ప్రముఖ రొమాంటిక్ కవి పి.బి.షెల్లీ జీవిత చరిత్ర -18

468

అవి పదిహేనవ శతాబ్దపు అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉన్నాయనడంలో సందేహం లేదు, కానీ పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు అభిరుచులకు మాత్రం ఏమాత్రం సరిపోవు. జేన్ షోర్‌కు అవి చదవడానికి ఆసక్తికరంగా అనిపించి ఉండవచ్చు, కానీ నాకు మాత్రం అలా అనిపించలేదు; అభిరుచుల గురించి వాదించడం వ్యర్థం. ఒకవేళ ఆ అందమైన జేన్, కాక్స్టన్ ముద్రించిన కొత్త పుస్తకాలలో ఒకదానిని తన చంకన పెట్టుకుని (అది అప్పుడే ముద్రణ నుండి వచ్చినట్లుగా తడిగా ఉన్నప్పుడు) స్కిన్నర్ వీధికి వెళ్లి, విలియం గాడ్‌విన్‌కు గట్టిగా చదివి వినిపించి ఉంటే—అందమైన హ్యారియెట్ నాకు చదివి వినిపించే విధంగానే—ఆ గౌరవనీయులైన జ్ఞాని దాన్ని ఎంతో వినోదాత్మకంగానూ, నిజంగా ఆనందదాయకంగానూ భావించి ఉండేవారు.

నేను ఉత్తర ప్రాంతంలో గడిపిన దాదాపు మూడు నెలల కాలంలో, బిష్ (Bysshe) నుండి గానీ, అతని లేదా హ్యారియెట్ నుండి గానీ అతని కార్యకలాపాల గురించి ఎటువంటి లేఖలు లేదా సమాచారం నాకు అందలేదు. అతను ‘హై ఎల్మ్స్’ (High Elms) వద్ద కొన్ని వారాలు సంతోషంగా గడిపాడని తర్వాత తెలిసింది; కానీ తన స్వభావసిద్ధమైన చంచలత్వం మరియు అశాంతిని కలిగించే శక్తుల ప్రభావం వల్ల, అతను అక్కడ శాశ్వతంగా గానీ, లేదా కనీసం వసంతకాలం వరకు గానీ ఉండిపోలేదు. అతనికి అత్యంత ఆత్మీయులైన, ఆసక్తికరమైన ఒక కుటుంబం నుండి సుదీర్ఘమైన సందర్శన లభించింది; వారు అతన్ని ఎంతో ప్రేమించేవారు. ఆ కుటుంబం మొత్తం—తండ్రి, తల్లి మరియు ఐదుగురు చక్కని పిల్లలు—అతనిని చూడటానికి వచ్చారు. ఆ సందర్శకులు ‘ప్రకృతికి దగ్గరగా జీవించడం’ మరియు ‘శాకాహారం’ పాటించడం పట్ల అంకితభావంతో ఉండేవారు; అతని ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరిస్తూ అతని ఇంట్లో ఉన్నంత కాలం వారు ఆ నియమాలను నిష్ఠగా పాటించారని మనం సులభంగా నమ్మవచ్చు.

అతనికి ఇద్దరు లేదా ముగ్గురు పొరుగువారు కూడా ఉండేవారు; వారి ఉన్నతమైన సాంగత్యంలో అతను ఆనందాన్ని మరియు వినోదాన్ని పొందేవాడు.

ఆ యాత్రికుడు తన నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్న ఆ ఆహ్లాదకరమైన గ్రామం, లండన్ నుండి నడిచి వెళ్ళగలిగేంత దూరంలోనే ఉండేది—ఆ యవ్వన రోజుల్లో దూరం గురించి మనకున్న అంచనా మరియు మన నడక అలవాట్ల ప్రకారం చూస్తే. అతను తన ప్రస్తుత స్థితిలో సంతృప్తిగా, సౌకర్యవంతంగా ఉండటానికి బలమైన కారణాలు ఉన్నాయి, కానీ దానిని మార్చుకోవడానికి మాత్రం ఎటువంటి కారణమూ లేదు. నేను కూడా ప్రకృతి అనే ‘వృక్షమయ చర్చి’ యొక్క నియమాలను ఖచ్చితంగా పాటించేవాడిని; పల్లెటూరి వాతావరణంలో, వేసవి మరియు శరదృతువు కాలాల్లో అవి నాకు ఏమాత్రం అసౌకర్యంగా అనిపించలేదు. నా పద్ధతి ఎంత గొప్పగా లేదా ఆదర్శప్రాయంగా అనిపించినప్పటికీ, దానిని అనుసరించడానికి ఆసక్తి చూపిన వ్యక్తి ఎవరూ నాకు కనిపించలేదు. నేను ఇతరులను నా మార్గంలోకి మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించలేదు, లేదా అనుచరులను కూడగట్టుకోవాలని ఆశించలేదు—అన్నది నిజమే. అయినప్పటికీ, ఎవరూ దీనిని వ్యతిరేకించలేదు. నా విభిన్నమైన ఆహారపు అలవాటును నేను కేవలం ఒక ‘సరదా’ లేదా ‘అభిరుచి’గా మాత్రమే చెప్పుకునేవాడిని; నిజానికి అది అలాగే ఉండేది, మరియు నా ఆ అభిరుచిని కొనసాగించడానికి నాకు పూర్తి స్వేచ్ఛ ఉండేది.

నేను వేటలో వ్యాయామాన్ని, వినోదాన్ని వెతుక్కునేవాడిని; గతంలోలాగే అప్పట్లో కూడా ఆ వ్యాపకానికి చాలా సమయం కేటాయించేవాడిని. ఆ కాలంలో నేను వేటాడిన జంతువులను లేదా పక్షులను తినేవాడిని కాదు. ఆకలిని పుట్టించుకునే నా పద్ధతి, ఆ ఆకలిని తీర్చుకునే విధానానికి పూర్తిగా విరుద్ధంగా ఉండేది. ఇది ఒక విచిత్రమైన వైరుధ్యం—స్పష్టమైన విరోధాభాస; ఒకవేళ నేను పైథాగరస్ లేదా బ్రాహ్మణుల సూత్రాల ఆధారంగా, లేదా మరేదైనా నిర్దిష్ట సూత్రాల ఆధారంగా ఆహారం తీసుకుని ఉంటే, నా జీవనశైలి ఖచ్చితంగా రక్తపాతం కోరుకునేదిగానూ మరియు రక్తపాతం లేనిదిగానూ (అంటే హింస మరియు అహింసల కలయికగా) ఉండేది. కానీ, ఆ గొప్ప, స్థిరమైన సూత్రాలను నాకంటే తెలివైన వారికి వదిలేయడానికే నేను సాధారణంగా ఇష్టపడేవాడిని; వారానికి మూడు లేదా నాలుగు రోజులు సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు ‘పార్ట్రిడ్జ్’ పక్షులను వేటాడటం లేదా భయపెట్టి తరిమికొట్టడం, ఆపై సాయంత్రం వేళ ఇంటికి తిరిగి వచ్చి మొదట కూరగాయలు, పండ్లతోనూ, చివరగా తగినంత టీ తాగడంతోనూ ఉల్లాసాన్ని పొందడం నా దినచర్యగా ఉండేది.

మధ్యలో వచ్చే విశ్రాంతి రోజుల్లో నేను చాసర్ (Chaucer) రాసిన ఆ భారీ, పురాతన శైలి ముద్రణ కలిగిన పుస్తకాన్ని చదివేవాడిని. అది నా సమయాన్ని చాలావరకు ఆక్రమించినప్పటికీ, నేను గ్రీకు ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని (Greek Classics) పూర్తిగా విస్మరించలేదు. పైగా, అరిస్టోఫనీస్ రాసిన పదకొండు హాస్య నాటకాలలో తొమ్మిదింటిని శ్రద్ధగా, అపారమైన ఆనందంతో చదవడానికి నాకు తీరిక దొరికింది; మిగిలిన రెండు నాటకాలను నేను అప్పటికే చదివి ఉన్నాను. ఆ పని కోసం, గ్రీకు సాహిత్య అధ్యయనానికే అంకితమైన ఒక స్నేహితుడి నుండి ‘ఆక్టావో’ (octavo) పరిమాణంలో ఉన్న, చదవడానికి అనుకూలమైన ఒక మంచి ప్రతిని అప్పుగా తీసుకున్నాను. నా దగ్గర ఉన్న చిన్న పాకెట్-సైజు అరిస్టోఫనీస్ పుస్తకంలోని అత్యంత సూక్ష్మమైన అక్షరాలు, అప్పటికి కేవలం ఇరవై ఒకేళ్ల కొద్ది నెలల వయసున్న నా కళ్ళకు కూడా చాలా శ్రమ కలిగించేవిగా ఉండేవి.

ప్రాచీన హాస్య నాటక ప్రక్రియకు సంబంధించి మనకు మిగిలి ఉన్న ఏకైక అమూల్యమైన నమూనాను కలిగి ఉన్న ఆ ‘ఆక్టావో’ ప్రతి యజమాని యొక్క ప్రశాంతమైన, స్థిరమైన—దాదాపు వెనకడుగు వేస్తున్నదనదగ్గ—జీవితాన్ని; ‘హై ఎల్మ్స్’ (High Elms) నివాసి అయిన, సంచార స్వభావం గల వ్యక్తి యొక్క అశాంతితో కూడిన, నిరంతరం కొత్త మార్గాలను అన్వేషించే జీవితంతో నేను కొన్నిసార్లు పోల్చి చూసుకున్నాను. ఇప్పుడు నేను ఆ రెండవ వ్యక్తి (ఆ గొప్ప మేధావి) యొక్క అసాధారణ జీవన గమనాన్ని చిత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను; ఇక మొదటి వ్యక్తి తన గురించి తానే వివరించుకోనివ్వండి…

475

అసాధారణ మేధావి యొక్క—శతాబ్దానికి ఒకసారి ఆకాశంలో అద్భుతంగా మెరిసే తోకచుక్క వంటి—అస్థిరమైన జీవన గమనం ఎవరికైనా అయోమయాన్ని, అంతుచిక్కని భావనను కలిగిస్తుంది. ఈ గొప్ప పండితుడు మరియు మత గురువుకు కుటుంబం లేదు; ఆయనకు మతపరమైన బాధ్యతలు ఏమీ లేవు లేదా చాలా స్వల్పంగా ఉండేవి; ఏ బాధ్యతనూ—అది చిన్నదైనా పెద్దదైనా—విస్మరించే స్వభావం ఆయనది కాదు; అలాగే, చర్చి నుండి వచ్చే భత్యాలు లేదా ఆదాయాలపై ఆధారపడకుండా, వ్యక్తిగత వనరుల ద్వారా తగినంత మరియు మితమైన ఆదాయాన్ని ఆయన పొందేవారు.

చెస్టర్ వీధి, అక్టోబర్ 21, 1813.

