అల్పాయుష్కుడైన ‘’సౌందర్యమే సత్యం సత్యమే సౌందర్యం ‘’అని నిర్వచించిన ఆఖరి రొమాంటిక్ కవి జాన్ కీట్స్ జీవిత చరిత్ర-4

అధ్యాయం VII.

ఇప్పుడు మనం కీట్స్ జీవిత మరణాల వృత్తాంతాన్ని, అలాగే అతని సాహిత్య కృషి వృత్తాంతాన్ని కూడా తెలుసుకున్నాం కాబట్టి, ఈ రెండింటిపై ఒక నిర్ధారణకు రావడమనే మరింత సున్నితమైన మరియు కఠినమైన పని మన ముందు ఉంది—అతని వ్యక్తిత్వాన్ని అంచనా వేయడం, మరియు అతని రచనలను మూల్యాంకనం చేయడం. కానీ మొదట, అతని మరణానంతరం జరిగిన కొన్ని విషయాలను వివరించడానికి, మరియు జీవించి ఉన్న అతని బంధువులు మరియు స్నేహితుల గురించిన కొన్ని వివరాలను ప్రస్తావించడానికి నేను కొద్దిసేపు ఆగుతాను.

రోమ్‌లోని ప్రొటెస్టంట్ స్మశానవాటికలో, హోనోరియన్ గోడల శిథిలాల మధ్య కీట్స్‌ను ఖననం చేశారు. ఆ గోడల పైన, ప్రజల ప్రతినిధి (ట్రిబ్యూన్) అయిన కైయస్ సెస్టస్ యొక్క పిరమిడ్ ఆకారపు సమాధి ఉండేది. అతని కీర్తి తర్వాత కూడా అతని స్మారక చిహ్నం చాలా కాలం నిలిచి ఉంది: దీనిని సాంప్రదాయకంగా రెమస్ సమాధి అని పిలిచేవారు. కీట్స్‌ను అక్కడ ఖననం చేసినప్పుడు ఆ ప్రదేశంలో కొన్ని సమాధులు మాత్రమే ఉండేవి. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, అతను విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న స్మశానవాటిక భాగాన్ని ఒక కోట నిర్మాణం వేరు చేసింది. అతని కోసం ఒక చిన్న బలిపీఠం లాంటి సమాధిని ఏర్పాటు చేశారు, దానిపై గ్రీకు వీణను చెక్కారు, మరియు అతని పేరు, అలాగే “నీటిపై పేరు లిఖించబడినవాడు ఇక్కడ విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాడు” అనే అతని సమాధి శాసనాన్ని చెక్కారు. సెవెర్న్ వీటన్నిటినీ ఆప్యాయంగా చూసుకున్నారు, మరియు కవి మరణించిన సుమారు రెండు సంవత్సరాల తర్వాత ఈ పని మొత్తం పూర్తయింది. 1875లో జనరల్ సర్ విన్సెంట్ ఐర్ మరియు మరికొందరు ఆంగ్లేయులు, అమెరికన్లు ఆ రాయిని మరమ్మత్తు చేసి, దాని శిల్పి అయిన మిస్టర్ వారింగ్టన్ వుడ్ బహూకరించిన కీట్స్ యొక్క పతకం లాంటి చిత్రపటాన్ని ప్రక్క గోడపై ఉంచారు.

అనేక సంవత్సరాలు రోమ్‌లో బ్రిటిష్ కాన్సుల్‌గా పనిచేసి, ఆగష్టు 1879లో మరణించిన సెవెర్న్, ఇప్పుడు తన స్నేహితుడికి చాలా సమీపంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నారు. షెల్లీ అవశేషాలు దగ్గరలోనే ఖననం చేయబడ్డాయి, కానీ కొత్త స్మశానవాటికలో—కీట్స్ ఎముకలను స్వీకరించిన పాత స్మశానవాటికలో కాదు. 1836 నాటికే, కవితో తనకున్న సంబంధం తన వృత్తి జీవితానికి ప్రయోజనకరంగా ఉందని సెవెర్న్ ధృవీకరించగలిగాడు. కీట్స్ మిత్రుడు మరియు అతని మరణ సమయంలో తోడుగా ఉన్న వ్యక్తి, చిత్రకారుడిగా అతని ప్రతిభ (ఎక్కువైనా లేదా తక్కువైనా) ఎలా ఉన్నప్పటికీ, అప్పటికే ఒక ప్రముఖ వ్యక్తిగా గుర్తింపు పొందాడు.

ఆర్మిటేజ్ బ్రౌన్‌కు సెవెర్న్ రాసిన లేఖల ద్వారా, కీట్స్ జీవిత చరిత్రను బ్రౌన్ రాయాలని ఆశించినట్లు తెలుస్తోంది. అటువంటి రచన ఏదీ వెలువడకపోవడంపై 1834లో అసంతృప్తి వ్యక్తమైంది; ఆ పనికి తాను సరైన వ్యక్తిని కాదని తెలిసినప్పటికీ, జార్జ్ కీట్స్ ఒకానొక సమయంలో ఆ లోటును పూరించాలని భావించాడు. సెవెర్న్‌కు కూడా అలాంటి ఆలోచనే వచ్చింది. 1832లో బ్రౌన్ ఇటలీలో ఉన్నప్పుడు, అక్కడ మిస్టర్ రిచర్డ్ మాంక్‌టన్ మిల్న్స్‌ను (తరువాత లార్డ్ హౌటన్ అయ్యారు) కలిశాడు. సుమారు మూడేళ్ల తర్వాత ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వచ్చిన అతను, ఆ జీవిత చరిత్రను రూపొందించే పనిలో ఉండగా, అతని మనసులో ఒక కొత్త ఆలోచన మెదలడంతో న్యూజిలాండ్‌కు వలస వెళ్ళాడు. అప్పుడు అతను కీట్స్ రచనల సేకరణలు మరియు తాను సేకరించిన జీవిత చరిత్రకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని మిస్టర్ మిల్న్స్‌కు అప్పగించాడు. ఇవి 1848లో ప్రచురితమైన మిల్న్స్ రచనకు బలమైన పునాదిని అందించాయి; ఆ రచన ఎంతో సానుభూతితో కూడుకున్నది మరియు ఆ కాలంలోనూ, ఆ తర్వాత కూడా కవి రచనలను ప్రేమించే వారందరికీ అమూల్యమైనదిగా నిలిచింది. బ్రౌన్ 1842 ప్రాంతంలో మరణించాడు.

జార్జ్ కీట్స్ తన సోదరుడు మిగిల్చిన అప్పులన్నింటినీ స్వచ్ఛందంగా చెల్లించాడు. వీటి వివరాలు ఖచ్చితంగా నమోదు కాలేదు కానీ, టేలర్ మరియు హెస్సీ సంస్థలు 150 పౌండ్ల ముందస్తు చెల్లింపు చేశాయని, బ్రౌన్‌కు కూడా గణనీయమైన మొత్తం చెల్లించాల్సి ఉందని తెలుస్తోంది. అలాగే డిల్క్‌కు కూడా కొంత బాకీ ఉండవచ్చు; జాన్ కీట్స్‌కు డబ్బు లేదా స్నేహితుల కొరత వంటి ఇబ్బందులేవీ తెలియవని డిల్క్ జార్జ్‌కు భరోసా ఇచ్చాడు. “అత్యంత ధైర్యవంతుడు మరియు స్థిరచిత్తుడు” అని వర్ణించబడిన జార్జ్, కెంటకీలోని లూయిస్‌విల్లేలో స్థిరపడ్డాడు. అక్కడ అతను ప్రముఖ పౌరుడిగా ఎదిగి, గౌరవప్రదమైన స్థితిలో ఉన్న కుటుంబాన్ని వదిలి వెళ్ళాడు. అతను 1841లో మరణించాడు, అతని భార్య మిస్టర్ జెఫ్రీని వివాహం చేసుకుంది. ఏప్రిల్ 1824లో తన సోదరికి రాసిన లేఖలలో ఒకదానిలో, “డాన్ క్విక్సోట్” పై ఒక ఆహ్లాదకరమైన చిన్న విమర్శ ఉంది. ఇది దాని రచయిత గురించి ఎంతటి ఆకర్షణీయమైన అభిప్రాయాన్ని ఇస్తుందంటే, దానిని ఇక్కడ ఉదహరించాలని నాకు అనిపిస్తోంది:–

“మీ ముఖం ఖచ్చితంగా స్పానిష్ వారిది కాదు, పూర్తిగా ఇంగ్లీషు వారిది. ఒకవేళ మీరు డాన్ క్విక్సోట్‌ను పోలి ఉన్నారని నేను ఊహించుకుంటే, మీకు అందమైన,

తెలివైన, విచార వదనంతో కూడిన ముఖం, కళ్ళలో ఏదో ఉగ్రమైన కానీ

దయగల గుణం, విశాలమైన కానీ మరీ వెడల్పు కాని నుదురు,

నిష్కపటత్వాన్ని, ఉదారతను సూచించే చక్కటి వంపు తిరిగిన కనుబొమ్మలు ఉంటాయని నేను ఊహిస్తాను. అతను

నాకు అత్యంత ఇష్టమైనవాడు; తనకంటే చాలా తక్కువ స్థాయి మేధావుల ముందు అతన్ని నవ్వులపాత్రగా మార్చిన పరిస్థితులలోకి తీసుకువచ్చినందుకు ఆ గొప్ప సెర్వాంటెస్‌పై నాకు కోపం రాకుండా ఉండలేకపోతున్నాను. అతను రచయితకు అత్యంత ఇష్టమైనవాడని స్పష్టంగా తెలుస్తోంది, మరియు అతను ఎంతో చమత్కారంగా ఎగతాళి చేసే వీరత్వపు స్ఫూర్తులతో అతను ఏకమయ్యాడని కూడా స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. ఇప్పటివరకు రాసిన ఏ దైవవేత్తకైనా దీటుగా, అతను కూడా అంతే వివేకవంతమైన మాటలు, ఉన్నతమైన

నైతికత, మరియు నిజమైన భక్తిని పలికించాడు. ఒకవేళ నేను అలాంటి వ్యక్తిని కలిస్తే, అతని విచిత్ర ప్రవర్తనలకు నవ్వినందుకు నన్ను నేనే దాదాపుగా అసహ్యించుకోవాలి.

ఇక్కడ ఒక స్పానిష్ ముఖం గురించిన ప్రారంభ ప్రస్తావన ఈ వాస్తవానికి సంబంధించినదై ఉండాలి:

తన బాల్యంలో తన సోదరుడు జాన్ నుండి ఎన్నో ఆప్యాయమైన, శ్రద్ధతో కూడిన ఉత్తరాలను అందుకున్న మిస్ ఫ్యానీ కీట్స్,

“డాన్ ఎస్టెబాన్,” “శాండోవల్ ది ఫ్రీమేసన్,” మరియు తన దేశపు ఆధునిక చరిత్రను వివరించే ఇతర పుస్తకాల” రచయిత అయిన సెన్హోర్ ల్యానోస్ అనే ఒక స్పానిష్ పెద్దమనిషితో నిశ్చితార్థం చేసుకుని, చివరికి అతడిని వివాహం చేసుకుంది.

అతను ఒక లిబరల్, మరియు ఆ కాలంలో

కీట్స్ స్నేహితుల విషయానికి వస్తే, వ్యక్తిత్వ పరంగా ఆయన అత్యంత గౌరవించిన వ్యక్తి ‘బెయిలీ’ అని చెప్పవచ్చు; ఇక పరిమితులు లేదా లోపాలు ఏవైనప్పటికీ, కీట్స్ మేధస్సుకు సరితూగే స్థాయి ప్రతిభ కలిగిన వ్యక్తి ‘హేడన్’. షెల్లీ కీట్స్ స్నేహితుడిగా ఉండటానికి జీవితకాలంలోనూ, మరణానంతరం కూడా ఎంతో ఆసక్తిని, నిజాయితీని ప్రదర్శించినప్పటికీ, ఆయనను కీట్స్ స్నేహితుల జాబితాలో చేర్చడం కష్టం. కీట్స్ షెల్లీకి స్పష్టమైన దూరం పాటించేవారు; దీనికి ఇతర కారణాల కంటే, షెల్లీ ఒక మంచి కుటుంబ నేపథ్యం మరియు హోదా కలిగిన వ్యక్తి కావడం ప్రధాన కారణం కావచ్చు. “ది రివోల్ట్ ఆఫ్ ఇస్లాం” (The Revolt of Islam) ప్రచురితమైన కొద్ది కాలానికే, కీట్స్ కాస్త అమాయకపు ధోరణిలో ఇలా అన్నారు: “పాపం షెల్లీ, ఆయనలో కూడా తగినన్ని మంచి గుణాలు ఉన్నాయని నాకనిపిస్తోంది.” షెల్లీ కవిత్వం పట్ల కూడా ఆయన ఎప్పుడూ ఆప్యాయమైన లేదా బహిరంగ ప్రశంసను చూపలేదు. “ది సెంసి” (The Cenci) కాపీని అందుకున్నప్పుడు, దాని రచయితకు ఇలా సూచించారు: “నీ ఉదార స్వభావాన్ని (అతిగా భావోద్వేగాలను ప్రదర్శించే ధోరణిని) అదుపులో ఉంచుకో, ఒక కళాకారుడిగా వ్యవహరించు, మరియు నీ ఇతివృత్తంలోని ప్రతి అణువునూ విలువైన భావసంపదతో నింపు.” దీనిని మనం సంకుచితమైన అసూయగా భావించకూడదు; కవిత్వంలో రచన మరియు దానిని మలిచే విధానం (execution) అత్యంత ముఖ్యమైనవని, అమూర్తమైన లేదా ఇతరులను ప్రభావితం చేసే ఉద్దేశాల కంటే కళాత్మకతకే ప్రాధాన్యత ఉండాలని కీట్స్ బలంగా విశ్వసించేవారు.

