖం రంగు మారింది. నమ్మలేనంత ఆశ్చర్యంతో, భయంతో ఆమె నా వైపు చూసింది. భయంతో, బాధతో ఆమె శరీరం మొత్తం వణికిపోవడం నేను గమనించాను… ఆ ఇంట్లో ఎవరూ లేరు. యవ్వనపు అంచున నిలబడిన ఒక యువతి యొక్క అమాయకపు మనస్సు—అది ఎంత సున్నితమైనదంటే, ఏ పూవునైనా సరే, అంతకంటే సులభంగా తుంచేయవచ్చు, అంతకంటే సులభంగా పాడుచేయవచ్చు… ఆ అమాయక మనస్సుకు తన అజ్ఞానం తెలియదు, అది ఎంతో నమ్మకంతో నిండి ఉంటుంది… మరుసటి రోజు నేను బయలుదేరినప్పుడు, నా మనస్సు దుఃఖంతో, నిరాశాభావంతో నిండిపోయింది; ఎవరి ముఖం వైపు చూసే ధైర్యం కూడా నాకు లేకపోయింది. నన్ను సాగనంపడానికి అందరూ వరండాలో గుమిగూడారు—విద్య తప్ప మిగిలిన వారంతా అక్కడ ఉన్నారు. “వెళ్లి వస్తాం,” అని వేదాచల దంపతులు అన్నారు; పిల్లలు “టా-టా” అని అరిచారు; కారులో నేను వెళ్తుండగా సాకు నవ్వుతూ చేయి ఊపి వీడ్కోలు పలికింది… కానీ, విద్య ఎక్కడ?

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –14-11-26-ఉయ్యూరు