మీరు రాసిన చక్కని మరియు స్నేహపూర్వకమైన లేఖకు ఇంతకాలం సమాధానం ఇవ్వకపోవడం వల్ల, ఆ లేఖలోని గొప్పతనాన్ని గుర్తించలేకపోయానని మీరు భావించవచ్చు; కానీ వాస్తవం ఏమిటంటే, తీవ్రమైన భావోద్వేగాలు ప్రేరేపిస్తే తప్ప నేను రాయడానికి పెద్దగా ఆసక్తి చూపను. నా స్వభావంలోని ఈ ప్రత్యేకత, నా అభ్యర్థనను మీరు వెంటనే మన్నించినందుకు నాకు సంతోషం కలగలేదన్న అపవాదు నుండి నన్ను కాపాడుతుందని ఆశిస్తున్నాను; ఎందుకంటే, నా సూచన మేరకే ‘క్లెమెంటీనా’ (Clementina) యొక్క బాధాకరమైన గాథ మీకు పరిచయం చేయబడిందని, అలాగే ఆ ప్రసిద్ధ రచనపై—అందులో ఆ ఘట్టం అత్యంత ఆసక్తికరమైన భాగం—మీ అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయమని మిమ్మల్ని కోరింది నేనేనని నేను మర్చిపోలేదు.

‘గ్రాండిసన్’ (Grandison) పాత్రను అంచనా వేసేటప్పుడు, రిచర్డ్‌సన్ (Richardson) ఒక పరిపూర్ణమైన, నాగరికత కలిగిన వ్యక్తిని చిత్రించాలని అనుకున్నారన్న విషయాన్ని మీరు గుర్తుంచుకోవాలి; ఆ వ్యక్తి యొక్క భావోద్వేగాలు…

476

ఎల్లప్పుడూ అతని విచక్షణకు లేదా హేతుబద్ధతకు లోబడి ఉంటాయి. ఆ విచక్షణ ఒక్క క్షణం కూడా నియంత్రణను వదలదు—అతని ప్రేయసిలో కనిపించే ఉద్వేగభరితమైన, అందమైన భావోద్వేగాల కదలికలతో పోలిస్తే, ఇది కొంత అసహ్యకరమైన లేదా విసుగు పుట్టించే అంశమేనని నేను అంగీకరిస్తాను. కానీ ఆ రచన అంతటా కథానాయకుడి పాత్రను చిత్రించిన మరియు నిలబెట్టిన విధానంలోని విశ్వసనీయత మరియు స్థిరత్వం, రిచర్డ్‌సన్‌కు ఎప్పుడూ కాదనలేని ఒక విషయాన్ని—అంటే ఆయనలోని నిజమైన మేధాశక్తిని—నిరూపిస్తాయి. ఈ బృహత్తరమైన నవలను చదువుతున్నప్పుడు, మనం ఏ అంశాన్నీ మరొకదానితో పొరపాటు పడము; ఇందులోని దృశ్యాలు మనసులో చెరగని ముద్ర వేస్తాయి. కనీసం నాకైతే సంవత్సరాల క్రితమే ఈ అభిప్రాయం కలిగింది; ఎందుకంటే క్లెమెంటీనా పడిన కల్పిత బాధల గురించి నేను కన్నీళ్లు కార్చి చాలా కాలమైంది. ఏ దేశ సాహిత్యానికైనా సరే, ఆమె పిచ్చికి సంబంధించిన ఆ చిత్రణ అత్యంత హృదయవిదారకమైనదని నా నమ్మకం. ఈ అద్భుతమైన రచనపై ప్రశంసలు కురిపిస్తూ, గొప్ప పండితుడైన డాక్టర్ వార్టన్ ఒక ముఖ్యమైన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు: క్లెమెంటీనా పిచ్చి కంటే ఒరెస్టీస్ పిచ్చిని గొప్పగా భావించడం పాండిత్య అహంకారం అవుతుందేమోనని, లేదా లియర్ (Lear) పిచ్చిలోనైనా సరే నిజమైన భావోద్వేగాల ఛాయలు అంతగా ఉన్నాయా అని ఆయన ప్రశ్నించారు. యూరిపిడెస్ లేదా షేక్‌స్పియర్‌లకు ఏమాత్రం తీసిపోని ఈ రచయిత, నిస్సందేహంగా మన ప్రశంసలకు మరియు గౌరవానికి అత్యంత అర్హులు.

ఇప్పుడు నేను మరొక అంశం వైపు మళ్లుతున్నాను, ఇది మీకు కూడా అంతే ఆసక్తికరంగా ఉంటుందని నా నమ్మకం: మీ స్నేహితులు ‘షెల్లీ’ కుటుంబం గురించి. మేము విడిపోయే సమయానికి వారు క్షేమంగానే ఉన్నారు.

వారు ఉత్తర ప్రాంతానికి చేరుకున్నాక—అవసరాల రీత్యా వారు అక్కడ కొంతకాలం స్థిరపడాల్సి వస్తుందని నా ఊహ—వారి గురించి మాకు ఎటువంటి సమాచారం అందలేదు. మీ దృష్టిలో ఎంతో ప్రాధాన్యత కలిగిన ఆ మహిళ (శ్రీమతి షెల్లీ), బ్రాక్‌నెల్‌లో మేము కలిసి ఉన్నంత కాలం ఎప్పటిలాగే ఉల్లాసంగా, సంతోషంగా ఉన్నారు; ‘యాంథే’ (Ianthe) ఆశ్చర్యకరంగా ఎదిగింది, మరియు మిస్ వెస్ట్‌బ్రూక్ ఎప్పుడూ చిరునవ్వుతో, ప్రశాంతంగా ఉండేవారు. వారి బృందంలోకి ఒక కొత్త వ్యక్తి వచ్చి చేరారు—ఆయన భావనా పటిమ లేని, నిస్సారమైన పండితుడు; ఆయనకు రసానుభూతి గానీ, సున్నితమైన భావాలు గానీ లేవని నా అభిప్రాయం. ఈ విషయాన్ని షెల్లీ ఎప్పటికైనా గ్రహిస్తారు. అతని ఆప్యాయత కలిగిన స్వభావం సానుభూతిని కోరుకుంటుంది, కానీ ఆ కొత్త పరిచయస్తుడి వద్ద అతనికి అటువంటి సానుభూతి లభించదని నాకు గట్టి నమ్మకం ఉంది.

మీరు ఆమె గురించి ఆరా తీస్తున్నారని తెలిస్తే నా సోదరి ఎంతో సంతోషించేది; ఆమె రెండు వారాల క్రితం చాలా ఆరోగ్యంగా ఉంది. మీ రాక కోసం మేమంతా ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తున్నాము; ఇందులో మిస్టర్ లారెన్స్ కూడా ఉన్నారు, ఆయన ఎప్పుడూ మిమ్మల్ని మీకు తగిన గౌరవంతోనే ప్రస్తావిస్తుంటారు.

మీ సహచరుల స్వభావం మరియు అలవాట్లు మీ ఆశలకు అనుగుణంగా లేకపోవడంలో ఆశ్చర్యం ఏమీ లేదు. ఈ విశిష్టమైన ద్వీప దేశంలో విజ్ఞత మరియు మంచి స్వభావం కలిగిన వ్యక్తులు (స్త్రీలు లేదా పురుషులు) నాకు ఎప్పుడూ పెద్దగా కనిపించలేదు; వారు అక్కడక్కడా విడివిడిగా ఉండటం వల్ల అనుకోకుండా వారిని కలుసుకోవడం అరుదు. రాజధాని నగరంలో కూడా పక్షపాతం లేని ఆలోచనాపరులు పెద్దగా లేరు; పైగా, సమాజంలోని మోసపూరిత ధోరణులు వారిపై ఎంత బలమైన పట్టును కలిగి ఉంటాయంటే, వారిలోని సగం ప్రతిభ అనివార్యంగా వెలుగులోకి రాకుండా అణచివేయబడుతుంది. మీ ప్రారంభకాల రచనలలో ఒకదాని మొదటి భాగాన్ని నేను చదివాను,

అది చాలా చిన్న వయసులో రాసిన రచన అని నాకు అర్థమైంది; అందులోని కొన్ని అంశాలను మీ ప్రస్తుత పరిణతి చెందిన ఆలోచనా దృక్పథం అంగీకరించకపోవచ్చు. మనం కలుసుకున్నప్పుడు దాని గురించి మీతో చర్చించడానికి ప్రయత్నిస్తాను.

479

ఆ నిశ్శబ్దం గురించి, దానికి గల కారణాల గురించి నేను వ్యర్థంగా ఊహలు చేసుకున్నాను. ‘హై ఎల్మ్స్’ (High Elms) చెట్ల పైకొనలలో వీచే గాలులు తప్ప మరెవరూ చదవలేని ఒక ఉత్తరాన్నైనా నేను బ్రాక్‌నెల్‌కు రాసి ఉంటాననడంలో సందేహం లేదు. అతని అకస్మాత్తు మరియు అర్థరహిత ప్రయాణం గురించి, స్కాట్లాండ్ రాజధానికి అతను చేసిన రెండవ మరియు కారణం లేని పర్యటన గురించి తెలిసినప్పుడు నేను ఆశ్చర్యపోయాను; అక్కడ అతను ఎప్పటిలాగే శాశ్వతంగా ఉండిపోతాడని, లేదా కనీసం ఏదో అవసరం వల్ల కొంతకాలం అక్కడే ఉండిపోవాల్సి వస్తుందని భావించారు. ఏదో అనివార్యత వారిని అక్కడికి వెళ్ళేలా చేసిందని అబద్ధపు సాకు చెప్పారు. వసంతకాలంలో ఆ బండి (క్యారేజ్) ఖరీదు చెల్లించలేక నేను అరెస్టు కావాల్సి వచ్చిందో, అదే బండిలో ఆ ప్రయాణం జరిగిందని నా నమ్మకం. కఠినమైన పొదుపు చర్యగా మరియు అత్యవసరమైన పనిగా చెప్పుకుంటూనే, వారు భారీ ఖర్చుతో నాలుగు వందల మైళ్ల దూరం ప్రయాణించారు. ఆ అవివేకపు మరియు విపరీతమైన భ్రమను చూసి నేను ఆశ్చర్యపోయాను; ఏ దుర్బోధకుడు వారి మనసులో ఈ ఆలోచనను నింపాడో తెలుసుకోవాలని కుతూహలపడ్డాను, కానీ అది ఎప్పటికీ తెలియరాలేదు.

అక్టోబర్ చివరలో, ఆ మూర్ఖపు చర్యకు సంబంధించిన చేదు వార్తను మోసుకొచ్చిన ఆ ఆకర్షణీయమైన ఉత్తరం అందిన కొద్ది కాలానికే, నేను లండన్‌కు తిరిగి వచ్చాను. నేను ‘టెంపుల్’ (Temple)లో నా వృత్తిపరమైన బాధ్యతలను మరియు న్యాయ విద్యను తిరిగి ప్రారంభించాను. నాకు తీరిక దొరికినప్పుడల్లా సాయంత్రాలను, అలాగే ప్రతి ఆదివారాన్ని నా స్నేహపూర్వక, ప్రతిభావంతులైన మరియు మేధోసంపన్నమైన స్నేహితుల ఆహ్లాదకరమైన సాంగత్యంలో గడిపేవాడిని.