అధ్యాయం VIII.

ఇప్పుడు నేను కీట్స్ రూపం, వ్యక్తిత్వం మరియు ఆలోచనా విధానం గురించి వివరించాలి.

నేను ఇంతకు ముందే చెప్పినట్లుగా, కీట్స్ చాలా చిన్న ఆకృతి గల వ్యక్తి, ఆయన ఎత్తు ఐదు అడుగుల కంటే కొంచెం మాత్రమే ఎక్కువ ఉండేది. శస్త్రచికిత్స విద్యను అభ్యసించే ఆయన సహచర విద్యార్థులు ఆయన్ని “లిటిల్ కీట్స్” (చిన్న కీట్స్) అని పిలిచేవారు. ఆర్చ్‌డీకన్ బెయిలీ ఆయన రూపురేఖల గురించి క్లుప్తంగా ఇలా వర్ణించారు:–

“ఆయన ముఖకవళికలలో ఒక రకమైన స్త్రీసహజ సున్నితత్వం కనిపించేది; నిజమైన మేధావుల మానసిక స్వభావం అలాగే ఉంటుందని కోల్‌రిడ్జ్ భావించేవారు. ఆయన జుట్టు చాలా అందంగా ఉండేది; తలపై చేయి పెడితే, ఆ ఉంగరాల జుట్టు దట్టమైన పక్షి ఈకల మాదిరిగా చుట్టూ పడేది. సాధారణంగా ప్రస్తావించే పై పెదవి మందం గురించి నాకు ప్రత్యేకంగా ఏమీ గుర్తులేదు; కానీ ఆయన నోరు మరీ వెడల్పుగా ఉండి, మిగిలిన ముఖంతో ఏమాత్రం పొంతన లేకుండా ఉండేది. ఆ ముఖంలో ఒక ప్రత్యేకమైన మాధుర్యం, పరిపక్వమైన ఆలోచనా ధోరణి, అలాగే తీవ్రమైన వేదనను సూచించే భావం కూడా ప్రతిబింబించేవి.” లీ హంట్ మాటలు కూడా వినాలి:–

“అతని పై అవయవాలతో పోలిస్తే కింది అవయవాలు చిన్నవిగా ఉండేవి, కానీ

చక్కగా, నాజూకుగా ఉండేవి. అతని శరీరాకృతికి అతని భుజాలు చాలా విశాలంగా ఉండేవి. అతని ముఖంలో శక్తి, సున్నితత్వం

అద్భుతంగా కలగలిసి ఉండేవి–ఒక ఉత్సాహభరితమైన శక్తి అనారోగ్యం వల్ల అణచివేయబడి, అసహనానికి గురయ్యేది. అతని ముఖంలోని ప్రతి లక్షణం ఒకేసారి స్పష్టంగా, సున్నితంగా

సజీవంగా ఉండేది. అతని ముఖంలో ఏదైనా భావలోపం ఉంటే, అది అతని నోటిలోనే ఉండేది,

దానిలో కొంత పోరాట స్వభావం లేకపోలేదు. అతని ముఖం

పొడవుగా ఉండేది. పై పెదవి కింది పెదవి మీదకు కొద్దిగా ముందుకు పొడుచుకువచ్చేది; గడ్డం దృఢంగా, బుగ్గలు లోపలికి నొక్కుకుపోయి ఉండేవి; అతని కళ్ళు

మృదువుగా, ప్రకాశవంతంగా–పెద్దవిగా, ముదురు రంగులో, సున్నితంగా ఉండేవి. ఒక గొప్ప కార్యం గురించి గానీ, ఒక అందమైన ఆలోచన గురించి గానీ చెప్పినప్పుడు, అవి

కన్నీళ్లతో నిండిపోయి, అతని నోరు వణికేది. దీనిలో అనారోగ్యం, అలాగే అతని ఊహ కూడా ఉండేవి, ఎందుకంటే అతనికి ఈ భావోద్వేగాల ప్రదర్శనలు నచ్చేవి కావు; మరియు అతనికి గొప్ప వ్యక్తిగత, అలాగే నైతిక ధైర్యం ఉండేది. అతని గోధుమ రంగు జుట్టు సన్నగా ఉండి, సహజమైన రింగులుగా వేలాడుతూ ఉండేది. పుర్రె చాలా చిన్నదిగా ఉండటం వల్ల, ఆ తల ఫ్రినాలజిస్టులకు ఒక చిక్కుముడిగా ఉండేది; ఈ ప్రత్యేకత అతనిలో బైరన్ మరియు షెల్లీల మాదిరిగానే ఉండేది, వారి టోపీలను నేను పెట్టలేకపోయేవాడిని.

కీట్స్ తన పై మరియు కింది అవయవాల మధ్య పైన పేర్కొన్న అసమానతను గ్రహించేవాడు; మరియు అతను రంగు వెలిసిపోయి, నరాలు ఉబ్బి ఉన్న తన చేతిని చూసి, “ఇది యాభై ఏళ్ల వాడి చెయ్యి” అని అనేవాడు.

కీట్స్ జుట్టు గోధుమ రంగులో ఉందని హంట్ చెప్పిన విషయాన్ని కౌడెన్ క్లార్క్ ధృవీకరిస్తాడు, మరియు అతని కళ్ళు కూడా అదే రంగులో, అంటే ముదురు హేజెల్ రంగులో ఉన్నాయని పేర్కొంటాడు: తద్వారా శ్రీమతి ప్రాక్టర్ చెప్పిన “ఆబర్న్” మరియు “బ్లూ” రంగులను ఖండిస్తాడు. హంట్ పై పెదవి ముందుకు ఉబ్బి ఉండటం గురించి ప్రస్తావించడం (ఈ విషయాన్ని సెవెర్న్ వేసిన బొగ్గు చిత్రంలో స్పష్టంగా చూడవచ్చు) గమనార్హం; అయితే లార్డ్ హౌటన్ మాత్రం “కింది పెదవి మరీ ఎక్కువగా ముందుకు ఉబ్బి ఉండటం” గురించి పేర్కొన్నారు, కానీ ఏ చిత్రపటంలోనూ నాకు ఆ లక్షణం స్పష్టంగా కనిపించలేదు. స్వయంగా కీట్స్ తన ఒక ప్రేమలేఖలో (ఆగస్టు 1819), “నేను చూడటానికి వికారంగా ఉన్నానని అనుకోను” అని పేర్కొన్నారు. క్లార్క్ ప్రకారం, కుటుంబంలో జాన్ కీట్స్ మాత్రమే శారీరక ఆకృతి మరియు ముఖ లక్షణాలలో తన తండ్రిని పోలి ఉండేవారు, మిగిలిన ముగ్గురూ తల్లిని పోలి ఉండేవారు. అయితే జార్జ్ కీట్స్ అభిప్రాయం దీనితో పూర్తిగా ఏకీభవించదు; ఆయన, “మా అమ్మ ముఖం జాన్ ముఖాన్ని చాలా వరకు పోలి ఉండేది” అని చెప్పారు. అదే సమయంలో, తండ్రికి సంబంధించినంత వరకు ఆయనకు నల్లని జుట్టు తప్ప మరేమీ గుర్తులేనందున, తండ్రితో పోలికను కాదనడానికి ఆయనకు తగినంత అవగాహన లేదా ఆధారం ఉండే అవకాశం లేదు. కీట్స్ జుట్టు మరియు కళ్ళ రంగు విషయంలో తప్పుగా భావించిన ఆ మహిళ, ఆయన ముఖాన్ని మాత్రం బాగానే గమనించినట్లు కనిపిస్తోంది; ఆమె ఇలా రాసి ఉంచారు: “ఆయన ముఖం అద్భుతమైన సౌందర్యంతో, కాంతితో నా మనసులో నిలిచిపోయింది; ఏదో అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూస్తున్నప్పుడు కలిగే భావన ఆయన ముఖంలో కనిపించేది.” ఇదే తరహాలో, హేడన్ కీట్స్ గురించి ప్రస్తావిస్తూ, “ఆయన కళ్ళలో అంతర్ముఖమైన చూపు ఉండేది, అది దైవికమైనది; ఏదో దివ్య దర్శనాలను చూస్తున్న డెల్ఫియన్ పూజారిణి కళ్ళలా ఉండేవి” అని వర్ణించారు. ఆయన గొంతు గంభీరంగా ఉండేది.

ఇప్పుడు మనం చిత్రపటాల విషయానికి వద్దాం, అవి…

కీట్స్ తన బాల్యంలో ఉద్రేకపూరితంగా మరియు అదుపు చేయలేనివాడిగా ఉండేవాడని మనం ఇదివరకే చూశాం. అతని సున్నితత్వం బలమైన వైరుధ్యాలలో వ్యక్తమయ్యేది, మరియు అతను నవ్వుతో లేదా కన్నీళ్లతో విలవిలలాడుతూ, వాటిని వేగంగా మార్చుకునేవాడు. పాఠశాలలో శారీరక వ్యాయామాలలో అతని నైపుణ్యం, మరియు అతని విశేషమైన ఉదార స్వభావం అతన్ని చాలా ప్రజాదరణ పొందేలా చేశాయి–అతని సహచరులు అతను సైనికుడు వంటి ఏదైనా చురుకైన వృత్తిలో ఉన్నతంగా రాణిస్తాడని ఊహించారు. మంచి అబ్బాయిగా పేరు తెచ్చుకోవడం అతని ఆశయం కాదు; కానీ, ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లుగా, అతను చాలా శ్రద్ధగల విద్యార్థిగా స్థిరపడ్డాడు. ఆ తర్వాత, అతని స్నేహితుడు బెయిలీకి “అతని స్వభావంలోని సరళత” మరియు అతని ఆకట్టుకునే ఆప్యాయమైన ప్రవర్తన నచ్చాయి. “సరళత” అంటే, నేను అనుకుంటున్నాను, నిష్కపటత్వం లేదా సూటిగా మాట్లాడటం; ఎందుకంటే కీట్స్ స్వభావం ఏ సమయంలోనూ ప్రత్యేకంగా సరళంగా ఉందని నేను అనుకోను–అది సంక్లిష్టమైనది మరియు బహుముఖమైనది అని నేను చెప్పాలి.

మిస్ బ్రాన్ పట్ల ప్రేమ అతన్ని ఆవహించక ముందు, కీట్స్‌కు ఉన్న ఒకే ఒక గొప్ప కోరిక – ఒక శ్రేష్ఠమైన కవి కావాలనేది; కవిత్వంలో గొప్ప కార్యాలు చేసి, అమరుల సరసన తన పేరును నిలబెట్టుకోవాలనేది. కొన్నిసార్లు ఈ కోరికలో కొంత అహంభావం ఉందని అతనికి అనిపించేది; కానీ చాలావరకు అది అతనిపై ఎంత సంపూర్ణ పట్టు సాధించిందంటే, అహంభావం అవునా కాదా అనే ప్రశ్న దాదాపుగా తలెత్తలేదు. కవిత్వ విషయాలు కాకుండా, మేధోపరమైన లేదా సాధారణ విషయాల పట్ల అతను ఎంత బలంగా భావించాడనే దానిపై కొంత సందేహం ఉండవచ్చు. “ఎండిమియన్” రెండవ భాగంలో, సున్నితమైన మనసుకు కవిత్వ ప్రేమాయణం ఒక్కటే అవసరమని అతను బహిరంగంగా ప్రకటిస్తాడు; ఏథెనియన్ అడ్మిరల్ మరియు అతని శుభప్రదమైన గుడ్లగూబ, అలెగ్జాండర్, యులిసెస్ మరియు సైక్లోప్స్ యొక్క భారత దండయాత్రలు, సామ్రాజ్యాల పతనం – ఇవన్నీ జూలియట్ యొక్క ఆవేశం, హీరో కన్నీళ్లు, ఇమోజెన్ మూర్ఛ, మరియు బందిపోట్ల గుహలో పాస్టోరెల్లా ముందు ఏమీ కావు. అతను నిజానికి, తన లేఖలలో ఒకదానిలో (ఏప్రిల్ 1818), “ఏదైనా గొప్ప ప్రజా ప్రయోజనం కోసం నేను ఎట్నా పర్వతం పైనుంచి దూకుతాను” అని దృఢంగా చెప్పాడు; అయితే, శాశ్వతమైన కవితా కీర్తికి తన అర్హతను నిరూపించుకోగల ఒక కావ్యాన్ని రాసి, దాని ప్రచురణను ఖాయం చేసుకునేంత వరకు, ‘ఎంపెడోక్లిస్’ (Empedoclean) వంటి సాహసోపేతమైన ప్రయత్నాన్ని ఆయన వాయిదా వేసి ఉండేవారని భావించడం సమంజసమేమో. ఆయన ఆలోచనల తీవ్రత చాలా ఎక్కువగా ఉండేది. 1817 మే నెలలో లీ హంట్‌కు ఆయన రాసిన ఒక లేఖలో ఒక చిన్న భాగం ఉంది; దానిని, దానిపై మిస్టర్ డిల్క్ చేసిన వ్యాఖ్యతో సహా ఇక్కడ ఉదహరించడం సముచితం:

“నేను ఐల్ ఆఫ్ వైట్‌కు వెళ్లాను. అక్కడ చాలా సేపు కవిత్వం గురించే

ఆలోచిస్తూ ఉండిపోవడం వల్ల రాత్రిపూట నిద్ర పట్టేది కాదు; అంతేకాక,

ఏమో తెలియదు కానీ, నాకు సరైన ఆహారం కూడా దొరకలేదు.

దీనివల్ల, ఒక వారం రోజుల్లోనే నా మానసిక స్థితి దెబ్బతిన్నట్లయింది.

అప్పుడు హడావిడిగా మార్గేట్ (Margate)కు బయలుదేరాను – అది దాదాపు

నూట యాభై మైళ్ల దూరం – ఎందుకంటే అక్కడ నా పాత బస నచ్చుతుందని,

చెట్లు లేకపోయినా గడపగలనని అనుకున్నాను. మరొక విషయం ఏమిటంటే,

నేను మరీ ఎక్కువగా ఒంటరిగా గడపాల్సి వచ్చింది; దాంతో, ఏకైక మార్గంగా

నిరంతరం ఆలోచనల మధనంలోనే మునిగిపోవాల్సి వచ్చేది.”

ఈ భాగాన్ని మిస్టర్ డిల్క్ “ఆ వ్యక్తి మనస్తత్వానికి మరియు స్వభావానికి అద్దం పట్టే ఖచ్చితమైన చిత్రం”గా పరిగణించారు. ఆయన ఇంకా ఇలా అన్నారు: “ఆయన ఎప్పుడైనా సరే, తన ఆలోచనలతోనే తన మనస్సును, శరీరాన్ని అలసిపోయేలా చేసుకునేవారు. ఆయనలో ఆలోచనలు చాలా తీవ్రంగా ఉండేవి; కొన్నిసార్లు అవి వాస్తవ రూపం దాల్చి ఆయన ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేసేవి, అలాగే ఆయనను శారీరకంగా, మానసికంగా కృశింపజేయడంలో కూడా అవి పాత్ర పోషించాయని నాకు ఎటువంటి సందేహం లేదు.”

కీట్స్ జీవనశైలిని క్రమబద్ధమైనదిగా భావించాలా లేక క్రమరహిత ధోరణి కలిగినదిగా భావించాలా అనే విషయంపై స్పష్టత లేదు. ఆక్స్‌ఫర్డ్‌లో జరిగిన ఒక శృంగారపరమైన పొరపాటు గురించి, అలాగే హేడాన్ (Haydon) ధృవీకరించినట్లుగా ఆరు వారాల పాటు సాగిన విపరీతమైన మద్యపానం గురించి మనం తెలుసుకున్నాం; అంతేకాకుండా, కీట్స్ రాసిన రెండు మూడు చిన్న కవితలలో శృంగారపరమైన స్వేచ్ఛా ధోరణి లేదా సంయమనం లేని భావన స్పష్టంగా కనిపిస్తుందని కూడా చెప్పాలి. 1817-18 శీతాకాలంలో ఆ కవి “ఉద్వేగభరితమైన స్వభావం గల యువతకు సహజమైన ఉల్లాస ప్రకటనగా ఉండే విచ్చలవిడితనానికి” కొంతవరకు లోనయ్యాడని లార్డ్ హౌటన్ భావించారు; కానీ అదంతా కేవలం “కాస్త ఎక్కువ అల్లరి” (ఇది స్వయంగా కీట్స్ వాడిన మాట) మాత్రమేనని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. మద్యం సేవించడం లేదా జూదం ఆడటం వంటివి తీవ్ర స్థాయికి చేరాయని ఆయన అంగీకరించలేదు, “ఎందుకంటే, తన సోదరులకు రాసిన లేఖలలో, అతను అతిగా మద్యం సేవించడాన్ని ఒక అరుదైన సరదాగానూ, పేకాటలో 10 పౌండ్లు గెలవడాన్ని ఒక గొప్ప విజయంగానూ పేర్కొన్నాడు.” సాధారణంగా వైద్య విద్యార్థులు తమ ఇంద్రియ సుఖాలను త్యాగం చేసేవారిగా ప్రసిద్ధి చెందరని చెప్పవచ్చు; అయినప్పటికీ, మిస్టర్ స్టీఫెన్స్ ప్రకారం, కీట్స్ తన విద్యార్థి దశలో ఎటువంటి దురలవాట్లకు లోనుకాలేదు. అతని రచనలు రుజువు చేస్తున్నట్లుగా, అతను ఆనందాన్ని పొందే విషయాలకు ఎంతో ఆసక్తి చూపేవాడు; కాబట్టి, సాధారణ యువకుల మాదిరిగానే ఇంద్రియ సుఖాలు కూడా అతన్ని తమ అనుచరులుగా (బానిసలుగా కాదు) మార్చుకున్నాయని భావించడం సహజం. మూగ జీవులను ఇబ్బంది పెట్టడం లేదా వాటి ప్రాణాలతో పాటు వాటి సుఖదుఃఖాలను కూడా అంతం చేయడం వంటి “పురుషోచిత వినోదాల” పట్ల అతనికి ఏమాత్రం ఆసక్తి ఉండేది కాదని నా అభిప్రాయం. అతను తుపాకీ పట్టుకుని బయటకు వెళ్ళిన సందర్భం ఒక్కటి మాత్రమే నాకు కనిపిస్తుంది. అప్పుడు (1818 చివరలో) అతను హాంప్‌స్టెడ్ హీత్‌లో వేట కోసం మిస్టర్ డిల్క్‌తో కలిసి వెళ్ళాడు, అక్కడ అతనికి దక్కిన ఏకైక వేట ఒక చిన్న పక్షి (టామ్‌టిట్) మాత్రమే.

వ్యక్తిత్వ బలం లేదా స్థిరత్వం విషయానికి వస్తే, కీట్స్…

మిస్ మిట్‌ఫోర్డ్‌కు రాసిన లేఖలో, హేడాన్ ఇలా జోడించారు:

“అతని పతనానికి కారణం అతని వ్యక్తిత్వంలో *నిర్ణయాత్మకత మరియు సంకల్ప బలం* లోపించడమే;

అవి లేకపోతే ప్రతిభ ఒక శాపంగా మారుతుంది.”

హేడాన్ దృష్టిలో కీట్స్ వ్యక్తిత్వం కొన్ని విషయాలలో ఎంతో ప్రశంసనీయమైనదిగా కనిపిస్తుంది: కవి యొక్క నిస్వార్థం మరియు ఉదారత గురించి ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలు బహుశా అతిశయోక్తిగా అనిపించవచ్చు కానీ, అవి వాస్తవాన్ని తక్కువ చేసి చూపినవి మాత్రం కావు. ఆయన ప్రస్తావించిన “క్రమరహిత ప్రవర్తన” (irregularities) గురించి చూస్తే, అవి కీట్స్ జీవితంలో (కనీసం హేడాన్ అభిప్రాయం ప్రకారం) గట్టిగా పాతుకుపోయాయని అర్థమవుతుంది; అవి కేవలం నిరాశ లేదా అవమాన భావనల నుండి ఉపశమనం కోసం అకస్మాత్తుగా తలెత్తి మాయమైపోయినవి కావు. అలాగే, 1820 ఫిబ్రవరి 3న—కీట్స్‌కు మొదటిసారిగా నోటి నుండి రక్తం పడే (blood-spitting) సమస్య మొదలైన రోజు రాత్రి—అతను “వింతైన శారీరక ఉద్వేగంతో ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు; అతన్ని సరిగా తెలియని వారికి అది తీవ్రమైన మత్తులో ఉన్నట్లుగా అనిపించి ఉండవచ్చు” అనే విషయాన్ని కూడా మనం విస్మరించలేము. నిజానికి మత్తులో లేనప్పటికీ, తీవ్రమైన మత్తులో ఉన్నట్లు కనిపించే శారీరక ఉద్వేగం అనేది చాలా అరుదైన విషయం; అలాగే, త్వరలో రాబోయే రక్తస్రావ సమస్య (blood-spitting attack) వల్ల అలాంటి స్థితి ఏర్పడిందని భావించడం కూడా సమంజసం కాదు. అయితే, ఆ సందర్భంలో కీట్స్ మత్తులో ఉన్నాడనే ఆలోచనను లార్డ్ హౌటన్ కంటే బ్రౌన్ మరింత గట్టిగా తోసిపుచ్చారు; “అతనిలో అటువంటి స్థితి ఉండటం అసాధ్యమని నాకు తెలుసు” అని కూడా ఆయన అన్నారు—ఈ విషయాన్ని హేడాన్ చేసిన సాధారణ వ్యాఖ్యలతో సరిపోల్చి చూడాల్సి ఉంటుంది. కీట్స్ ప్రవర్తనలోని క్రమరహిత అంశాలపై (అవి నిజమైనవి కావచ్చు లేదా ఊహించినవి కావచ్చు) హేడాన్ చేసిన హెచ్చరికల పట్ల కీట్స్ అసహనం ప్రదర్శించడం గురించి ఆ చిత్రకారుడు ప్రస్తావించారు; అయితే, తనను మందలించే ఆ వ్యక్తి పట్ల కీట్స్ యొక్క ఆప్యాయత అప్పటికే చాలా తగ్గిపోయిందన్న వాస్తవం (సెప్టెంబర్ 20, 1819న తన సోదరుడు జార్జ్‌కు రాసిన లేఖలో ఇది స్పష్టమవుతుంది) హేడాన్‌కు తెలిసినట్లుగా అనిపించదు. అతనిపై వచ్చిన విమర్శలను లేదా అభ్యంతరాలను అతను మొండితనంతోనో లేదా పైకి కనిపించే అసహనంతోనో స్వీకరించి ఉండవచ్చు; ఆ ఆరోపణలను తిప్పికొట్టే సామర్థ్యం లేక కాదు, బహుశా హేడన్‌ (Haydon) పట్ల అప్పటికే అతనికి ఉన్న అసంతృప్తి లేదా విసుగు కారణంగానే అలా ప్రవర్తించి ఉండవచ్చు. ఇక వ్యక్తిత్వంలో నిర్ణయాత్మకత లోపించడం లేదా సంకల్ప బలం లేకపోవడం అనే ఆరోపణల విషయానికొస్తే, హేడన్ ఈ పదాలను ఏ అర్థంలో వాడారో మనం అర్థం చేసుకోవాలి. సందర్భాన్ని బట్టి చూస్తే, ఒక వ్యక్తి దైనందిన జీవితంలో లేదా లోక వ్యవహారాల్లో అతని వ్యక్తిత్వ మూలాలను ప్రభావితం చేసే అంశాల గురించి కాకుండా, సాహిత్యపరమైన లక్ష్యంలో స్పష్టత లేకపోవడం, అలాగే విమర్శలు మరియు ఎగతాళి పట్ల అతిగా స్పందించే స్వభావం (సున్నితత్వం) గురించి హేడన్ ప్రస్తావించినట్లు అనిపిస్తుంది. ఈ రెండు అంశాలపై కాస్త చర్చించడం వల్ల ప్రయోజనం ఉంటుంది. అయితే, విమర్శల పట్ల అతిగా స్పందించడం లేదా “ఒక వ్యాసం కారణంగా కనుమరుగైపోవడం” (snuffed out by an article) వంటి ఆరోపణల గురించి మళ్ళీ ప్రస్తావించాల్సిన అవసరం లేదు; ఎందుకంటే వాటిపై ఇప్పటికే తగినంత చర్చ జరిగింది.