480

మా స్నేహితుల బృందంలో లేని ఆ పారిపోయిన వ్యక్తి గురించి ఎవరూ నాకు ఎటువంటి సమాచారం ఇవ్వలేకపోయారు; అతని లేమి మాకు తీవ్ర విచారాన్ని కలిగించింది. మా ప్రియమైన సహచరుణ్ణి, మా సమూహానికి అత్యుత్తమమైన మరియు అద్భుతమైన ఆభరణం లాంటి వ్యక్తిని క్రూరంగా మా నుండి దూరం చేసిన ఆ నిర్దయులైన దుండగులను మేము తీవ్రంగా నిందించాము. హెర్క్యులస్ ఎంచుకున్న మార్గం (జీవితంలో ఎంచుకోవాల్సిన నిర్ణయం) నాకు నిరంతరం గుర్తుకు వచ్చేది; ఆ నీతి కథలో లేదా ఉపమానంలో, ఒక అర్ధ-దేవత (half-god) సద్గుణం (Virtue) మరియు దుర్గుణం (Vice) మధ్య నిలబడి ఉంటుంది; ఆ రెండూ అతన్ని తమ వశం చేసుకోవడానికి పోటీ పడుతుంటాయి. మన ‘ముప్పావు-దేవత’ (three-quarter god) విషయంలోనూ సరిగ్గా ఇదే జరిగింది; ఒకవైపు అతనిపై ఆధారపడి బతకాలని చూసే చొరబాటు స్వభావం గల, నీచమైన ప్రవర్తన; మరోవైపు అతన్ని ఆదరించి, అవసరమైతే సంతోషంగా పోషించే వినమ్రమైన, ఉన్నతమైన సంస్కారం—వీటి మధ్య అతని కోసం నిరంతరం పోటీ ఉండేది. దురదృష్టవశాత్తు, అతని దైవిక స్వభావాన్ని అడ్డుకుని భారంగా మారిన ఆ ‘నాలుగవ వంతు’ మానవ బలహీనత కారణంగా, ఆ పాపం హెబే (Hebe) భర్తలాగా ప్రతిసారీ సరైన నిర్ణయం తీసుకోలేకపోయాడు. మాలో ఉన్న ఆందోళనకరమైన సందేహాలకు చివరకు ఒక లేఖతో తెరపడింది; నేను తిరిగి వచ్చిన ఒక నెల తర్వాత ఆ లేఖ మాకు అందింది. అది ఇక్కడ ఉంది; మాకు అది ఎంత ఆమోదయోగ్యంగా అనిపించిందో, ప్రతి పాఠకుడికి కూడా అలాగే అనిపిస్తుందని ఆశిస్తున్నాను!

ఎడిన్‌బర్గ్, నవంబర్ 26, 1813.

నా ప్రియ మిత్రమా,

బ్రాక్‌నెల్ (Bracknell) వద్ద నీ లేఖ అందినప్పటి నుండి నేను నీకు చాలాసార్లు ఉత్తరాలు రాశాను. నా ఉత్తరాలు

 481

డర్హామ్‌లోని స్టాప్టన్ (Stopton) చిరునామాకు పంపబడ్డాయి, కానీ బదులుగా చెప్పడానికి నీ దగ్గర ప్రత్యేకంగా ఏమీ లేదని నేను భావిస్తున్నాను — ఎందుకంటే, నిజానికి వాటిలోని విషయాలు అంత ప్రాముఖ్యత కలిగినవి కావు.

నువ్వు లండన్‌కు తిరిగి వచ్చావని తెలిసి సంతోషంగా ఉంది, ఎందుకంటే త్వరలోనే నిన్ను మళ్లీ చూసే అవకాశం నాకు దొరుకుతుంది. నేను ఒంటరిగా లండన్‌కు తిరిగి వస్తాను. నా సాయంత్రాలు తరచుగా ‘N’ గారి ఇంట్లో గడుస్తాయి; అక్కడ నువ్వు కూడా తరచుగా వెళ్తుంటావని నా ఊహ.

నీ నవల ఇప్పుడు ముద్రించబడింది. ఈ అద్భుతమైన మరియు ఉత్సాహభరితమైన కథను నేను ఎంత ఆనందంతో చదివానో నీకు ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు. నేను దీన్ని ఎవరికి చూపించినా, ఇది ఒక అద్వితీయమైన మరియు మౌలికమైన మేధస్సుకు సంబంధించిన తిరుగులేని లక్షణాలను కలిగి ఉందని వారందరూ నాతో ఏకీభవిస్తున్నారు. ఇలాంటి రచనలు మరిన్ని చేయండి. ‘అలెక్సీ’ (Alexy) లాంటి సహజమైన మరియు ఉత్సాహభరితమైన పాత్రతో మమ్మల్ని మళ్లీ అలరించండి; అత్యంత సహజమైన మరియు సరళమైన పరిస్థితుల అసాధారణ కలయికతో సన్నివేశాలను తీర్చిదిద్దండి. అయితే, మీ శ్రమ వల్ల అలసిపోయిన తర్వాత కూడా రాయడాన్ని కొనసాగించకండి; “అప్పుడప్పుడు గొప్ప హోమర్ కూడా కునుకు తీస్తాడు” (aliquando bonus dormitat Homerus) కదా! ‘హంసలు’ (swans) మరియు ‘ఎలియుథెరార్క్స్’ (Eleutherarchs) వంటి ప్రస్తావనలు మీరు కాస్త నిద్రమత్తులో ఉన్నారనడానికి నిదర్శనాలు.

కొంతకాలంగా నేను అధ్యయనంలో నిమగ్నమయ్యాను. నేను టాసిటస్ (Tacitus) రచనలను, సిసెరో (Cicero) యొక్క అనేక తాత్విక గ్రంథాలను (నా దృష్టిలో, ప్రపంచం కన్న అత్యంత ప్రశంసనీయమైన వ్యక్తులలో ఆయన ఒకరు), అలాగే హోమర్ రాసిన “ఒడిస్సీ” (Odyssey)ని చదివాను. ప్రస్తుతం నేను లాప్లేస్ (Laplace) రాసిన “సిస్టమ్ డు మోండే” (Systeme du Monde)ను అధ్యయనం చేస్తున్నాను…

భౌతిక శాస్త్రాలలో గణనీయమైన నైపుణ్యాన్ని సాధించే వరకు నేను విశ్రాంతి తీసుకోను.

బాహ్య వస్తువుల ఉనికి లేకపోవడం గురించి హ్యూమ్ (Hume) చేసిన వాదనలను నేను పరిశీలించాను; అవి లాక్ (Locke) సిద్ధాంతాల నుండే ఉద్భవించాయని నాకు అనిపిస్తోంది. అటువంటి ముగింపుకు దారితీసే తత్వశాస్త్రం గురించి నేనేమి అనుకోవాలి? — సరే, ప్రస్తుతానికి ఇది చాలు.

ఈ శీతాకాలంలో ఒక కొత్త పరిచయస్తుడు మాతో గడపడానికి వచ్చాడు. ఆయన చాలా మృదుస్వభావి, ఆహ్లాదకరమైన వ్యక్తి మరియు మంచి పండితుడు. ఆయనలో ఉత్సాహం మరీ తీవ్రంగా ఉండదు, అలాగే ఆయన దృక్పథం చాలా విస్తృతమైనది కూడా కాదు; కానీ ఆయన మూఢనమ్మకాలు లేనివాడు, కోపిష్టి కాదు, మొండివాడు కాదు లేదా అహంకారి కూడా కాదు.

మేమిద్దరం కలిసి చదువుకున్న ప్లూటార్క్ (Plutarch) యొక్క రెండు వ్యాసాలను (మాంసాహార విసర్జన గురించినవి) నేను అనువదించాను. అవి చాలా అద్భుతంగా ఉన్నాయి. వాటిపై వ్యాఖ్యానించాలని, అలాగే నా పీఠికలో ఆర్ఫిక్ (Orphic) మరియు పైథాగోరియన్ (Pythagoric) ఆహార విధానాల గురించి చర్చించాలని అనుకుంటున్నాను. సెలవు! మీ పట్ల నాకు ఎల్లప్పుడూ నిజాయితీతో కూడిన అనుబంధం ఉందని నమ్మండి. నా ప్రియమైన మిత్రమా,

ప్రేమతో మీ,

పి. బి. షెల్లీ.

టి. జె. హెచ్. (T. J. H.) కు.

‘డెడ్ లెటర్ ఆఫీస్’ (చేరని ఉత్తరాల కార్యాలయం) తన వద్ద ఉన్న ఉత్తరాలను ఎప్పుడు బయటపెడుతుంది? పోయిన లేదా చేరని ఆలోచనలు తిరిగి వెలుగుచూసే ఆ ఆనందకరమైన సమయంలో, డర్హామ్‌లోని స్టాప్టన్‌కు విచిత్రంగా తప్పు చిరునామాతో పంపబడిన ఉత్తరాలనే కాకుండా,

దురదృష్టవశాత్తు ఇతర సందర్భాల్లో చేరని నా స్నేహితుడి అనేక ఇతర విలువైన సందేశాలను కూడా మనం చదవగలుగుతాము. ఏది ఏమైనప్పటికీ, భద్రపరచబడిన ఈ ఒక్క ఉత్తరం ద్వారా, ఆయన తన స్వభావానికి — అంటే ఒక ఉద్వేగభరితమైన, శ్రద్ధగల, ఉత్సాహభరితమైన విద్యార్థిగా — ఎంత నిజాయితీగా ఉన్నారో మనం చూడవచ్చు. “అదే నిజాయితీతో గమనిస్తే, ఎడిన్‌బర్గ్‌ను చేరుకోవడానికి ఎంత ఆత్రుత పడ్డాడో, అక్కడి నుండి బయటపడటానికి కూడా అంతే ఆత్రుత పడ్డాడని మనకు అర్థమవుతుంది. అతను ఒంటరిగా అక్కడి నుండి నిష్క్రమించాలని, ఒంటరిగా ఒడ్డుకు చేరాలని, తాను అనాలోచితంగా దూకిన ఆ ‘ఆనందాల సముద్రం’ నుండి త్వరగా బయటపడాలని కోరుకున్నాడు. కానీ అతనికి అలా చేసే అవకాశం దక్కలేదు.

అతని లేఖ అందిన కొద్ది కాలానికే—అది ఎంత సమయమో నాకు సరిగ్గా గుర్తులేదు—అతను లండన్‌కు తిరిగి వచ్చాడు. అయితే, అతను అనుకున్నట్లుగా ఒంటరిగా, స్వేచ్ఛగా కాకుండా, అదుపులో (అరెస్టు చేయబడి) వచ్చాడు. అతను తన సహచరులతో కలిసి, ఎవరూ ఊహించని విధంగా మా సాయంత్రం సమావేశానికి వచ్చాడు; ఆ సహచరుల ప్రవర్తనలో ఉన్న ఆకస్మికత మాకు అంతగా నచ్చలేదు. లండన్‌కు తిరిగి రావడం కూడా అదే ‘తాత్విక పొదుపు’ సూత్రాల ప్రకారం—అంటే తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన పద్ధతిలో—జరిగింది. స్కాట్లాండ్‌కు వెళ్లేటప్పుడు లేదా తిరిగి వచ్చేటప్పుడు, ఆ బృందం ‘లేక్ డిస్ట్రిక్ట్’ (Lake District) వైపు కాస్త దారి మళ్లిందని నాకనిపిస్తోంది. అతని రెండవ ఉత్తర ప్రాంత పర్యటన వివరాలు నేను ఎప్పుడూ వినలేదు. బిష్ (Bysshe) ఆ విషయం గురించి నాతో ఎప్పుడూ మాట్లాడలేదు; ఆ గతాన్ని తలచుకోవడంలో అతనికి ఏమాత్రం ఆనందం ఉన్నట్లు అనిపించలేదు. అతను ఎప్పుడూ భవిష్యత్తు గురించే తీవ్ర ఆత్రుతతో ఆలోచించేవాడు, గతాన్ని సంతృప్తితో సమీక్షించుకోవడం చాలా అరుదుగా జరిగేది.

అయితే, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో గడిపిన సమయాన్ని దీనికి మినహాయించాలి; ఆ రోజులను అతను ఎప్పుడూ ఆనందం మరియు విచారం మిళితమైన భావనలతో గుర్తుచేసుకునేవాడు. అక్కడ మాత్రమే అతను పూర్తిగా ప్రశాంతంగా, తన సొంత ఇంట్లో ఉన్నట్లుగా కనిపించేవాడు. కాలం తన గతిని మార్చుకోకుండా సాగిపోతూనే ఉంటుంది—మనం మన అధ్యయన గదిలోని కుర్చీలో కూర్చుని, గ్రీకు ప్రాచీన గ్రంథాలను చదువుతూ, నిఘంటువులను (Scapula వంటివి) తిరగేస్తూ, కేవలం ఇంటి తోటలోని కంకర దారి చివర వరకు మాత్రమే నడుస్తూ (వాతావరణం అనుకూలిస్తే) గడిపినా సరే; లేదా…” …వెంటనే వేగంగా వేల్స్, స్కాట్లాండ్ మరియు ఐర్లాండ్ దేశాల మారుమూల ప్రాంతాలకు, అత్యంత ఏకాంత ప్రదేశాలకు పయనమయ్యేవాళ్ళం; ఆ తర్వాత తిరిగి లండన్‌కు అత్యంత దయనీయ స్థితిలో, నాలుగు గుర్రాల బండిలో వేగంగా చేరుకునేవాళ్ళం.

1814వ సంవత్సరం వచ్చింది. ఆ సంవత్సరంలోనే — బహుశా ఆరంభంలోనే అని నాకనిపిస్తోంది — షెల్లీ “A Refutation of Deism: in a Dialogue” (దైవవాద ఖండన: ఒక సంభాషణ రూపంలో) అనే రచనను ప్రచురించాడు. ఇది ‘ఆక్టావో’ (octavo) పరిమాణంలో, అందంగా మరియు ఖరీదుగా ముద్రించబడింది, కానీ ముద్రణలో చాలా తప్పులు దొర్లాయి. చట్టపరమైన అర్థంలో ఇది నిస్సందేహంగా ప్రచురించబడింది; అయితే, ప్రచురణకర్త పరంగా ఇది అమ్మకానికి ఉంచబడిందా లేదా అనేది నాకు తెలియదు, కానీ అలా జరిగి ఉంటుందని నాకనిపిస్తోంది: ఎందుకంటే, దీన్ని అమ్మకానికి ఉంచాలనే ఉద్దేశం ఉందని దాని ముందుమాట చెబుతోంది. ఎవరైనా దీని ప్రతిని కొనుగోలు చేసినట్లు నేను ఎప్పుడూ వినలేదు; నేను చూసిన ఏకైక ప్రతి నా స్నేహితుడు నాకు దయతో పంపినదే: దాని ముఖపత్రంపై ఆయన స్వయంగా ఇలా రాసి ఉంది: “తన స్నేహితుడు టి. జెఫర్సన్ హాగ్ కోసం…”

485

దీని గురించి నాకు తెలిసినంతవరకు, రచయిత స్నేహితులు కొందరు దీనిని ఒక బహుమతిగా పంపారని చెప్పడం తప్ప, దీని గురించి మరేమీ ప్రస్తావన రాలేదు. ఇది పెద్ద అక్షరాలతో కూడిన 101 పేజీల చిన్న సంభాషణ (dialogue). ఇందులో ‘యూసెబిస్’ (Eusebes) మరియు ‘థియోసోఫస్’ (Theosophus) అనే పాత్రలు పరస్పరం చర్చించుకుంటూ, వాదించుకుంటారు; రచయితకు స్వయంగా వాదించడం అంటే ఎంత ఇష్టమో, అలాగే ఈ పాత్రల మధ్య కూడా వాదన జరుగుతుంది. ఇది ఆయనదైన శక్తివంతమైన, ఉద్వేగభరితమైన మరియు వాదనాత్మక శైలిలో రాయబడింది, కానీ ఇందులో కొత్తగా లేదా ముఖ్యమైన విషయాలేమీ లేవు; పైగా ఇది చాలా తొందరపాటుతో రాయబడి, ముద్రించబడింది. ఆయన దీని గురించి నాతో గానీ, నా సమక్షంలో గానీ ఎప్పుడూ మాట్లాడలేదు. ఇది ఎవరి దృష్టినీ ఆకర్షించలేదు; దానికి తగిన అర్హత లేదని షెల్లీ స్వయంగా త్వరలోనే గ్రహించి ఉంటాడనడంలో సందేహం లేదు. ఇందులో శాకాహారం (vegetable diet) అనే అంశాన్ని బలవంతంగా, అసంపూర్ణమైన మరియు అపరిపక్వమైన రీతిలో ప్రస్తావించారు. ఈ మొత్తం విషయాన్ని ఒకే ఒక పేరాలో, క్లుప్తంగా, విజయోత్సాహంతో మరియు కచ్చితమైన ధోరణిలో ఇలా వివరించారు:

“మానవ శరీర నిర్మాణం ప్రకారం ఆహారాన్ని జీర్ణం చేసుకోవడం అనేది ఒక అనివార్యమైన ప్రక్రియ. అలాగే, జంతు మాంసం పట్ల ఉండే విపరీతమైన మరియు అస్వాభావికమైన ఆకలి వల్ల శరీరం రోగగ్రస్తం కావడం, శక్తి క్షీణించడం కూడా అనివార్యమైన పరిణామాలు. కానీ ఈ రెండు సందర్భాల్లోనూ, లక్ష్యానికి తగిన సాధనాలు (means to an end) ఉన్నట్లు కనిపించదు. అస్వాభావికమైన ఆహారం మరియు దాని వినియోగం వల్ల కలిగే అలవాట్లు ‘సాధనాలు’ అయితే, భయంకరమైన వ్యాధుల సంక్లిష్టతలే ‘ఫలితం’ (లక్ష్యం) అవుతాయి.

486

కానీ, ఈ సాధనాలు ఈ ఫలితానికి అనుగుణంగా ఉండేలా ప్రపంచ సృష్టికర్త ఏర్పాటు చేశారని చెప్పడం, లేదా సర్వశక్తిమంతుడైన దేవుని ఏర్పాట్లను మానవ అనాలోచిత చర్యలు మార్చగలవని భావించడం పూర్తిగా అసంబద్ధం.” ఇవన్నీ వ్యవస్థీకృత పదార్థం (organized matter) యొక్క లక్షణాల వల్ల కలిగే పరిణామాలు. ఒక నిర్దిష్ట గొర్రెను ఒక నిర్దిష్ట మానవుడు తినడానికే సృష్టించారని వాదించడం అవగాహనలో ఒక విచిత్రమైన వైపరీత్యం; ఎందుకంటే, తులనాత్మక శరీర నిర్మాణ శాస్త్రాన్ని (comparative anatomy) పైపైన పరిశీలించే వారికి కూడా స్పష్టమయ్యే విషయం ఏమిటంటే, మానవ శరీర నిర్మాణం అతన్ని పండ్లు మరియు కూరగాయలను ఆహారంగా తీసుకునే జంతువుల వర్గంలోనే ఉంచుతుంది.

మాంసాహారంపై ప్లూటార్క్ రాసిన గ్రంథం నుండి ఒక సుదీర్ఘమైన ఉల్లేఖనను ఒక గమనికలో (note) ఇచ్చారు. అది మూల గ్రీకు భాషలోనే ఉంది, దానికి ఆంగ్ల లేదా లాటిన్ అనువాదం లేదు; ఈ సంభాషణ పామర పాఠకుల కోసం ఉద్దేశించబడలేదనడానికి ఇది ఒక బలమైన నిదర్శనం. మానవుని అంతర్గత నిర్మాణం పచ్చి మాంసాన్ని జీర్ణించుకోవడానికి అనుకూలంగా లేదని ప్లూటార్క్ చాలా స్పష్టంగా చూపిస్తారు. అలాగే, సింహం, ఎలుగుబంటి లేదా తోడేలు మాదిరిగా ఒక జింకను, ఎద్దును లేదా మేకపిల్లను లేదా గొర్రెపిల్లను పట్టుకుని, చీల్చి, తినడానికి వీలుగా మానవుని బాహ్య రూపం కూడా నిర్మించబడలేదు. ఇది పూర్తిగా నిజమే, కానీ అసలు ప్రశ్న అది కాదు. కూరగాయలతో పాటు కొంచెం వండిన మాంసాన్ని కూడా మానవుడు ఆహారంలో చేర్చుకోకూడదని నిరూపించడానికి—జో ఈట్సన్ (Joe Eitson) మరియు డాక్టర్ లాంబే (Dr. Lambe) వంటి వారి బలమైన సహాయం ఉన్నప్పటికీ—ప్లూటార్క్ మరియు పోర్ఫిరీ (Porphyry) వంటి వారు చాలా మంది అవసరమవుతారు. ఒక జమీందారు (squire) మొదట కుందేలును పట్టుకుంటాడు…

487

ఒక గ్రేహౌండ్‌ను; రెండవదిగా, అతను తన వంటవాడి చేత దానికి ఆహారం పెట్టించుకుంటాడు;

మరియు, మూడవదిగా, అతను ఒక స్నేహితుని సహాయంతో, మెత్తగా పిండిచేసిన బంగాళాదుంప మరియు ఒక రొట్టె ముక్కతో దానిని తింటాడు; మరియు,

నాల్గవదిగా మరియు చివరిగా, అతను అదే మంచి సాంగత్యంలో, దానిపై ఒకటి రెండు గ్లాసుల మంచి పాత పోర్ట్ వైన్ పోసుకుని, తన తీరికగా దానిని జీర్ణం చేసుకుంటాడు.