సాహిత్యపరమైన లక్ష్యంలో స్పష్టత లేకపోవడం అనే విషయాన్ని ఒక వ్యక్తి యొక్క సామర్థ్యాలు, ముఖ్యంగా అతని వయస్సు మరియు అనుభవంతో ముడిపెట్టి అంచనా వేయాలి. ఒక కొత్త రచయిత లక్ష్యంలో అనిశ్చితి ఉండటం సహజం; ఎందుకంటే అతను వివిధ ప్రక్రియలలో తన అదృష్టాన్ని పరీక్షించుకుంటాడు, అనేక ప్రయోగాలు చేసిన తర్వాతే తనకు ఏవి బాగా అబ్బాయో, ఏవి అంతగా అబ్బలేదో తెలుసుకుంటాడు. కీట్స్ (Keats) తన మొదటి రెండు సంపుటాలను ప్రచురించినప్పుడు కేవలం ఒక కొత్త రచయితగానే, అదీ చాలా చిన్న వయసులో ఉన్న రచయితగానే ఉన్నారు. ఒకవేళ ఆ రచనలలో లక్ష్య స్పష్టత లోపించినట్లు అనిపించినా (వాస్తవానికి వాటిలో అటువంటి లోపం పెద్దగా కనిపించదు), దానిని రచయితకు తక్కువ చేసే అంశంగా పరిగణించలేము. తన మూడవ సంపుటి నాటికి, తన ప్రతిభ ఏ దిశలో ఉందో అతనికి కొంత స్పష్టత లభించడం మొదలైంది. “ఎండిమియన్” (Endymion) అనే ఒక మహాకావ్యాన్ని (దాన్ని అలా పిలవగలిగితే) రచించి, “హైపీరియన్” (Hyperion) అనే మరొక దానిని ప్రారంభించిన తర్వాత, కారణం ఏదైనప్పటికీ, ఆ రెండవ రచనను పక్కన పెట్టాడన్నది మాత్రం వాస్తవం. కొంతవరకు, “ఎండిమియన్”కు ఎదురైన కఠినమైన స్పందన అతడిని నిరుత్సాహపరిచినందువల్ల, మరియు కొంతవరకు అందులోని పద ప్రయోగం మరీ స్పష్టంగా మిల్టన్ శైలిలో ఉందని అతను భావించడం వల్ల అనిపిస్తుంది; మరియు నిస్సందేహంగా, అతని మానసిక స్థితి మారుతున్న కొద్దీ, ఇతిహాసాలు రాయడం యొక్క ప్రయోజనం గురించి అతను హేడన్‌తో చాలా భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసి ఉండాలి. కానీ, ఈ ప్రత్యేక విషయం పక్కన పెడితే, మూడవ సంపుటిలో ఉద్దేశంలో ఎలాంటి అనిశ్చితి గానీ, బలహీనత గానీ కనిపించదు. అందులో మూడు కథాత్మక కవితలు–“ఇసాబెల్లా,” “ది ఈవ్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆగ్నెస్,” మరియు “లామియా”–కొన్ని స్తుతిగీతాలు, మరియు కొన్ని చిన్న గేయాలు ఉన్నాయి. అతను _బ్లాక్‌వుడ్స్ మ్యాగజైన్_ మరియు _ది క్వార్టర్లీ రివ్యూ_లను సైతం లెక్కచేయకుండా అంత పట్టుదలతో కవిత్వం రాయడం కొనసాగించడమే, సాహిత్య విషయాలలో అతని పాత్రలోని దృఢ సంకల్పాన్ని మరియు సంకల్ప శక్తిని తెలియజేస్తుంది; మరియు కార్యనిర్వాహక శక్తిలో సాధించిన అపారమైన పురోగతి కూడా ఇదే విషయాన్ని పుష్కలంగా చెబుతుంది. అందువల్ల, ఆలోచనా ధోరణులు మరియు మాటలలోని కొన్ని మారుతున్న ప్రవాహాలకు సంబంధించి హేడన్ అభిప్రాయానికి నేను అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నప్పటికీ, సాహిత్య రచనలో కీట్స్‌కు నిర్ణయాధికారం లేదా సంకల్పం కొరవడిందని ఆరోపించడానికి అతను పూర్తిగా అర్హుడని నేను భావించలేను. ఇక అతని సాధారణ స్వభావం అనే విస్తృతమైన ప్రశ్నకు వస్తే, కీట్స్ అత్యంత మొండివాడని, దానికి తోడు కొంత అదుపుతప్పినవాడని నాకు అనిపిస్తుంది. అతనికి ఒక మేధావి స్వభావం ఉండేది, ఆకస్మిక మరియు తీవ్రమైన ప్రభావాలకు లోనయ్యేవాడు, మరియు ఒక ప్రేరణకు లేదా ఒక తాత్కాలిక కోరికకు తలొగ్గి చాలా దూరం వెళ్ళేవాడు. మొండితనం మరియు అదుపుతప్పినతనం రెండూ కలిసి ఉండటం అనేది ఖచ్చితంగా “సంకల్ప శక్తి”తో సమానం కాదు, కానీ అది కోరుకుంటే స్థిరంగా తనను తాను ప్రదర్శించుకోగల సంకల్పానికి నిదర్శనం.

కీట్స్ ఎప్పుడూ ఇతరుల గురించి వారి పక్షాన నిలిచే లేదా వారిని మెచ్చుకునే మాటలు తప్ప, వేరేలా మాట్లాడేవారు కాదని సెవర్న్ స్వయంగా పేర్కొన్నారు.

కౌడెన్ క్లార్క్ చెప్పిన ఒక సంఘటన కూడా ఇదే విషయాన్ని ధృవీకరిస్తుంది: ఒకసారి స్థానిక దుర్మార్గుల గురించి చర్చ జరుగుతుండగా, కీట్స్ ఇలా గట్టిగా అరిచి అందరినీ నవ్వించారు: “అలాంటి వాళ్ళను పడేయడానికి ఒక ‘మానవ చెత్త కుండీ’ (human dust-hole) ఎందుకు లేదు?” కార్లైల్ శైలిలో ఆయన వాడిన ఆ మాట ఆయనకూ, ఇతరులకూ కూడా బాగా నచ్చినట్లుంది; అందుకే హేడన్‌తో కలిసి పొలంలో నడుస్తున్నప్పుడు ఆయన దాన్ని మళ్ళీ ఇలా అన్నారు: “హేడన్, ఒక మానవ చెత్త కుండీ లేకపోవడం ఎంత విచారకరం!”

దీనికి తోడుగా, 1818 ఏప్రిల్‌లో టీన్‌మౌత్ నుండి మిస్టర్ టేలర్‌కు కీట్స్ రాసిన లేఖలోని కొన్ని మాటలను కూడా ఇక్కడ పేర్కొనవచ్చు:–

“నాకు ఏమీ తెలియదు, నేను ఏమీ చదవలేదు: కానీ సొలొమోను చెప్పిన

‘జ్ఞానాన్ని సంపాదించు, అవగాహనను పొందు’ అనే సూచనలను పాటించాలని

నిశ్చయించుకున్నాను. నా గత రోజులు గడిచిపోయాయని నాకు తెలుస్తోంది;

జ్ఞానాన్ని నిరంతరం స్వీకరించడం తప్ప ఈ ప్రపంచంలో నాకు మరేదీ

ఆనందాన్ని ఇవ్వదని గ్రహించాను. ప్రపంచానికి ఏదైనా మేలు చేయాలనే

ఆలోచన తప్ప, మరేదీ గొప్ప లక్ష్యం కాదని నాకు అనిపిస్తోంది. కొందరు

తమ సామాజిక సేవతో, కొందరు తమ చమత్కారంతో, కొందరు తమ

దయాగుణంతో, మరికొందరు తాము కలిసిన వారందరికీ సంతోషాన్ని,

ఉల్లాసాన్ని పంచే శక్తితో—ఇలా అనేక విధాలుగా ప్రకృతి నియమానికి

కట్టుబడి ఆ పని చేస్తారు. నాకైతే ఒకటే మార్గం ఉంది: అది కృషి, అధ్యయనం

మరియు ఆలోచనల ద్వారా సాగే మార్గం. నేను ఆ మార్గంలోనే పయనిస్తాను;

అందుకోసం కొన్ని సంవత్సరాలు ఏకాంతంలో గడపాలని అనుకుంటున్నాను.

కొంతకాలంగా నేను విలాసవంతమైన అనుభూతుల పట్ల ఆకర్షణకూ, తత్వశాస్త్రం

పట్ల ప్రేమకూ మధ్య సతమతమవుతున్నాను. ఒకవేళ నేను మొదటి దానికి

తగినవాడినైతే సంతోషించేవాడిని; కానీ అలా కానందున, నా మనసునంతటినీ

రెండవ దాని వైపే మళ్ళిస్తాను.”

ఈ “విలాసవంతమైన అనుభూతుల పట్ల ఆకర్షణ” (exquisite sense of the luxurious) అనే భావనే, అంతకుముందు బెయిలీకి రాసిన లేఖలో (నవంబర్ 1817) కీట్స్ చేసిన ఈ వ్యాఖ్యకు ప్రేరణగా నిలిచి ఉండాలి: “ఆహా! ఆలోచనలతో కూడిన జీవితం కంటే అనుభూతులతో కూడిన జీవితమే ఎంత బాగుంటుందో!” సాధారణంగా అనుమాన స్వభావం గల వ్యక్తిని నిస్వార్థపరుడిగా లేదా ఉదారగుణం కలవాడిగా భావించరు. హేడన్ అభిప్రాయం పక్కన పెట్టినా, కీట్స్ ఉదార స్వభావం కలవాడని, ఒక రకంగా నిస్వార్థపరుడని చెప్పడానికి తగినన్ని ఆధారాలు ఉన్నాయి; అయితే, సృజనాత్మక మేధస్సుతో తన పనిపైనే పూర్తిగా దృష్టి సారించి, మిగిలిన వాటన్నింటినీ దానికి అధీనంలో ఉంచే వ్యక్తి, సాధారణ అర్థంలో పరిపూర్ణమైన నిస్వార్థపరుడిగా ఉండటం అరుదు. కానీ కీట్స్ కచ్చితంగా అనుమాన స్వభావం కలవాడే. ఫానీ బ్రాన్‌కు రాసిన లేఖలలో అతని ఈ స్వభావం వల్ల కలిగిన కొన్ని బాధాకరమైన ఉద్వేగాలను మనం ఇప్పటికే చూశాము. వీటిని ప్రధానంగా ఒక ప్రేమికుడి తీవ్రమైన భావోద్వేగాలు లేదా అనారోగ్యంతో బాధపడే వ్యక్తికి కలిగే అవాస్తవమైన లేదా ప్రతికూల ఆలోచనలుగా భావించవచ్చు. కానీ వాస్తవానికి, కీట్స్ ఎప్పుడూ అనుమాన స్వభావం కలవాడే. 1818 జనవరిలో తన సోదరులకు రాసిన లేఖలో, ‘ఎండిమియన్’ (Endymion) కావ్యం యొక్క మొదటి భాగంలోని కొన్ని అంశాలపై హంట్ (Hunt) వ్యక్తం చేసిన అభ్యంతరాల గురించి అతను కొంత అసహనంతో ప్రస్తావించాడు. “వాస్తవం ఏమిటంటే, ఆ విషయాన్ని నేను వారికి స్వయంగా చూపించనందుకు హంట్ మరియు షెల్లీలు బాధపడ్డారు – బహుశా వారి బాధ సమంజసమే కావచ్చు; నాకు అందిన కొన్ని సంకేతాలను బట్టి చూస్తే, నేను చేసిన ఏ చిన్న పొరపాటునైనా లేదా తప్పునైనా వారు క్షుణ్ణంగా విశ్లేషించి, విమర్శించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తోంది,” అని అతను అందులో పేర్కొన్నాడు. అంతకు ముందే, హేడన్‌కు రాసిన లేఖలో, తన స్వభావంలో ఉండే “భయంకరమైన అనారోగ్యకరమైన మానసిక స్థితి” (horrid morbidity of temperament) గురించి అతను అంగీకరించాడు. 1818 జూన్‌లో బెయిలీకి రాసిన లేఖలో ఇలా అన్నాడు: “నీ జీవితమంతా (నాకు తెలిసినంతవరకు) నువ్వు అందరినీ నమ్మావు; కానీ నేను అందరినీ అనుమానించాను.” 1820 జనవరి నాటికి, అతను తీవ్రమైన విసుగు లేదా నిస్తేజ స్థితికి (ennui) చేరుకున్నాడు – ఇది మానవ ద్వేషానికి (misanthropy) దగ్గరగా ఉండే స్థితి; ఆ సమయంలో పరిచయస్తుల లేదా స్నేహితుల సాంగత్యం కూడా అతనికి విసుగు పుట్టించేదిగా మారింది. ఇది అతని ప్రాణాంతక అనారోగ్యం మొదలవ్వడానికి ఒక నెల ముందు జరిగిన విషయం. నిజమే, ఆ సమయంలో అతను ప్రేమలో ఉన్నాడు. అతను శ్రీమతి జార్జ్ కీట్స్‌కు ఇలా రాశాడు:–

“సాధారణంగా మానవాళి అంటే నాకు ఇష్టం లేదు…. స్వార్థమే తమ ప్రధాన

ఆశయంగా కలిగినవారు అత్యంత అధ్వాన్నమైన మనుషులు; ఆ తర్వాత స్థానంలో

తమ ఆశయాలనే స్వార్థంగా మార్చుకునేవారు ఉంటారు. మొత్తానికి, నాకు

మానవాళి పట్ల అయిష్టత ఉంది. ఈ విషయంలో ఇతరులు ఏ వాదనలు చేసినా,

ఒక మంచి పని గురించి విన్నప్పుడు మనం ఆశ్చర్యపోతామని, అదే చెడు పని

గురించి విన్నప్పుడు అలా జరగదని వారు కాదనలేరు…. ఒకవేళ మీరు

ఇంగ్లాండ్‌లో ఉండి ఉంటే, సమాజం నుండి నేను పొందగలిగే దానికంటే

ఎక్కువ వినోదాన్ని మీరు పొందగలిగేవారని నా నమ్మకం. నాకు ఇది, మీకు

లూయిస్‌విల్లే (Louisville) ఎంత విసుగు పుట్టిస్తుందో అంత విసుగుగా ఉంది.

[ఆ తర్వాత హంట్, హైడన్, మిస్సెస్ రెనాల్డ్స్ మరియు డిల్కేల గురించి

కొన్ని వ్యాఖ్యలు ఉన్నాయి.] ప్రజలకు దూరంగా ఉంటూ, వారి దైనందిన

జీవితంలోని విసుగు పుట్టించే వ్యవహారాలతో నిరంతరం ఇబ్బంది పడకుండా,

వారిలోని మంచి లక్షణాలను మాత్రమే ఇష్టపడటం ఉత్తమం. సమాజపు

యాంత్రిక జీవనంలోని నిస్సారతను ఒకసారి గ్రహించిన తర్వాత, దానితో

సంతోషంగా కొనసాగాలంటే ఒక వ్యక్తికి ఏదో ఒక స్వార్థ ప్రయోజనం గానీ,

లేదా ఏదో ఒక రకమైన ప్రత్యేక గుర్తింపును పొందాలనే కోరిక గానీ ఉండాలి.

నేను చెప్పగలిగేది ఒక్కటే: చారింగ్ క్రాస్ (Charing Cross) వద్ద నిలబడి

తూర్పు, పడమర, ఉత్తర, దక్షిణ దిశలలో చూసినా, నాకు కనిపించేది

కేవలం నిస్తేజం మాత్రమే.”

“నేను ఏ విషయాన్నైనా అతిగా భావిస్తాను,” అని అతను జూలై 1818లో

బెయిలీకి రాశాడు, “అందువల్ల నాకు ఏదైనా చిన్న అసహనం కలిగినా, అది

ఐదు నిమిషాల్లోనే సోఫోక్లిస్ (Sophocles) నాటకానికి సరిపోయేంత పెద్ద

విషయంగా మారిపోతుంది. ఆ మానసిక స్థితిలో నేను ఏ స్నేహితుడికైనా

లేఖ రాస్తే, నాపై నాకు నియంత్రణ ఉండదు; బహుశా నేను ఏదైనా

పద చమత్కారం (pun) చూసి నవ్వుతున్న సమయంలోనే, వారికి బాధ కలిగించే

విషయాన్ని వారికి తెలియజేస్తుంటాను.” అక్టోబర్ 24, 1820న శ్రీమతి బ్రాన్‌కు

కీట్స్ రాసిన లేఖలోని ఒక వాక్యం కూడా, ప్రధానంగా, అతని వ్యక్తిత్వాన్ని

ప్రతిబింబించే ఒక నిజమైన స్వీయ చిత్రణగా పరిగణించవచ్చు.

ఓ స్త్రీ, నిన్ను చూసినప్పుడు,

చపలచిత్తుడిగా, అహంకారంతో,

చంచలంగా, పసిదానిలా, గర్వంతో, ఊహాలోకంలో విహరిస్తూ;

బాధను తలుచుకుని పశ్చాత్తాపపడే,

తన మృదువైన కాంతితో ఆ బాధను తిరిగి మాన్పడానికి ప్రయత్నించే,

ఆ వినయమైన మెత్తదనం నీలో లేనప్పుడు;

అయినా నా ఆత్మ ఉప్పొంగి గంతులు వేస్తుంది,

అయినా నా ప్రాణం ఆనందంతో నాట్యం చేస్తుంది,

ఎందుకంటే ఎంతోకాలంగా నేను ప్రేమించాలని నిద్రాణంగా దాచుకున్న ప్రేమ కోసం.

కానీ, నిన్ను సౌమ్యంగా, దయగా, సున్నితంగా చూసినప్పుడు,

దేవుడా! నీ ఆకర్షణీయమైన అందాలను నేను ఎంతగానో ఆరాధిస్తాను! నీకు రక్షకుడిగా ఉండాలని

నేను తీవ్రంగా తపిస్తాను–ఒక కాలిడోర్‌గా,

ఒక నిజమైన రెడ్‌క్రాస్ నైట్‌గా, ఒక ధైర్యవంతుడైన లీండర్‌గా– పూర్వం ఉన్న వీరిలా నువ్వు నన్ను ప్రేమించాలని ఎంతగానో కోరుకుంటాను.

తేలికైన పాదాలు, ముదురు ఊదా కళ్ళు, మధ్యకు వదిలిన జుట్టు,

మెత్తని సొట్టలున్న చేతులు, తెల్లని మెడ, పాలలాంటి వక్షోజాలు,

ఇవే నా ఇంద్రియాలు విశ్రమించే విషయాలు

ఆరాధన నీపై స్థిరపడే వరకు. కళ్ళు తాము తదేకంగా చూస్తున్నాయన్న సంగతి మరచిపోతాయి.

ఓ దేవుడా! ఇంతటి సుందరమైన చిత్రాల నుండి నా ఆరాధనను మరల్చడానికి నాకు ధైర్యం చాలదు, అవి నా సొంతం కాకపోయినా

అవి యోగ్యమైనవే—అందమైన వినయం, అరుదైన సద్గుణాలతో అలంకరించబడకపోయినా.

అయినా వీటిని నేను పిచ్చుకలా నిర్లక్ష్యంగా వదిలేస్తాను;

ఈ ఆకర్షణలను నేను వెంటనే మరచిపోతాను—భోజనం చేయకముందే

లేదా నా నాలుకను మూడుసార్లు తడపకముందే. కానీ, నేను గమనించినప్పుడు

అటువంటి సౌందర్యాలు సౌమ్యమైన తెలివితేటలతో ప్రకాశిస్తుండగా,

నా చెవి ఒక అత్యాశగల సొరచేపలా తెరుచుకుంటుంది

ఒక దివ్యమైన స్వరం యొక్క రాగాలను పట్టుకోవడానికి.

ఆహా, ఇంతటి సుందరిని ఎవరు మాత్రం మరచిపోగలరు?

ఆమె మౌనంగా ఒదిగిపోయే మాధుర్యాన్ని ఎవరు మరచిపోగలరు?

దేవుడా! ఆమె మనిషి రక్షణ కోసం అరిచే పాలలాంటి తెల్లని గొర్రెపిల్లలా ఉంది. నిశ్చయంగా సర్వజ్ఞుడు,

మనం ఆయన వరాలతో ఏకీభవించడాన్ని చూసి ఆనందించేవాడు,

అటువంటి అమాయకత్వాన్ని నాశనం చేయమని వేడుకునేవాడికి—ఒక పావురం వంటి హృదయాన్ని నీచంగా మోసం చేసేవాడికి—ఎప్పటికీ రెక్కలు ఇవ్వడు. నిజానికి విముక్తి లేదు

అటువంటి సౌందర్యం నుండి ఒకరి ఆలోచనలకు. నేను విన్నప్పుడు

ఒకప్పుడు ఆమె చేయి మేల్కొని ఉండటం నేను చూసిన ఒక గీతం,

ఆమె రూపం గాలిలో తేలుతున్నట్లుగా, స్పష్టంగా, దగ్గరగా అనిపిస్తుంది.

ఒకవేళ ఆమె పందిరి నుండి మంచుతో తడిసిన పువ్వును తీసుకోవడం నేను ఎప్పుడైనా చూసి ఉంటే,

తరచుగా ఆ చేయి ప్రత్యక్షమయ్యేది,

మరియు నా కళ్ళపై ఆ వణుకుతున్న తేమ కదిలేది.”

ఈ కవిత యొక్క ప్రారంభ పంక్తుల నుండి నేను గ్రహించేది ఏమిటంటే, కీట్స్ దీనిని వ్రాసినప్పుడు,

అతను ఎన్నడూ ప్రేమలో పడలేదు; కానీ స్వచ్ఛమైన,

మధుర మనస్కులు గల, అందమైన స్త్రీల పట్ల అతనికి ఒక భావన ఉండేది, అది అతన్ని, ఆలోచనలో, వారి సమర్థకుడిగా మరియు

భక్తుడిగా మార్చింది. ఆ తర్వాత, జూన్ 1818లో, అతను బెయిలీకి వ్రాసిన దానిలో, తన సోదరుల పట్ల తనకున్న ప్రేమ “ఏ స్త్రీ అయినా తనపై కలిగించగల ముద్రను ఎల్లప్పుడూ అణచివేసిందని” పేర్కొన్నాడు. మరియు అదే సంవత్సరం జూలైలో, బెయిలీకి కూడా:–

మన అందమైన స్నేహితులు [_అంటే_ మిస్సెస్ రెనాల్డ్స్]

నేను కేవలం వచ్చినందుకే సంతోషిస్తున్నారని నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు; కానీ నేను వారికి అవసరం లేని ఒక చికాకును నా వెంట తెస్తున్నానని నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు…. నాకు స్త్రీల పట్ల సరైన భావన లేదని నాకు ఖచ్చితంగా తెలుసు: ఈ క్షణంలో నేను వారి పట్ల న్యాయంగా ఉండటానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను, కానీ నేను ఉండలేకపోతున్నాను. దానికి కారణం… వారు నా పసివాడి ఊహకు చాలా తక్కువ స్థాయిలో ఉండటమేనా? నేను

పాఠశాల విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు, అందమైన స్త్రీని ఒక పవిత్ర దేవతగా భావించేవాడిని; నా మనస్సు ఒక మృదువైన గూడులా ఉండేది, అందులో వారిలో ఒకరు నిద్రించేవారు, కానీ ఆ విషయం ఆమెకు తెలియదు. వారి వాస్తవికత కంటే ఎక్కువ ఆశించే హక్కు నాకు లేదు. నేను

వారిని పురుషుల కన్నా అతీతమైన, దివ్యమైన వారిగా భావించేవాడిని; ఇప్పుడు వారు బహుశా సమానులేనని నేను భావిస్తున్నాను—వారితో పోలిస్తే గొప్పతనం చాలా చిన్నది. అవమానం కేవలం మాట లేదా చేత ద్వారానే కాకుండా

అనేక విధాలుగా కలిగించవచ్చు. అవమానించబడటాన్ని సహించలేని వ్యక్తి

మరొకరిని అవమానించడాన్ని _ఆలోచించడానికి_ ఇష్టపడడు. నేను… ఒక స్త్రీ సమక్షంలో అవమానాల గురించి ఆలోచించడం నాకు ఇష్టం ఉండదు; నేను ఆమెతో ఒక నేరం చేస్తాను, అది ఆమె లేనప్పుడు నాకు తెలిసి ఉండేది కాదు…. నేను స్త్రీల మధ్య ఉన్నప్పుడు నాకు చెడు ఆలోచనలు, ద్వేషం, పగ కలుగుతాయి; నేను మాట్లాడలేను, మౌనంగా ఉండలేను; నేను అనుమానాలతో నిండిపోతాను, అందుకే ఏదీ వినను;

ఇక్కడి నుండి త్వరగా వెళ్ళిపోవాలని నేను తొందరపడతాను. మీరు దయతో ఉండాలి, నా చిన్నతనం నుండి నేను ఎదుర్కొన్న నిరాశల వల్లే ఈ విపరీత ప్రవర్తన అంతా నాలో ఉందని భావించాలి….

ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఐదు అడుగుల ఎత్తు ఉన్న మిస్టర్ జాన్ కీట్స్‌కు తాము నచ్చామో లేదో అని స్త్రీలు పట్టించుకుంటారని నేను అనుకోను, వారి గురించి నేను చాలా మంచిగా ఆలోచిస్తాను.

మిస్ బ్రాన్‌తో పరిచయం ఏర్పడటానికి కొద్దికాలం ముందు రాసినట్లు భావించబడుతున్న, ‘చార్మియన్’గా అభివర్ణించిన మిస్ కాక్స్ గురించిన తన లేఖలో కీట్స్ ఇలా అన్నాడు: “నేను ఎప్పటికీ వివాహం చేసుకోనని ఆశిస్తున్నాను… సమస్త విషయాలలోనూ అంతర్లీనంగా ఉండే ‘సౌందర్యం’ అనే ఆ మహత్తరమైన భావన, పరిమితమైన మరియు చిన్నపాటి గృహ జీవితపు ఆనందాన్ని నాలో అణచివేస్తోంది. ఒక మంచి భార్య, ముద్దులొలికే పిల్లలు ఆ సౌందర్యంలో భాగమేనని నేను భావిస్తాను, కానీ నా హృదయాన్ని నింపుకోవడానికి నాకు అలాంటి అందమైన అంశాలు వేలకొద్దీ కావాలి… సాధారణ స్త్రీల పట్ల నాకు ఏర్పడిన అభిప్రాయం కూడా దీనికి తోడైంది; వారు నాకు కేవలం పిల్లల్లా కనిపిస్తారు—వారికి నా సమయాన్ని కేటాయించడం కంటే ఏదైనా తీపి మిఠాయిని ఇవ్వడానికే నేను ఇష్టపడతాను. ఇవన్నీ కలిసి వివాహానికి ఒక అడ్డుగోడను సృష్టించాయి, ఆ పరిస్థితి పట్ల నేను సంతోషిస్తున్నాను.”

మిస్ బ్రాన్‌కు రాసిన ఒక లేఖలో, తమ పరస్పర ప్రేమ విషయం స్నేహితులకు తెలిసే ఆలోచనకే కీట్స్ వెనుకాడాడని మనం చూశాము. కానీ అతను అంతటితో ఆగలేదు. మిస్ బ్రాన్‌ను ప్రేమించడం, ఆమెతో నిశ్చితార్థం జరగడం వంటి పరిణామాలకు ముందు మరియు తర్వాత కూడా, అతను దీనికి భిన్నమైన భావనలను వ్యక్తం చేయగలిగాడు. ఉదాహరణకు, 1819 ఆగస్టు 23న మిస్టర్ టేలర్‌కు రాసిన లేఖలో అతను ఇలా అన్నాడు: “స్త్రీ ప్రేమ పట్ల ఎలాంటి అయిష్టత ఉందో, ప్రజల ఆదరణ పట్ల కూడా నాకు అలాంటి అయిష్టతే ఉంది; స్వేచ్ఛా విహారానికి ఈ రెండూ కూడా జిగటగా అంటుకుని రెక్కల కదలికను అడ్డుకునే పాకం (treacle) లాంటివి.” మరియు…

కీట్స్ వైద్య విద్యలో సహాధ్యాయి అయిన మిస్టర్ స్టీఫెన్స్ చెప్పినట్లుగా, ఒక గదిలో అతను తరచుగా కిటికీ దగ్గర కూర్చుని బయట శూన్యంలోకి చూస్తూ ఉండేవాడు; ఆ కిటికీ దగ్గరి సీటును “కీట్స్ స్థలం” అని పిలవడం అప్పట్లో ఒక ఆనవాయితీగా ఉండేది. తన చివరి అనారోగ్య సమయంలో, పూల పెరుగుదలను గమనించడమే తనకు అత్యంత ఆనందాన్ని ఇచ్చేదని అతను సెవెర్న్‌తో చెప్పాడు; ఒక రోజు నిశ్చలంగా పడుకున్న తర్వాత, “నా మీద డైసీ పువ్వులు [లేదా ‘పూలు’] పెరుగుతున్నట్లు నాకు అనిపిస్తోంది” అని అతను మెల్లగా అన్నాడు. తన ప్రాణాంతక అనారోగ్యం ప్రారంభ దశలో, అంటే 1820 ఫిబ్రవరి 16న, అతను జేమ్స్ రైస్‌కు హృదయ విదారకమైన రీతిలో ఇలా రాశాడు: “ఈ ప్రపంచాన్ని విడిచిపెట్టాల్సి వస్తుందన్న ఆలోచన, ప్రకృతి సౌందర్యం పట్ల మనకు ఎంతటి గాఢమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుందో కదా! పాపం ఫాల్‌స్టాఫ్ లాగే, నేను పిచ్చిగా వాగకపోయినా, పచ్చని పొలాల గురించి ఆలోచిస్తుంటాను; చిన్నప్పటి నుండి నాకు తెలిసిన ప్రతి పువ్వు గురించి ఎంతో ప్రేమతో తలచుకుంటాను—అవి అద్భుతమైన ఊహాశక్తితో ఇప్పుడే సృష్టించినట్లుగా నాకు కొత్తగా అనిపిస్తాయి. ఎందుకంటే అవి మన జీవితంలోని అత్యంత నిర్చింతమైన, సంతోషకరమైన క్షణాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి. నేను గ్రీన్‌హౌస్‌లలో (అద్దాల గదుల్లో) ఎంతో అందమైన విదేశీ పూలను చూశాను, కానీ వాటిని నేను అస్సలు పట్టించుకోను. మన వసంతకాలపు సాధారణ పూలనే నేను మళ్లీ చూడాలనుకుంటున్నాను.” సంగీతం అతనికి మరో గొప్ప ఆనందాన్నిచ్చే విషయం. మిస్ షార్లెట్ రేనాల్డ్స్ పియానో వాయిస్తుంటే అతను గంటల తరబడి కూర్చుని వినేవాడు; ఆర్కెస్ట్రాలో ఏదైనా తప్పు స్వరం వినిపిస్తే అతనికి కోపం వచ్చేది, “కిందకు వెళ్లి వాయిద్యాలన్నింటినీ పగలగొట్టాలి” అనిపించేంతగా అతను ఆవేశపడేవాడు. హైడన్ స్వరరచనలు (సింఫనీలు), అలాగే షేక్‌స్పియర్ రచనల ఆధారంగా పర్సెల్ స్వరపరిచిన పాటలు అతనికి అత్యంత ఇష్టమైనవి. 1819 ఆగస్టులో విన్‌చెస్టర్ నుండి తన సోదరికి రాసిన లేఖలో అతను ఇలా అన్నాడు: “నాకు పుస్తకాలు, పండ్లు, ఫ్రెంచ్ వైన్, మంచి వాతావరణం, మరియు నాకు తెలియని ఎవరో బయట వాయించే చిన్నపాటి సంగీతం దొరికితే చాలు, నేను వేసవిని చాలా ప్రశాంతంగా గడపగలను.” అతను సెవెర్న్ వాయించడాన్ని కూడా చాలాసేపు వింటూ, రాగాన్ని అనుసరిస్తూ ఒక రకమైన మృదువైన స్వరంతో పాడేవాడు; మరియు అతనికి దాదాపు స్వరం లేకపోయినా, అతను స్వయంగా “ఒక ఆహ్లాదకరమైన సంగీత ప్రభావాన్ని సృష్టించగలడు.”

అతను లీ హంట్ మరియు అతని బృందంతో సన్నిహితంగా కలిసిపోయినప్పటికీ, కీట్స్‌కు వాస్తవానికి సాహిత్య విషయాలపై వారి ఆలోచనలతో గానీ, హంట్ సొంత కవిత్వంతో గానీ పెద్దగా సానుభూతి లేదు, ఇక ఆనాటి రాజకీయ విషయాలపై వారి అభిప్రాయాలతో అసలే లేదు, వాటిపై అతను చాలా తక్కువ ఆసక్తిని కనబరిచాడు. కౌడెన్ క్లార్క్, కవి యొక్క “మొత్తం పౌర విశ్వాసం సార్వత్రిక స్వేచ్ఛ అనే ప్రధాన సూత్రంలో ఇమిడి ఉంది, అనగా, డ్యూక్ నుండి చెత్త సేకరించేవాడి వరకు అందరికీ సమానమైన మరియు కఠినమైన న్యాయం” అని భావించాడు. ఏదేమైనా, అతను స్వభావరీత్యా ఉదారవాది, మరియు, నేను అనుకుంటున్నాను, నమ్మకాల రీత్యా కూడా. “ఎండిమియన్”లోని నిజంగా పిల్లచేష్టలతో కూడిన మరియు అర్థరహితమైన భాగాలలో ఒకటి, మూడవ పుస్తకాన్ని ప్రారంభించేది. అతను తన స్నేహితుడైన రిచర్డ్ వుడ్‌హౌస్‌తో (టేలర్ మరియు హెస్సీ సంస్థతో సంబంధం ఉన్న ఒక బారిస్టర్) మాట్లాడుతూ, అప్పటి అధికారంలో ఉన్న టోరీ మంత్రివర్గంపై తన అభిప్రాయాన్ని ఇది వ్యక్తపరుస్తుందని చెప్పాడు:–

“కొందరు ఉన్నారు, వారు తమ తోటి మనుషులపై పెత్తనం చెలాయిస్తారు

అత్యంత ఆకర్షణీయమైన తళతళలతో; వారు తెరలు విప్పి

తమ అహంకారాలను మేసివేస్తారు

మానవ పచ్చిక బయళ్లలోని హాయినిచ్చే పచ్చని, రసవంతమైన గడ్డిని; లేదా, ఓ బాధాకరమైన వాస్తవం!

ఎవరు ఒక మూర్ఖపు రెప్పపాటుతో తెరచి ఉన్నవాటిని చూస్తారు

నిప్పుతో కాల్చిన నక్కలు మన బంగారు, పండిన చెవుల ఆశలను గాయపరచి, కాల్చివేయడానికి. పవిత్ర స్థలం యొక్క వైభవపు ఛాయ కూడా లేకుండా, గుడ్లగూబను కూడా ఎదుర్కోలేని చూపుతో

వారు ఇప్పటికీ అలంకరించబడి ఉన్నారు

ఊదా రంగు చొక్కాలు, కిరీటాలు, తలపాగాలు ధరించిన మసక కళ్ళ దేశాలచే.

నిరాశాపూరితమైన ఆత్మస్తుతి తప్ప,

ఖాళీ వక్షోజాలతో, వారు గర్వంగా ఎక్కుతారు

తమ ఆత్మ యొక్క గూటికి, తమ అస్తిత్వం యొక్క గూటికి. గొప్ప ఖాతా,

వారి నిరాధారమైన శూన్యాలు, వారి నిస్తేజమైన ఆకాశాలు, వారి సింహాసనాలు,

భయంకరమైన, మైమరపించే స్వరాల మధ్య

బూరల, కేకల, మరియు శ్రమతో కూడిన డప్పుల,

మరియు ఆకస్మిక ఫిరంగుల.

అతని రాజకీయ భావాలకు మరింత అర్థవంతమైన ప్రతిరూపం, అతను బహుశా 1818లో, “ది ఫేరీ క్వీన్” రెండవ పుస్తకంలోని ఐదవ కాంటో చివరలో వ్రాసిన ఒక పద్యభాగం.

ఈ పద్యభాగంలో, ఆర్టెగాల్ మరియు టాలస్ చేత అణచివేయబడిన విప్లవకారుడైన జెయింట్, ముద్రణా యంత్రమైన టైపోగ్రాఫస్ చేత తిరిగి ముక్కలు ముక్కలుగా కూర్చబడి, తన పూర్వ విజేతలకు దీటుగా నిలబడేలా శిక్షణ పొందినట్లుగా వర్ణించబడింది.