తత్వవేత్తలు చెప్పేదేమిటంటే, ఉల్లాసభరితమైన ఇంగ్లాండ్ అంతటా ఉన్నత వర్గాలు మరియు మతాధికారులు సార్వత్రికంగా అనుసరిస్తున్న ఈ సౌకర్యవంతమైన జీవన విధానమే, శారీరక మరియు నైతిక బాధలకు మూలకారణం. ఒక నల్లి కుట్టిన స్కాట్‌లాండ్ వాసికి దురద రావడానికి;

ఒక కుక్కకు గజ్జి రావడానికి ఇదే కారణం; మరియు ఒక ఐరిష్ కూలీ, రాత్రిపూట ఎక్కువగా విస్కీ సేవించి, తన తల్లిని నిద్రలేపే క్రమంలో, నిచ్చెన పైనుంచి జారిపడి, తల నేలకు తగిలి, పుర్రె పగిలి, అక్కడికక్కడే మరణించాడు. మీరు మీ పళ్ళతో దేవదారు చెట్టును నరకలేరు, మరియు మీ మేకులతో దానిని ముక్కలుగా కోయలేరు. అందువల్ల, ప్లూటార్క్ చెప్పినట్లుగా, మీ గొడ్డళ్ళు మరియు రంపాలు ఉన్నప్పటికీ, మీకు పలకలు గానీ, అంగుళం ముక్క గానీ లభించవు!

అమరుడైన గోథే, దైవసమానుడైన షెల్లీ యొక్క కవితలను రచించి ఉండవచ్చో లేదో నేను నిర్ణయించడానికి గానీ, కనీసం విచారించడానికి గానీ సాహసించను; కానీ షెల్లీ గోథే నవలలను రచించి ఉండలేడని నేను నిశ్చయంగా చెప్పగలను. అతను ఇంకా బాలుడిగా ఉన్నప్పుడే — అద్భుతమైన భవిష్యత్తు ఉన్న బాలుడిగా — అతను హడావిడిగా రెండు అతిశయోక్తి శృంగార నవలలను రచించి, అంతే హడావిడిగా వాటిని ప్రచురించాడు. అతను మరెన్నడూ మరో నవలను వెలువరించలేదు, కానీ తరచుగా ఒకదానిపై తచ్చాడుతూ ఉండేవాడు: అతని వద్ద సాధారణంగా ఏదో ఒక కథ సిద్ధంగా ఉండేది.

488

అతను నాకు, ఒక దుష్ట స్వభావం గల అరిస్టార్కస్, ఒక జోయిలస్ లాంటి నాకు, ఎంపిక చేసిన భాగాలను పంపేవాడు; ఎందుకంటే నేను అతన్ని నిరుత్సాహపరుస్తున్నానని అతను చెప్పేవాడు. నేను పూర్తిగా కాకపోయినా, కొంతవరకు దోషిని.

ముందుకు సాగమని నేను అతన్ని ప్రోత్సహించాను మరియు ఉద్బోధించాను, కానీ చాలావరకు, మరింత గంభీరమైన, అణచిపెట్టిన స్వరంతో ముందుకు సాగమని చెప్పాను;

ఒత్తిడికి గురైన పాఠకుడి నరాలకు, ఆత్మలకు మరియు భావాలకు కొంచెం విశ్రాంతి మరియు ఉపశమనం ఇవ్వమని చెప్పాను.

ఉప్పొంగే సముద్రం, అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం, భూకంపం, సుడిగాలి శాశ్వతంగా ఉండకూడదు; ఎక్కువ కాలం కూడా కాదు.

అతను “ది సారోస్ ఆఫ్ వెర్టర్” నవలకు ఎంతగానో ఆకర్షితుడయ్యాడు, ఎవరు మాత్రం ఆకర్షితులు కాకుండా ఉంటారు? మరియు ఆ కథనం యొక్క కొనసాగింపు, లేదా దానికి తోడు దానిని మరింత విస్తరించి, మెరుగుపరచడం అవసరమని అతను అభిప్రాయపడ్డాడు. ఆల్బర్ట్ ఖచ్చితంగా ఒక సంచలనం సృష్టించి ఉండాల్సింది; దానికి విరుద్ధంగా, అతను ఒక నిజాయితీపరుడైన జర్మన్‌కు తగినట్లుగా, విషయాలను ప్రశాంతంగా తీసుకుంటూ, నిందార్హమైన ఉదాసీనతను ప్రదర్శించాడు. అతని భార్య అతనికి ప్రియమైనది, అందులో సందేహం లేదు, మరియు దానికి తగిన కారణం కూడా ఉంది; కానీ అంతేకాదు, క్యాబేజీతో కూడిన అతని సాసేజ్, అతని ఎహెనిష్ వైన్, అతని బవేరియన్ బీర్, మరియు ముఖ్యంగా అతని పైపు కూడా అతనికి ప్రియమైనవే. కాబట్టి, యువతుల విపరీత ప్రవర్తనల పట్ల అనవసరమైన సున్నితత్వం వలన, అతను అజీర్ణాన్ని తెచ్చుకున్నా, లేదా తన ప్రశాంతమైన ఆనందాలకు పవిత్రమైన గంటలను భంగపరిచినా, అతను వివేకం యొక్క పరిపూర్ణతను ఏర్పరిచే ఆత్మ యొక్క సమతుల్యత మరియు స్థిరత్వాన్ని భంగపరిచి ఉండేవాడు.

నేను నా అమర్యాదకరమైన వ్యాఖ్యలను జతచేసి, పంపించాను

491

“మంచి అభిప్రాయం” అనేది నిజంగానే చాలా విస్తృతమైన అర్థాన్ని కలిగి ఉంది. భావోద్వేగాలను అదుపు చేసుకునే మీ సామర్థ్యం గురించి ఒకప్పుడు నాకున్న అంచనా ఇప్పుడు లేదు. ఒకప్పుడు మీ వివేకం భావోద్వేగాల మాయాజాలం కంటే గొప్పదని భావించేదాన్ని; ఇప్పుడు అలా భావించడం లేదు. నేనెలా భావించగలను? మీరు దేనికి లొంగిపోయారు? ఒకప్పుడు సర్వశక్తివంతమైనదని నేను భావించిన మీ వివేకం ఎంత దారుణంగా, ఎంత పూర్తిగా వికృతమైపోయిందో కదా! పొరపాటుకు, నేరానికి మధ్య మీరు చూపిన వ్యత్యాసాన్ని నేను అంగీకరిస్తున్నాను. ఆ నేరం విషయంలో మిమ్మల్ని పూర్తిగా నిర్దోషిగా భావిస్తున్నాను. అయినప్పటికీ, మీ పొరపాటు ఎంత పెద్దదో కదా; అది ఇప్పటికీ కొనసాగుతూనే ఉంది. మీకు నచ్చినట్లు ప్రవర్తించడం సద్గుణం అని మీరు ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. నిజమే, భావోద్వేగాల ప్రభావంతో సద్గుణం దాన్ని నిషేధించలేదని మీరు పొరపాటుగా భావించి ఉండవచ్చు. మీరు నిజాయితీగా లేరని నేను అన్న మాట వాస్తవమే. ఆ ఆరోపణ విని మీరు ఉలిక్కిపడటంలో ఆశ్చర్యం లేదు. అదే సమయంలో మీరు విషయాలను దాచడం, కప్పిపుచ్చడం లేదా సమర్థించుకోవడం సహజమే అని నాకు అనిపిస్తోంది; నిస్వార్థానికి మీరు ఒక ఆదర్శంగా భావించడం కూడా సహజమే—ఒకప్పుడు మీరు అలాగే ఉండేవారు, భవిష్యత్తులో మళ్ళీ మిమ్మల్ని అలాగే చూడాలని నేను ఆశిస్తున్నాను. మీరు నిజాయితీగా లేరని నేను అన్నాను. అలా అనిపించింది కాబట్టే అలా అన్నాను. ఇప్పటికీ అలాగే అనిపిస్తోంది; కానీ మీరు భావోద్వేగాల ప్రభావానికి లోనయ్యారు, అసత్యం అనే మాలిన్యం మీకు చాలా దూరంగా ఉంది. మీ సుదీర్ఘమైన లేఖలో, అంటే మీ చివరి లేఖలో ఉన్న ఒక వాక్యం, మీరు ఇంకా భావోద్వేగాల వలలోనే ఉన్నారని నాకు స్పష్టం చేస్తోంది. అది కేవలం ఒక ఉదాహరణ మాత్రమే: “నేను మిమ్మల్ని ఒప్పించాలి, ఒప్పించి తీరుతాను… లేకపోతే, ప్రత్యామ్నాయం భయంకరమైనది,

492

కానీ ఖచ్చితమైనది. మీరు నమ్మాలి… లేకపోతే, సమయం మించిపోయిన తర్వాత, మీరు అనుభవించాల్సి వస్తుంది.” ఇది నాకు బాధ కలిగిస్తోంది. దీనిని బట్టి నాకు స్పష్టమయ్యేది ఏమిటంటే, మీరు ఇప్పుడు వివేకంతో వ్యవహరించడం లేదు సరే కదా, పైగా నాలో మీ పట్ల నమ్మకాన్ని కలిగించడానికి ఒక చర్య ద్వారా ప్రయత్నిస్తున్నారు; నిజానికి ఆ చర్య మీ స్వార్థాన్ని తప్ప మరే ఇతర నమ్మకాన్ని కలిగించడానికి ఏమాత్రం సరిపోదు. లేదా, నాలో ఆ నమ్మకం లేనందుకు ప్రతీకారంగా ఈ చర్యకు పూనుకుంటున్నారు—దీనివల్ల నా జీవితం చేదుగా మారుతుందని మీకు తెలిసినప్పటికీ. “చాలా ఆలస్యం అయ్యాక నీకు ఆ భావన కలుగుతుంది” అనే మాటలకు అర్థం ఏమిటి?

మిత్రమా, ఇది నమ్మదగినదిగా లేదు. ఆ మాటలు పలికినప్పటి మానసిక స్థితిలోనే నువ్వు ఇంకా ఉన్నావని నేను భావించినట్లయితే, “నేను నిన్ను నమ్ముతున్నాను” అని పైకి అనడానికి అది సరిపోవచ్చు; కానీ నిజంగా నిన్ను నమ్మేలా చేయడానికి మాత్రం అది సరిపోదు. మరి, నువ్వు గతంలో ఎలా ఉండేవో మళ్ళీ నన్ను అలా నమ్మేలా చేసేది ఏమిటి? ఒకప్పుడు నమ్మకాన్ని కలిగించి, ఆ తర్వాత నువ్వు కోల్పోయిన ఆ వ్యక్తిత్వాన్ని మళ్ళీ అలవర్చుకోవడమే దానికి మార్గం. ఆలోచించు, వివేచించు, పద్ధతిగా వ్యవహరించు. వీటన్నింటినీ చేయలేకపోవడం నీ ప్రస్తుత అసమర్థత; షార్లెట్ ఆకర్షణలకు లోనైతే ఆ అసమర్థత మరింత పెరుగుతుందన్న నా దృఢమైన అభిప్రాయం—ఇవే నీ పట్ల నా అభిప్రాయం మారడానికి గల కారణాలు. ప్రస్తుతం నువ్వు మాకు దగ్గరగా నివసించడాన్ని వ్యతిరేకించడం ద్వారా, నేను నీ నిజమైన మిత్రుడిగా—ఏ స్వార్థమూ లేని మిత్రుడిగా—వ్యవహరిస్తున్నానని నాకు అనిపిస్తోంది. కచ్చితంగా, నీ సాంగత్యం వల్ల కలిగే గొప్ప ఆనందాన్ని నేను వదులుకుంటున్నాను: అయినప్పటికీ, ఇది అవసరం; దీనికి నేను కట్టుబడి ఉన్నాను.