సెప్టెంబర్ 1819 నాటి జార్జ్ కీట్స్‌కు వ్రాసిన ఒక లేఖలో,

ఇంగ్లీష్ మరియు యూరోపియన్ చరిత్రలోని సుదీర్ఘ కాలానికి సంబంధించిన రాజకీయాలు, ప్రభుత్వ మరియు ప్రజా అధికారాల హెచ్చుతగ్గులు మొదలైన వాటిపై, మరియు ప్రజల జ్ఞానోదయం మరియు పురోగతి పట్ల రచయిత సానుభూతి గురించి చాలా సుదీర్ఘమైన మరియు వివరణాత్మకమైన భాగం కూడా ఉంది.

అది కోట్జెబ్యూ హంతకుడైన శాండ్‌ను ప్రొఫైల్ చిత్రంలో ప్రశంసనీయమైన వర్ణనతో ముగుస్తుంది. హంట్ విషయానికి వస్తే,

జార్జ్ కీట్స్ డిల్కేకు రాసిన ఒక లేఖలోని కొన్ని వ్యాఖ్యలు నిస్సందేహంగా చాలా తీవ్రమైనవి:–“పాపం జాన్ పేరు లీ హంట్ యొక్క అల్పత్వాలతో ముడిపడి భవిష్యత్ తరాలకు చేరడం నాకు చాలా బాధగా ఉంది–అతను తన జీవితకాలంలో ఆ ముడిపడటాన్ని ఎంతగానో సహించలేకపోయాడు. అతను అతని గురించి ఆదరంగా మాట్లాడతాడు; సమీక్షకులు తనను దూషించడం వల్ల కలిగిన అతని మానసిక ఆవేశం గురించి తెలిసి ఉంటే, తాను సమీక్షకుల నుండి అతన్ని సమర్థించేవాడినని, మరియు ఆ ఒక్క విషయంలో మాత్రమే తాను అతనికి దూరంగా ఉన్నానని అంటాడు. నిజానికి, అతను వారి దూషణల కంటే హంట్ తనను సమర్థించడానికే ఎక్కువగా భయపడ్డాడు. ఇదంతా మీకు కూడా నాలాగే తెలుసు.”

కవిత్వం పట్ల తనకున్న ప్రత్యేక సామర్థ్యంతో పాటు, కీట్స్‌కు చురుకైన మనస్సు కూడా ఉండేది.

పద్యంలోని లయ లేదా మధురమైన ధ్వని అనేది ‘ఓపెన్’ (వివృత) మరియు ‘క్లోజ్’ (సంవృత) అచ్చుల నైపుణ్యపూరిత వినియోగంపై ఆధారపడి ఉంటుందని కీట్స్ భావించేవారు. సంగీతంలోని వివిధ స్వరాలను (notes) ఎంత నైపుణ్యంతోనైతే కలపవచ్చో లేదా మార్చవచ్చో, అచ్చులను కూడా అలాగే కలపవచ్చని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు; అలాగే, ఏదైనా ప్రత్యేక ప్రయోజనం ఉన్నప్పుడు మాత్రమే ఏకధాటితనం (monotony) ఉండాలని ఆయన భావించారు.

అక్టోబర్ 1818లో మిస్టర్ వుడ్‌హౌస్‌కు రాసిన లేఖలోని ఈ క్రింది భాగం, ఆయన తన గురించి తాను చేసుకున్న అద్భుతమైన విశ్లేషణకు నిదర్శనం. (‘బ్లాక్‌వుడ్స్ మ్యాగజైన్’ మరియు ‘ది క్వార్టర్లీ’లలో కఠినమైన విమర్శలు వచ్చిన కొద్ది కాలానికే ఈ లేఖ రాయబడింది). దీనిని చదివేటప్పుడు, కీట్స్ వ్యక్తిత్వంలో నిర్ణయాత్మకత లోపించిందని హేడన్ చేసిన వ్యాఖ్యను మనం గుర్తుంచుకోవాలి. కీట్స్ ఇక్కడ తనను తాను ఎంతవరకు కచ్చితంగా చిత్రించుకున్నారనే విషయంలో నాకు స్పష్టత లేదు. తాను ధ్యానించే వస్తువు లేదా పాత్రలో తాను పూర్తిగా లీనమైపోతానని ఆయన చెప్పుకోవడం ఒక కోణం అయితే, ఆ పాత్రను లేదా వస్తువును తనలో ఇముడ్చుకోవడం (తన స్వభావానికి అనుగుణంగా మార్చుకోవడం) ఆయన అలవాటు అని కూడా అంతే నిజాయితీగా చెప్పవచ్చు. కీట్స్ కవితలలో ఆ వస్తువు లేదా పాత్ర స్పష్టంగా కనిపిస్తుందా, లేక ఆయన వ్యక్తిత్వపు ఛాయలో అవి కనిపిస్తాయా అనే విషయంలో నాకు సందేహం ఉంది; నిజానికి, మనం ఆ వస్తువును లేదా పాత్రను కీట్స్ అనే ‘మసక పొర’ (haze) ద్వారానే చూస్తాము. ఆయన కవితా పరిధి అంత విస్తృతమైనది కాదు (దీర్ఘకాలం జీవించి ఉంటే అది ఎలా ఉండేదో వేరే విషయం), అలాగే ఆయన వ్యక్తిత్వం ఏమాత్రం అస్పష్టంగా లేదా దాగి ఉండేది కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, కవితాత్మక మనస్తత్వం మరియు పనితీరు గురించి ఆయన ఏమనుకునేవారో తెలియజేయడంలో ఇక్కడ ఆయన చేసిన వ్యాఖ్య చాలా ముఖ్యమైనది. ఇక కవిత్వ స్వభావం విషయానికొస్తే (నా ఉద్దేశ్యం,

నేను ఏదైనా అయితే, నేను ఒక సభ్యుడిని మాత్రమే అయినటువంటిది–వర్డ్స్‌వర్త్ లేదా అహంకారపూరిత ఉదాత్తతకు భిన్నమైనది, అది _స్వతహాగా_ ఒక వస్తువు,

మరియు ఒంటరిగా నిలుస్తుంది), అది స్వయంగా అది కాదు–దానికి ఆత్మ లేదు. అది

సర్వం, మరియు శూన్యం–దానికి స్వభావం లేదు. అది వెలుగును,

మరియు నీడను ఆస్వాదిస్తుంది. అది చెడు అయినా, మంచి అయినా, ఉన్నతమైనా, నీచమైనా,

ధనికమైనా, పేద అయినా, హీనమైనా, ఉన్నతమైనా–ఒక ఇమోజెన్‌ను ఊహించుకోవడంలో ఎంత ఆనందం పొందుతుందో, ఒక ఇయాగోను ఊహించుకోవడంలో కూడా అంతే ఆనందం పొందుతుంది.

సద్గుణవంతుడైన తత్వవేత్తను దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసేది, ఊసరవెల్లి లాంటి కవికి ఆనందాన్నిస్తుంది. వస్తువుల యొక్క ప్రకాశవంతమైన కోణాన్ని ఇష్టపడటం వల్ల ఎంత హాని జరగదో,

ఎందుకంటే రెండూ ఊహాగానంలోనే ముగుస్తాయి.

ఒక కవి ఈ సృష్టిలో ఉన్న అన్నిటికంటే అత్యంత అకవిత్వం, ఎందుకంటే అతనికి

గుర్తింపు లేదు: అతను నిరంతరం వేరొక శరీరంలో ఉంటూ, దానిని నింపుతూ ఉంటాడు.

సూర్యుడు, చంద్రుడు, సముద్రం, మరియు ఆవేశపూరిత స్వభావం గల స్త్రీపురుషులు కవిత్వమయంగా ఉంటారు, మరియు వారిలో ఒక మార్పులేని గుణం ఉంటుంది: కవికి అలాంటిది ఏమీ లేదు, అస్తిత్వం లేదు. అతడు నిశ్చయంగా దేవుని సృష్టిలోని జీవులన్నిటిలోకీ అత్యంత కవిత్వరహితమైనవాడు. అలాంటప్పుడు అతనికి ఆత్మ లేకపోతే, మరియు నేను కవిని అయితే, నేను ఇకపై రాయనని చెప్పడంలో ఆశ్చర్యం ఏముంది? నేను అదే క్షణంలో శని మరియు ఓప్స్ గ్రహాల లక్షణాల గురించి ఆలోచిస్తూ ఉండవచ్చేమో కదా? ఇది ఒప్పుకోవడానికి విచారకరమైన విషయమే, కానీ ఇది వాస్తవం, నేను పలికే ఒక్క మాటను కూడా నా అస్తిత్వం నుండి పుట్టిన అభిప్రాయంగా భావించలేము. నాకు స్వభావమే లేనప్పుడు అది ఎలా సాధ్యం? నేను మనుషులతో ఒక గదిలో ఉన్నప్పుడు, నా మెదడు సృష్టించిన ఆలోచనల నుండి ఎప్పుడైనా విముక్తి పొందితే, అప్పుడు నా అస్తిత్వం నాలోకి తిరిగి రాదు, కానీ గదిలోని ప్రతి ఒక్కరి అస్తిత్వం నాపై ఒత్తిడి తేవడం మొదలవుతుంది, దానివల్ల నేను అతి తక్కువ సమయంలో నాశనమైపోతాను. మనుషుల మధ్య మాత్రమే కాదు; అది… పిల్లల నర్సరీలో కూడా అలాగే ఉంటుంది.”

మరోచోట కీట్స్, నవంబర్ 1817లో ఇలా అంటాడు: “ఆ క్షణం దాటి ఏదీ నన్ను ఉలిక్కిపడేలా చేయదు. అస్తమిస్తున్న సూర్యుడు ఎల్లప్పుడూ నన్ను సరిదిద్దుతాడు; లేదా ఒక పిచ్చుక నా కిటికీ ముందుకి వస్తే, నేను దాని ఉనికిలో పాలుపంచుకుంటాను, మరియు గులకరాళ్ళలో వెతుకుతాను.”

చిత్రలేఖనం విషయంలో కీట్స్‌కు మంచి అభిరుచి ఉండేది, నిస్సందేహంగా, హేడన్‌తో అతనికున్న సాన్నిహిత్యం వల్ల అది చాలా వరకు పెంపొందించబడింది. ఇది అతనికి క్రమంగా అబ్బింది. అతని స్వంత కథనం ప్రకారం, 1818 సంవత్సరం ప్రారంభంలో అతను రాఫెల్ యొక్క కార్టూన్‌లను అస్సలు మెచ్చుకోలేకపోయాడు, కానీ తరువాత గైడో గీసిన కొన్ని అతి భావోద్వేగభరితమైన సాధువుల చిత్రాలతో వాటిని పోల్చడం ద్వారా వాటిపై ఒక అవగాహన పొందాడు. మిలన్‌లోని ఒక చర్చి నుండి వచ్చిన ముద్రణల పుస్తకంలో సూచించినట్లుగా, అతను తొలితరం ఇటాలియన్ కళ యొక్క సౌందర్యాలలో ఉత్సాహంగా లీనమవడం ఆసక్తికరంగా ఉంది (అతను అలా అంటాడు, కానీ బహుశా అది పిసా లేదా ఫ్లోరెన్స్ అయి ఉండాలి). “షేక్స్‌పియర్ నుండి నేను ఇంతకంటే గొప్ప ఆనందాన్ని ఎప్పుడూ పొందలేదని అనుకుంటున్నాను; అది శృంగారంతో మరియు అత్యంత సున్నితమైన భావనతో నిండి ఉంది; నేను చూసిన వాటన్నిటినీ మించిన వస్త్రధారణ వైభవం, రాఫెల్ చిత్రాలను కూడా మినహాయించి, కానీ ఒక విచిత్రమైన స్థాయికి వికారంగా ఉంది–అయినప్పటికీ, అది ఒక చక్కని సంపూర్ణ రూపాన్ని సంతరించుకుంది, మరింత నిష్ణాతులైన కళాకారుల రచనల కన్నా నాకు ఇది మరింత శ్రేష్ఠమైనదిగా అనిపించింది, ఎందుకంటే ఊహకు చాలా ఆస్కారం కల్పించబడింది.”

ఇది కీట్స్ యొక్క ఒక చిన్న గుణం, దీనిని ఆయన సెప్టెంబర్ 1819లో వించెస్టర్ నుండి జార్జ్‌కు రాసిన ఒక లేఖలో నమోదు చేశారు. “ఊహాజనితమైన వాటి కంటే నిజమైన బాధలను నేను బాగా భరించగలనని భావిస్తాను. నాకు ఎప్పుడైనా నీరసంగా, నిస్సత్తువగా అనిపించినప్పుడు, నేను వెంటనే తేరుకుని, స్నానం చేసి, శుభ్రమైన చొక్కా వేసుకుని, జుట్టు, బట్టలు దువ్వుకుని, నా బూట్ల తాడులను చక్కగా కట్టుకుని, నిజానికి బయటకు వెళ్తున్నట్లుగా ముస్తాబవుతాను;

ఆ తర్వాత, శుభ్రంగా, సౌకర్యవంతంగా కూర్చుని రాస్తాను.” ఇది నాకు గొప్ప ఉపశమనాన్ని ఇస్తుంది.”