షార్లెట్‌కు రాసిన లేఖలో, ఆమెను నీకు పరిచయం చేసినందుకు నా పట్ల నీకున్న కృతజ్ఞతా భావాన్ని నువ్వు ప్రస్తావించావు. నిజమే,

. 493

నీ చేతిలో నేను ఏదైనా అపకారం పొందడానికి అర్హుడనైతే, అది కేవలం ఈ పరిచయం వల్ల కలిగే ప్రలోభానికి, తద్వారా వచ్చే దుఃఖానికి నిన్ను తెలియకుండానే గురిచేసినందుకే అవుతుంది. ఇక్కడ కూడా, మన ఆశలను మళ్ళీ నాశనం చేసే ఆ భావన బయటపడటం నాకు కనిపిస్తోంది. నేను నీకు మిత్రుడిని కాదని అనుకోవద్దు; నేను నీకు మిత్రుడినే—ఇప్పుడు గతంలో కంటే మరింత గాఢమైన, అంకితభావం కలిగిన మిత్రుడిని—ఎందుకంటే దుఃఖం మనం ప్రేమించే వారిని మనకు మరింత దగ్గర చేస్తుంది. నువ్వు నా ఆప్తమిత్రుడివి, అలాగే ఉంటావు. ఒక సందర్భంలో తప్ప నువ్వు ఎప్పుడూ అలాగే ఉన్నావు, ఆ ఒక్క సందర్భంలో నువ్వు నిన్ను నువ్వే మోసం చేసుకున్నావు. అయినప్పటికీ, మనం ఎప్పుడూ ఎలా ఉన్నామో అలాగే కొనసాగుదాం. నేను మారను, ఇకపై నువ్వు కూడా మారవు. ఈ విషయాన్ని మర్చిపోదాం; దీనిని మన… అది ఒకప్పుడు ఉనికిలో ఉందన్న జ్ఞాపకం… మన జీవితాల్లోని గత ఏడాది కాలం మన జ్ఞాపకాలలో ఎంతటి అలజడిని సృష్టించిందో ఒక్కసారి ఆలోచించండి. అలాంటప్పుడు, ఇకపై మంచి జరగదని గానీ, మనం మళ్లీ పూర్వపు స్థితికి రాలేమని గానీ మీరు ఎలా అనగలరు? మంచి మరియు చెడులు నిరంతరం మారుతూ ఉండే ఒక చక్రంలో సాగుతుంటాయి. ఈ నెలలో నేను దుఃఖంలో ఉన్నా, వచ్చే నెలలో సంతోషంగా ఉండవచ్చు.

బహుశా మీరు ఇలా అనవచ్చు: ఇలా తర్కించడం నాకు సులభం; ఎందుకంటే నేను భావోద్వేగాలు లేని, నిస్తేజమైన, ఉదాసీనమైన స్వభావం కలవాడిని. నాకు ఇష్టమైన పాపాలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి, నాకు పెద్దగా పట్టని విషయాలను తీవ్రంగా విమర్శిస్తూ రాజీ పడుతుంటానని మీరు అనవచ్చు. ఈ ఆరోపణలోని మొదటి భాగంలో కొంత నిజం ఉండవచ్చు; దీనిని నేను కూడా ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు గ్రహించాను. సహజ స్వభావమే నైతికతకు గీటురాయి అవుతుందా? నన్ను నమ్మండి, ఇది కేవలం ఒక సాకు మాత్రమే కాదు…

494

మీ మాటలు మరియు చేతలలోని ప్రస్తుత అహేతుకత, అసంగతత మరియు వైరుధ్యాలను నేను గమనిస్తున్నాను; అవి అసంగతంగా ఉన్నాయని గుర్తించకుండా ఉండలేను, అలాగే వాటిని గమనించిన తర్వాత, అవి అలా కాకుండా వేరేలా ఉండాలని బలంగా కోరుకోకుండా ఉండలేను.

సద్గుణం (virtue) అనేది లేదని, అది ఒక బడిపిల్లవాడి కల్పనలాగే నిరాధారమైనదని నాకు సంతృప్తికరంగా నిరూపించండి — అప్పుడు నా ప్రాణాలను తీసుకోండి, నాకు ఇక దానితో పనిలేదు. కేవలం తన చుట్టూ ఉన్న పోషకాలను గ్రహించి బ్రతకడం తప్ప వేరే లక్ష్యం లేని ఒక మొక్కలా జీవించడానికి నేను అంగీకరించను. ఒక మొక్క నైట్రోజన్‌ను (azote) పీల్చుకునేటప్పుడు, అది గాలికి చేసే మేలు గురించి ఆలోచిస్తుందా? చిరుతపులి ప్రజా శ్రేయస్సు కోసం జింకను చంపుతుందా? సింహం ఆడసింహాన్ని తన కోసం ప్రేమిస్తుందా లేక ఆమె కోసం ప్రేమిస్తుందా? మనిషి కూడా అనివార్యంగా ఇలాంటివాడే అని నిరూపించండి; నా చివరి చర్య కూడా అటువంటి స్వార్థపూరిత చర్యే కావచ్చు, కానీ అది ఇకపై అటువంటి చర్యలకు అవకాశం లేకుండా చేసేదిగా ఉంటుంది, మరియు ఈ భూమిపై నివసించగలిగే వారికి నేను ఈ ప్రపంచాన్ని వదిలివేస్తాను. దీన్ని నిరూపించండి, అప్పుడు మీరు తెలివిగా ప్రవర్తించారని నేను అంటాను. మీ చివరి లేఖలో నైతికత గురించి ప్రస్తావించిన వాదన దీని కోసమే ఉద్దేశించబడింది. కానీ మీరు (మీకు తెలియకుండానే) నిజాయితీ లేకుండా ఉన్నారని నేను భావిస్తున్నప్పటికీ, ప్రస్తుతం మీ అభిప్రాయం ఇదేనని నేను అనుకోవడం లేదు; అయినా, ఆగండి, షార్లెట్‌కు మీరు రాసిన లేఖలో నేను ఏమి గమనించాను? అది అదే సమయంలో మీ అనురాగంలోని నిజాయితీని మరియు దాపరికం లేని స్వభావాన్ని రుజువు చేస్తుంది. అయినప్పటికీ, ఆ నిజాయితీ లేనితనం…

 495

…అది రహస్యంగా మిమ్మల్ని బయటపెడుతోందని నేను గమనించాను.

మీరు స్త్రీల గొప్పతనం, స్త్రీల పరిపూర్ణత గురించి మాట్లాడుతున్నారు. నీ ఉపన్యాసంలో మనిషి అనంతమైన అల్పమైన జీవిగా చిత్రీకరించబడ్డాడు; సద్గుణాన్ని సాధించడానికి అతను చేసే అత్యంత గర్వించదగిన ప్రయత్నాలు కూడా అతని అసమర్థతకు పరిహాసంలా మిగిలిపోతాయి. మనిషితో పోలిస్తే ఈ వైరుధ్యాలన్నింటికీ చార్లెట్ ఒక సజీవ నిదర్శనం; మానవ హృదయంలో రగిలే అత్యంత తీవ్రమైన అనురాగం కూడా ఇంతకంటే అతిశయోక్తితో కూడిన ప్రశంసను (దీన్ని నేను కేవలం ‘చాడీ’ లేదా ‘అతిస్తుతి’ అని అనను) ఎప్పుడూ పలికించి ఉండదు. ఆమె దీనిని గమనించింది (ఎందుకంటే ఆమె నీ ఉత్తరాన్ని నాకు చూపించింది); ఆమెకు నువ్వు పరిచయమైనప్పటి నుండి నువ్వు ప్రధాన ఇతివృత్తంగా మార్చుకున్న ఆ నిరంతర ప్రశంసల పట్ల ఆమె తీవ్ర అసహనాన్ని వ్యక్తం చేసింది. నా ప్రియ మిత్రమా, ఈ భావోద్వేగం యొక్క మూలాలను నువ్వు పరిశీలించాలని నేను కోరుకుంటున్నాను; దీని ప్రధాన మూలం ఇంద్రియ అనుభూతి (sensation) నుండే ఉద్భవించిందని నువ్వు గుర్తిస్తావు.

చార్లెట్‌కు రాసిన నీ ఉత్తరంలో నువ్వు స్వయంగా, నిజాయితీగా పేర్కొన్న “అందానికి లోనయ్యే అతి సున్నితమైన స్వభావం” (too, too great susceptibility of beauty) అనే మాటలే నీ భావాల వాస్తవ స్థితిని నీకు అర్థమయ్యేలా చేయడానికి సరిపోతాయి. ప్రధానంగా ఇదే నీ పొరపాటుకు కారణమైంది; ఇందులో ఆశ్చర్యం ఏమీ లేదు. నేను నిన్ను నిందించడం లేదు, జాలిపడుతున్నాను; ఆ జాలి కూడా చులకన భావంతో కూడినది కాదు, సానుభూతితో—నిజమైన సానుభూతితో కూడినది. నిన్ను మృదువైన మాటలతో మోసం చేసే ద్రోహిగా నేను భావించడం లేదని నీకు స్పష్టం చేశానని ఆశిస్తున్నాను; అటువంటి వ్యక్తిని నేను స్నేహితుడిగా ఎంచుకోగలనా? అతని పట్ల నా అనురాగం తగ్గకుండా, బహుశా మరింత పెరిగేలా ప్రేమించగలనా? వివేకం, స్పష్టమైన వివేకం, ఇది అసాధ్యమని నీకు చెబుతుంది. ఏ సందర్భంలోనైనా ఇంద్రియ అనుభూతిని ప్రశంసనీయమని భావించేంతగా నువ్వు తర్కపు వలయంలోనూ, ఆత్మవంచనలోనూ ఎంతగా కూరుకుపోయావో కదా!

నేను సంతోషంగా లేను. ఆ విషయాన్ని నీకు చెబుతున్నాను. నా చివరి ఉత్తరం తీవ్రమైన భావోద్వేగంతో కూడిన స్థితిలో రాయబడింది; కానీ నేను సంతోషంగా ఉండాలని నువ్వు కోరుకుంటున్నావా? నీకు నువ్వే భరోసా ఇచ్చుకో, ఆపై నిశ్చింతగా ఉండు—నీ విషయంలో నా హృదయంలోని ఏ కోరికా తీరకుండా మిగిలిపోదు. నాకు మరొక కోరిక కూడా ఉంది; కానీ ప్రస్తుతానికి దాని గురించి నేను ఎక్కువగా ప్రస్తావించను. షార్లెట్ రేపు మీకు ఉత్తరం రాస్తుంది. స్వీయ-నిగ్రహానికి ఒక నిదర్శనంగా, ఆ ఉత్తరాన్ని మీరు మంటల్లో వేసి కాల్చివేయాలని నేను కోరుతున్నాను; ఆరాధనతో కూడిన ఆలోచనలను అణచివేయమని అడుగుతున్నాను—ఎందుకంటే అవి కేవలం ఇంద్రియ అనుభూతి లేదా భావోద్వేగం నుండి పుడుతున్నాయని నాకు గట్టి అనుమానం. కానీ ఆ ఉత్తరం ముందుగా మీ చేతికి చేరుతుంది: మీరు దానిని పెదవులకు అద్దుకుంటారు, గుండెలకు హత్తుకుంటారు, ఆ ఉత్తరం రాసిన చేతి గురించి ఊహల్లో మునిగిపోతారు; అప్పుడు తీరని కోరికల వల్ల కలిగే అదుపులేని ఊహల లోకంలోకి జారిపోవడం ఎంత సులభం!

అయ్యో! భావోద్వేగాల మాయాజాలం మిమ్మల్ని ఎంతగా మార్చివేసింది! ఒక స్త్రీ అస్థిరమైన కోరికలకు క్రీడావస్తువుగా, ఆమె వైరుధ్యాలకు ఆటబొమ్మగా, ఆమె కోపానికి గురయ్యే వస్తువుగా, ఆమె అహంకారానికి పాదపీఠంగా మారిపోయారు! మీ వ్యక్తిత్వాన్ని నిలబెట్టుకోండి, పూర్వం మీరు ఎలా ఉండేవారో అలాగే ఉండండి. ప్రేమించండి, ఆరాధించండి; అది మీ స్వభావాన్ని ఉన్నతం చేస్తుంది, ఒక మనిషిగా ఉన్న మిమ్మల్ని దైవసమానుడిగా మారుస్తుంది! కావాలంటే దానిని ఇంద్రియ అనుభూతితో కలపండి—బహుశా అవి విడదీయలేనివేమో; అలాగే కానివ్వండి. కానీ, ఆ ప్రేమను తిరిగి ఇవ్వలేని వ్యక్తిని ప్రేమించకండి; ఒకవేళ ఆమె తిరిగి ప్రేమించగలిగినా, అలా చేయాలనే తన కోరికను అణచివేసుకోవాల్సిన వ్యక్తిని ప్రేమించకండి. ప్రేమ…

నేను దానితో రాయడం మొదలుపెట్టినప్పుడు అది కేవలం ఒక చిన్న మొద్దులా మిగిలిపోయి ఉండేది. కార్డినల్ చిగి అదే కలంతో మూడేళ్లపాటు రాశారు; ఈ విషయాన్ని ప్రస్తావించిన ఎర్ల్ ఆఫ్ చెస్టర్‌ఫీల్డ్, అంతటి చిన్న విషయాన్ని పట్టించుకోవడం ఆ కార్డినల్ యొక్క సంకుచిత స్వభావానికి నిదర్శనమని వ్యాఖ్యానించారు. కాబట్టి, మన మధ్య ఇప్పటికీ అటువంటి సంకుచిత మనస్తత్వం గలవారు ఉన్నందుకు మనం సంతోషించవచ్చు.

ఆ నవల ఎప్పుడూ ప్రచురితం కాలేదు. ఆ రచన పూర్తి చేసిన కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, నన్ను ‘మంత్లీ క్రానికల్’ (Monthly Chronicle) కోసం రచనలు చేయమని అడిగారు. ఆ పత్రిక కోసం ప్రత్యేకంగా రాసిన కొన్ని వ్యాసాలను నేను పంపాను; ఆ తర్వాత, అటువంటివి మరిన్ని రాయడానికి సమయం లేకపోవడంతో, నా అముద్రిత నవలలోని కొన్ని భాగాలను వారికి ఇచ్చాను. ఆ నవలలోని ఎక్కువ భాగం—బహుశా మొదటి సంపుటం మొత్తం—అలా అచ్చయింది; ఒకవేళ ‘మంత్లీ క్రానికల్’ ప్రచురణ ఆగిపోకుండా ఉండి ఉంటే, ఆ రచన మొత్తం వెలుగు చూసి ఉండేది. ఇది 30వ సంచికలో మొదలై 40వ సంచికతో (అప్పుడే ఆ పత్రిక మూతపడింది) ముగిసింది. దీనికి “బాల్య జ్ఞాపకాలు” (Some Recollections of Childhood) అనే శీర్షిక పెట్టారు; ఈ పేరు ఆ నవలకు ఏమాత్రం సరిపోదు, కానీ అంతకుముందు వచ్చిన కొన్ని రచనలకు ఆ పేరు సరిగ్గా సరిపోయేది కాబట్టి, అదే పేరును దీనికి కూడా కొనసాగించారు. ఇది పాఠకుల దృష్టిని పెద్దగా ఆకర్షించలేదని నా అభిప్రాయం; బహుశా అది ప్రజల అభిరుచికి మరీ గొప్పగానో లేదా తగినంత ఆకర్షణీయంగానో లేకపోవచ్చు. నిజానికి, ‘మంత్లీ క్రానికల్’ పత్రికే విజయవంతం కాలేదు; ఎందుకంటే సాధారణ పత్రికా పాఠకులు కోరుకునే స్థాయి చౌకబారు రచనలు అందులో లేవు.

ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఒక కల్పిత కథను రాయడం రచయితకు ఎంతో సంతృప్తినిచ్చే విషయం. షెల్లీ కూడా నా లాగే, ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు ఆ అనుభూతిని పొంది ఉంటే బాగుండేదని నా కోరిక. సున్నితమైన మనస్సుకు కల్పిత దృశ్యాలలో ఆశ్రయం పొందడం ఎంతో హాయినిస్తుంది; అలా ఎక్కువగా రాయడం ద్వారా, చివరికి సంయమనంతో, ప్రశాంతంగా రాయడం నేర్చుకునేవారు. బయలుదేరేటప్పుడు మితిమీరిన ఉత్సాహంతో ఉండే గుర్రం, తన సొంత వేగం వల్ల చివరికి ఎలాగైతే అదుపులోకి వస్తుందో, అలాగే రచయిత కూడా తన ఉద్వేగభరితమైన రచనల ద్వారా చివరికి సంయమనాన్ని అలవర్చుకుంటాడు. నేను మరో కథ రాయాలని అప్పుడప్పుడు అనుకునేదాన్ని, కానీ ఇతర పనులు మరియు బాధ్యతల వల్ల నా ఈ వ్యాపకం నుండి దృష్టి మళ్ళేది; ఆ పనులు ఆర్థికంగా లాభదాయకమైనవే అయినా, వీటికున్నంత ఆకర్షణీయత వాటికి ఉండేది కాదు.

కల్పనా ప్రపంచం నుండి వాస్తవమైన, విషాదకరమైన పరిస్థితుల వైపు మళ్ళితే… ఒక్క క్షణం వెనక్కి తిరిగి చూస్తే…

షెల్లీ అంతకుముందు సంవత్సరమే (నాకు గుర్తున్నంతవరకు), ‘పెయిన్’ (Paine) రాసిన ‘ఏజ్ ఆఫ్ రీజన్’ (Age of Reason) గ్రంథంలోని మూడవ భాగాన్ని ప్రచురించినందుకు గాను మిస్టర్ డి.ఐ. ఈటన్‌కు లార్డ్ ఎల్లెన్‌బరో విధించిన శిక్షకు ప్రతిస్పందనగా, తన ప్రసిద్ధ రచన ‘లెటర్ టు లార్డ్ ఎల్లెన్‌బరో’ (Letter to Lord Ellenborough)ను అజ్ఞాతంగా మరియు తేదీ లేకుండా ఒక చిన్న, చక్కగా ముద్రించిన కరపత్రం రూపంలో ప్రచురించాడు. అది బలమైన భావాలు, ఉద్వేగం, శక్తి మరియు అచంచలమైన ధైర్యంతో కూడిన రచన; వాక్ స్వాతంత్ర్యం, భావప్రకటనా స్వేచ్ఛ మరియు పత్రికా స్వేచ్ఛ పట్ల తీవ్రమైన ఆవేశంతో అది రాయబడిందని చెప్పాలి. మతపరమైన అభిప్రాయాలు మానవ జోక్యానికి అతీతమైనవని చెప్పే తన శీర్షికా పత్రంలోని (title-page) నినాదాన్ని రచయిత దృఢంగా మరియు సమర్థవంతంగా నొక్కిచెప్పాడు.

సంపూర్ణ, విశ్వవ్యాప్త మరియు అపరిమితమైన సహన సూత్రాల ఆధారంగా ఈ రచన సాగుతుంది. కేవలం కొన్ని ఉల్లేఖనాలతో దీని పట్ల కలిగే కుతూహలాన్ని తీర్చడం అసాధ్యం; ఆ రచన స్వభావం, పరిధి మరియు ఉద్దేశ్యాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవాలంటే దానిని పూర్తిగా చదవాల్సిందే. మతపరమైన విషయాలపై అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసినందుకు హింసించడం లేదా శిక్షించడం ఎల్లప్పుడూ ఆశించిన ఫలితాన్ని ఇవ్వదని (అంటే ఆ అభిప్రాయాలను అణచివేయలేమని) సాధారణంగా గుర్తించని కాలంలో, ఆ పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకుని దీనిని చదవాలి. ఇప్పుడు మనం తిరిగి మన ప్రధాన కథాంశానికి (ఆ సమూహానికి) వద్దాం.

మంచి హ్యారియెట్ తన మొదటి ప్రసూతి అలసట నుండి పూర్తిగా కోలుకుంది, నిజానికి ఆమె ఆ సమయాన్ని చాలా సులభంగానే గడిపింది. ఆమె ఇప్పుడు పూర్తి ఉత్సాహంతో, ఆరోగ్యంతో మరియు చురుకుదనంతో ఉంది; ఎప్పటిలాగే గులాబీ రంగు ఛాయతో (ఆరోగ్యవంతమైన కాంతితో) మెరిసిపోతోంది, కొన్నిసార్లు ఆ రంగు కాస్త ఎక్కువగానే అనిపించేది. ఒకప్పుడు ఆమెకు ఎంతో ఇష్టమైన అలవాటైన ‘బిగ్గరగా చదవడం’ అనే పద్ధతిని ఆమె పూర్తిగా వదిలేసింది. ఆమె చదవడం నేను విన్నట్లు నాకు గుర్తులేదు. తన బిడ్డ పుట్టిన తర్వాత ఒక్కసారి కూడా… ఛాతీకి సంబంధించిన ఆ అలవాటైన వ్యాయామం ఆమెకు అలసటను కలిగించేది, లేదా ఆమె దాని పట్ల విసుగు చెంది ఉండేది. ఆమె స్వయంగా పుస్తకాలు చదవడం కూడా తగ్గించేసింది; ఒకప్పుడు ఎంతో నిరంతరాయంగా, ఆదర్శప్రాయంగా సాగిన ఆమె అధ్యయనాలు దాదాపుగా ఆగిపోయాయి. బిష్ (Bysshe) కూడా వాటిపై ఆసక్తి చూపడం మానేశాడు, అలాగే పూర్వంలా ఆమె తన మేధో వికాసంపై దృష్టి సారించేలా ప్రోత్సహించడం కూడా ఆపేశాడు. నేను ఆమెను కలిసినప్పుడు, ఆమె ఒక…

501

గత సంవత్సరాలలో సాగిన సుదీర్ఘమైన మరియు ఏకాగ్రతతో కూడిన పఠనాలకు బదులుగా, వాతావరణం బాగున్నప్పుడు నడకకు వెళ్ళడం మొదలైంది.

ఆ నడక తరచుగా మమ్మల్ని ఏదో ఒక ఫ్యాషన్ టోపీల (bonnets) దుకాణానికి తీసుకువెళ్ళేది; పుస్తక పఠనం కొన్నిసార్లు విసుగు పుట్టించేది అనడంలో సందేహం లేదు, కానీ ఆ టోపీలను పరిశీలించడం మాత్రం ఎప్పుడూ విసుగుగానే అనిపించేది. అయితే, ఆ ‘బోనెట్’ (bonnet) రకం టోపీల ఆకృతులలో ఎంతో వైవిధ్యం ఉండేది. కానీ సాధారణ ‘క్యాప్’ (cap)ల విషయానికి వస్తే, వాటిలోని ఏకరీతి మరియు ఆసక్తి లేని స్వభావం నాకు భరించలేనంతగా అనిపించేది. అవన్నీ ఒకేలా, ఏమాత్రం ఆసక్తి లేనివిగా నాకు కనిపించేవి; వాటి పైభాగంలో రెండు మూడు అదనపు అలంకరణలు ఉన్నాయా లేదా అంచున కొంచెం ఎక్కువ లేస్ ఉందా అనే విషయాలు నాకు ఏమాత్రం పట్టేవి కావు. పైగా, ఏ ‘క్యాప్’ కూడా సరిగ్గా సరిపోయేది కాదు; దాన్ని అక్కడికక్కడే మార్చాల్సి వచ్చేది—కొంచెం తగ్గించడం లేదా వదులు చేయడం వంటివి; ఆ పని నిమిషం వ్యవధిలో పూర్తయ్యేదే అయినా, ఆ నిమిషం చాలా సుదీర్ఘంగా అనిపించేది. అంతేకాకుండా, ఆ మార్పు వల్ల తరచుగా ఎక్కువ లేదా తక్కువ మార్పు జరిగిపోయేది; దాంతో మరో సుదీర్ఘమైన నిమిషం పాటు దాన్ని మళ్ళీ సరిచేయాల్సి వచ్చేది. దీనికి నేను తిరుగుబాటు చేశాను, దాంతో ఒక దుష్టురాలైన తిరుగుబాటుదారురాలిలా కాసేపు దుకాణం బయటే ఉండిపోవాల్సి వచ్చింది.

చలికాలపు రోజున, ‘ఒక క్షణం’ అనే అనిశ్చిత మరియు అంతులేని కాలం పాటు వీధిలో వేచి ఉండటం అనేది—తిరుగుబాటుకు లేదా దేశద్రోహానికి (అదీ ఎత్తైన కిరీటం లాంటి ఆకారం ఉన్న టోపీకి వ్యతిరేకంగా చేసిన ద్రోహానికి) కూడా మరీ కఠినమైన శిక్షే. అలా, నడక మరియు పఠనం రెండూ ఆగిపోయాయి.

నేను బిష్ (Bysshe)ను కలవడానికి వెళ్ళినప్పుడు, హ్యారియెట్ తరచుగా అక్కడ ఉండేది కాదు; ఆమె ఎలిజాతో కలిసి బయటకు వెళ్ళేది—లేదా తన తండ్రి ఇంటికి వెళ్ళేది. బిష్ స్వయంగా అప్పుడప్పుడు లండన్‌లోనూ, మరికొన్నిసార్లు బ్రాక్‌నెల్‌లోనూ గడిపేవారు. బ్రాక్‌నెల్‌లో ఆయన తన సమయాన్ని ఎక్కువగా కొంతమంది స్నేహితులను కలవడంలో గడిపేవారు; ఆ సమయంలో వారితో ఆయనకు అత్యంత సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండేవి. ఆ స్నేహబంధం ఆయన తదుపరి ప్రవర్తనపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపిందని నా అభిప్రాయం.

1814 వసంతకాలంలో, నేను నా వృత్తిపరమైన కార్యకలాపాలు మరియు న్యాయ విద్యకు సంబంధించిన స్థలాన్ని ‘టెంపుల్’ (Temple) నుండి ‘గ్రేస్ ఇన్’ (Gray’s Inn)కు మార్చుకున్నాను; అక్కడి నుండి ‘గ్రేస్ ఇన్ లేన్’ (Gray’s Inn Lane) దృశ్యం స్పష్టంగా కనిపించేది, కానీ ఆ ప్రాంతం చూడటానికి అంత ఆకర్షణీయంగా ఉండేది కాదు. అప్పటికే నేను యార్క్‌లో ఒక ‘కన్వేయన్సర్’ (ఆస్తి బదిలీ పత్రాల నిపుణుడు) వద్ద ఒక సంవత్సరం, అలాగే టెంపుల్‌లో ఒక ‘స్పెషల్ ప్లీడర్’ (న్యాయవాదికి సహాయపడే న్యాయ నిపుణుడు) కార్యాలయంలో రెండు సంవత్సరాలు గడిపి ఉన్నాను. ఇప్పుడు నేను మంచి పేరున్న, ప్రముఖుడైన ఒక బారిస్టర్ వద్ద నాలుగవ సంవత్సరం గడపబోతున్నాను. ఆయనకు వాదించే పనులు (pleading business) చాలా ఉండేవి, కానీ అవి లాభదాయకంగా ఉండటం కంటే శ్రమతో కూడుకున్నవిగా ఉండేవి. న్యాయవాద వర్గాల్లో ఆయన గురించి ఒక చమత్కారమైన మాట ప్రచారంలో ఉండేది—అదేమిటంటే, క్లిష్టమైన సమస్యలనే (లేదా ‘కొరకడానికి కష్టమైన ఎముకల’ వంటి కేసులనే) ఆయన పరిష్కరించాల్సి వచ్చేది. కష్టమైన మరియు సంక్లిష్టమైన కేసులు దాదాపుగా ఆయన చేతికే వచ్చాయి.

అందువల్ల, ఆయన వద్ద పనిచేసే నా స్థానం ఎంతో విలువైనదిగా మరియు ఎంతో నేర్చుకునే అవకాశం ఉన్నదిగా పరిగణించబడేది; అటువంటి విషయాల నుండి ఎంతైతే నేర్చుకోగలమో, అంతవరకు అది నిజంగానే గొప్ప అవకాశం. అంతేకాకుండా, ఆయనకు ‘అటార్నీ-జనరల్ యొక్క డెవిల్’ (Attorney-General’s Devil) అని పిలువబడే ప్రత్యేక గౌరవం మరియు అవకాశం ఉండేవి. దీనివల్ల మాకు విసుగు పుట్టించే అభియోగాలు (indictments), అంతులేని క్రిమినల్ కేసులు మరియు ఇతర శ్రమతో కూడిన ప్రభుత్వపరమైన న్యాయపరమైన పనులు (crown-business) నిరంతరం లభించేవి.

ఆయన వద్ద నలుగురు శిష్యులు ఉండేవారు. వీరిలో మొదటి వ్యక్తి ఒక ఉన్నత న్యాయాధికారి చిన్న కుమారుడు. తన వృత్తి జీవితం ప్రారంభంలోనే లాభదాయకమైన పదవులను తనకు ఇప్పించగల తన తండ్రి సామర్థ్యం మరియు ఆసక్తిపై అతనికి పూర్తి నమ్మకం ఉండేది. నిజానికి, ఆ పదవులు అర్హులైన వ్యక్తులకు వారి సుదీర్ఘ సేవలకు తగిన గుర్తింపు లేదా ప్రతిఫలం లభించని సమయంలో ఊరటనిచ్చేలా ఉద్దేశించబడినవి. అధిక వేతనాలు లేదా ఆదాయాల వల్ల కలిగే సహజ పరిణామమైన ఆశపోతుతనం మరియు సిగ్గులేని ధనదాహంపై పూర్తిగా ఆధారపడిన అతను, తన గురువుగారి ఆఫీసు గది (చాంబర్) లోపలికి ఒక్కసారి కూడా వెళ్ళలేదు; నిజానికి ఆ గది ఆకర్షణీయంగా కూడా ఉండేది కాదు.

రెండవ శిష్యుడు ఒకసారి ఆఫీసు గదికి వచ్చాడు. ఒక పొరపాటుకు సంబంధించి తనను మందలించే ఉద్దేశంతో ‘బాత్’ (Bath) నగరం నుండి వచ్చిన తన తండ్రికి దొరక్కుండా తప్పించుకోవడమే దీనికి కారణం. తన తండ్రి ఎక్కడ వెతికినా, ఆఫీసు గదిలో మాత్రం తన కోసం వెతకడని ఆ యువకుడు భావించాడు; అతని అంచనా సరైనదే.

మూడవ వ్యక్తి క్రమం తప్పకుండా హాజరయ్యేవాడు, కానీ అతను ఎప్పుడూ ఏమీ గీయడానికి (న్యాయపరమైన ముసాయిదాలు రూపొందించడానికి) ఇష్టపడేవాడు కాదు. దొరికినన్ని నేరారోపణ పత్రాల నమూనాలను (indictments) కాపీ చేయడంలోనే అతను శ్రద్ధగా నిమగ్నమయ్యేవాడు; అటువంటి పత్రాలు చాలానే ఉండేవి. వాటితో అతను ఒక పెద్ద సేకరణను తయారు చేసుకున్నాడు. అతను ఒక ‘బారోనెట్’ (ఒక రకమైన గౌరవనీయమైన బిరుదు కలిగిన వ్యక్తి) మరియు మంచి భూవసతి కలిగినవాడు. ఆ చేతిరాత నేరారోపణ పత్రాల నుండి అతను ఎటువంటి ప్రయోజనాన్ని ఆశించాడో నేను ఎప్పుడూ తెలుసుకోలేకపోయాను, కనీసం ఊహించలేకపోయాను కూడా.

సశేషం

మీ- గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –2-10-26-ఉయ్యూరు —