మనం చూసినట్లుగా, కీట్స్‌కు అద్భుతమైన హాస్య చతురత ఉందని హేడన్ అన్నారు. హాస్య చతురతను విశ్లేషించడం కంటే కష్టమైన విషయాలు చాలా తక్కువ; విభిన్న కోణాలను వేరుచేసే అంశాలు కూడా చాలా తక్కువ.

1818లో ‘బెన్ నెవిస్’ (Ben Nevis) పర్వతంపై ఆయన రాసిన చతుర్దశపది (sonnet) కూడా సందేహవాదాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది—అందులో స్వర్గనరకాలు కేవలం పొగమంచులాంటి అస్పష్టమైన ఊహలుగానూ, “ఆలోచన మరియు మానసిక శక్తి ప్రపంచం” ఒక అస్పష్టమైన (nebulous) ప్రాంతంగానూ వర్ణించబడ్డాయి. 1817 మేలో లీ హంట్‌కు రాసిన లేఖలో క్రైస్తవుల దేవుణ్ణి ప్రశ్నించే ఒక వాక్యం ఉంది. 1818 సెప్టెంబరులో మతపరమైన విద్యను అభ్యసిస్తున్న బెయిలీతో ఆయన ఇలా అన్నారు: “మతం గురించి నా అభిప్రాయాలు మీకు తెలుసు. ఇతరులకన్నా నేనే సరైనవాడినని నేను భావించను; ఈ ప్రపంచంలో ఏదీ నిరూపించదగినది కాదని నా అభిప్రాయం.” ఈ వాక్యంలో చివరి భాగం అజాగ్రత్తగా, అసంపూర్ణంగా చెప్పబడినట్లు అనిపిస్తుంది; దాని అసలు అర్థం “ఈ ప్రపంచంలో ఏదీ నిరూపించదగినది కాదని నేను భావిస్తున్నాను” (అంటే ‘నేను భావించను’ అని కాదు). 1820 మే ప్రాంతంలో ఫన్నీ బ్రాన్‌కు రాసిన లేఖలో, “మీరు విశ్వసించే ఆ క్రీస్తు రక్తసాక్షిగా” అని ఆయన అభ్యర్థించారు. హేడన్ ఒక ఆసక్తికరమైన సంఘటనను చెప్పారు—కీట్స్ ఊహాశక్తికి ప్రాధాన్యతనివ్వని మేధోధోరణిని (దీనికి వోల్టేర్ ఒక ఉదాహరణ) మెచ్చుకునే వ్యక్తిగా చూపించే ఏకైక సంఘటన ఇదేనని నా అభిప్రాయం—

“నేను అతన్ని మొదట కలిసినప్పుడు [1816 శరదృతువులో] అతనికి మతం పట్ల ఆసక్తి ఉండేది, కానీ లీ హంట్ త్వరలోనే ఆ భావనను అతని మనస్సు నుండి తొలగించారు. కీట్స్ ఒకసారి తన కుర్చీలోంచి లేచి, నా తాజా చిత్రం ‘ఎంట్రీ ఇంటూ జెరూసలేం’ (Entry into Jerusalem) దగ్గరకు వెళ్లడం నేను ఎప్పటికీ మర్చిపోలేను. అతను వోల్టేర్ చిత్రం ముందు నిలబడి, తన చేతిని గుండెపై ఉంచుకుని, తల వంచి ఇలా అన్నాడు:

‘అంతర్లీనంగా నివసించే శక్తికి, ఎవరి ఉనికి అయితే

దేవతల పానీయమైన అమృతం నుండి గ్రహించిన జ్ఞానోదయ రసాన్ని

ఆ మొక్కలోకి ప్రవేశపెట్టిందో, ఆ శక్తికి భక్తితో…’

(ఈవ్ ఆపిల్ తిన్న తర్వాత మిల్టన్ ఆమె గురించి చెప్పినట్లుగా), ‘నేను ఎవరి ముందు తలవంచుతానో ఆ వ్యక్తి ఆయనే’ అని అతను అన్నాడు; చిత్రంలోని ఇతర పాత్రలు తలవంచడాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, వోల్టేర్‌ను మన రక్షకుడితోనూ, తన ఆరాధనను ఆ జనసమూహం యొక్క ఆరాధనతోనూ పోల్చి చూపిస్తూ అతను అలా అన్నాడు.” మతపరమైన విషయాలలో కీట్స్ మనస్సు సాధారణంగా అస్పష్టంగా లేదా ఉదాసీనంగా ఉన్నప్పటికీ, అతను చాలా వరకు ఆత్మ అమరత్వాన్ని విశ్వసించేవాడనిపిస్తుంది. నవంబర్ 1817లో బెయిలీకి రాసిన లేఖలో అతను పేర్కొన్న “ఆలోచనల కంటే అనుభూతులతో కూడిన జీవితం లభిస్తే ఎంత బాగుంటుందో!” అనే మాటలను అనుసరిస్తూ, అతను ఇలా అంటాడు: “ఇది ‘యవ్వన రూపంలో ఉన్న ఒక దర్శనం’, రాబోయే వాస్తవికతకు ఒక నీడ వంటిది. ఈ ఆలోచన నన్ను మరింతగా ఒప్పించింది—ఎందుకంటే ఇది నాకు ఇష్టమైన మరొక ఊహకు తోడుగా నిలిచింది—అదేమిటంటే, భూమిపై మనం పొందే ఆనందాన్ని మరింత ఉన్నతమైన స్థాయిలో మళ్లీ అనుభవించడం ద్వారా మనం పరలోకంలో ఆనందిస్తాము. అయితే, సత్యం కోసం మీలాగా పరితపించే వారి కంటే, అనుభూతులను ఆస్వాదించే వారికే అటువంటి అదృష్టం దక్కుతుంది. ఇక్కడ ‘ఆడమ్ కల’ (Adam’s dream) ప్రస్తావన సరిగ్గా సరిపోతుంది: ఊహ మరియు దాని దైవిక ప్రతిబింబం అనేవి మానవ జీవితం మరియు దాని ఆధ్యాత్మిక పునరావృతం వంటివే అనే దృఢ విశ్వాసాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.” “ఆడమ్ కల” గురించిన ఈ ప్రస్తావన, అదే లేఖలో కొద్దిసేపటి క్రితం వచ్చిన ఒక చక్కని వాక్యాన్ని గుర్తుచేస్తుంది—”ఊహను ఆడమ్ కలతో పోల్చవచ్చు; అతను నిద్రలేచినప్పుడు అది నిజమని గ్రహించాడు.” టామ్ మరణం తర్వాత కొద్దికాలానికే జార్జ్ కీట్స్ మరియు అతని భార్యకు రాసిన లేఖలో ఒక బలమైన ప్రకటన కనిపిస్తుంది—”నాకు ఆత్మ అమరత్వంపై దృఢమైన నమ్మకం ఉంది, టామ్‌కు కూడా అలాగే ఉండేది.” అయితే, ఈ దృఢమైన నమ్మకం తర్వాత కాలంలో ఖచ్చితంగా సడలి ఉండాలి; ఎందుకంటే, మనం ఇంతకు ముందే చూసినట్లుగా, 1820లో మిస్ బ్రాన్‌కు కీట్స్ రాసిన ఒక లేఖలో “ఆత్మ అమరత్వాన్ని నమ్మాలని నేను ఎంతగానో కోరుకుంటున్నాను” అనే వాక్యం ఉంది. పాఠకులు సెప్టెంబర్ 1820లో ఆర్మిటేజ్ బ్రౌన్‌కు రాసిన లేఖను కూడా చూడవచ్చు, ఇది మునుపటి పేజీలో ఉదహరించబడింది. మూఢనమ్మకాలకు సంబంధించిన అంశం కీట్స్ విషయంలో ఒక్క ఉదాహరణలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. టామ్ మరణం తర్వాత, మిస్టర్ డిల్కే తోటలో ఒక తెల్ల కుందేలు కనిపించింది; ఆయన దానిని కాల్చి చంపారు. అయితే, ఆ కుందేలు టామ్ ఆత్మ అని కీట్స్ బలంగా విశ్వసించేవారు; ఆ భావనను ఆయన ఎంతో గాఢంగా నమ్మేవారు.

వైన్ పట్ల కీట్స్‌కు ఉన్న మక్కువ—అంటే దాని రుచిని, అలాగే అది కలిగించే ఆనందానుభూతిని ఆయన ఎంతగానో ఇష్టపడటం—అనేక సందర్భాల్లో ఆయన రచనలలో కనిపిస్తుంది. ఆయన రాసిన ప్రసిద్ధ కవిత “ఓడ్ టు ఎ నైటింగేల్” (Ode to a Nightingale) లోని ఈ పంక్తులు మనందరికీ గుర్తుండే ఉంటాయి:

“లోతైన భూగర్భంలో ఎంతో కాలం పాటు చల్లబరిచిన

ఆ పాతకాలపు ద్రాక్షారసం ఒక గుక్కెడు దొరికితే ఎంత బాగుండు…

వెచ్చని దక్షిణ ప్రాంతపు సారా నిండిన పాత్ర ఒకటి దొరికితే ఎంత బాగుండు!”

వాటి సందర్భానికి కొంచెం బలవంతంగా ఇరికించినట్లు అనిపించే పంక్తులు, మరియు వాటి నుండి లభించే ఏకైక స్పష్టమైన అర్థం ఏమిటంటే,

మద్యపానం యొక్క విలాసం మరియు కలల వంటి స్ఫూర్తి కవి మనసును జీవితంలోని నీరసమైన మరియు బాధాకరమైన వాస్తవాల నుండి ఉపశమనం కలిగిస్తుంది, మరియు అతని ఊహను నైటింగేల్ యొక్క మసక స్వర నివాసాలకు తీసుకువెళుతుంది.

“లామియా”లో “ఆనందకరమైన పంటకాలం–ఉల్లాసమైన ద్రాక్షారసం, మధురమైన ద్రాక్షారసం” అని కీర్తించే ఒక ప్రముఖమైన భాగం కూడా ఉంది. క్లారెట్ గురించి–హేడన్ సాక్ష్యం మనం విన్నట్లుగా–ఫిబ్రవరి 1819లో జార్జ్ కీట్స్ మరియు అతని భార్యకు రాసిన ఒక లేఖలో ఒక సుదీర్ఘమైన తీవ్ర విమర్శ ఉంది. నేను దానిని సంక్షిప్త రూపంలో ఇస్తున్నాను:–

“నేను ఎప్పుడూ మూడు గ్లాసుల వైన్ కంటే ఎక్కువ తాగను, మరియు మద్యం, నీళ్ళు కలిపినవి అస్సలు తాగను…. నాకెంత ఇష్టమో! నాకు క్లారెట్ దొరికినప్పుడు, నేను దాన్ని తప్పక తాగాలి. రుచికి సంబంధించిన విషయాలలో, నేను కాస్తైనా ఇంద్రియ సుఖాన్నిచ్చేది ఇదే…. ఇది నోటిని ఉప్పొంగే తాజాదనంతో నింపుతుంది–తర్వాత చల్లగా, జ్వరం లేకుండా గొంతులోకి దిగిపోతుంది: అప్పుడు అది కాలేయంతో పోరాడుతున్నట్లు మీకు అనిపించదు…. బరువైన మరియు మత్తు కలిగించే ఇతర వైన్‌లు ఒక మనిషిని సైలెనస్‌గా మారుస్తాయి: ఇది అతన్ని హెర్మెస్‌గా చేస్తుంది, మరియు ఒక స్త్రీకి అరియాడ్నే యొక్క ఆత్మను, అమరత్వాన్ని ఇస్తుంది…. నాకు ఉన్న ఏకైక రుచి వ్యామోహం ఈ క్లారెట్ మాత్రమే అని నేను చెప్పాను: నేను వేట మాంసం గురించి మర్చిపోయాను. నేను నా తప్పు ఒప్పుకోవాలి.

ఒక పక్షి రొమ్ము వరకు, ఒక కుందేలు వీపు వరకు, ఒక గ్రౌస్ పక్షి వెన్నెముక వరకు, ఒక ఫెసెంట్ పక్షి రెక్క మరియు ప్రక్క భాగం వరకు, మరియు ఒక వుడ్‌కాక్ పక్షి వరకు _అన్నీ_.”

కొంత తరువాత, అక్టోబర్ 1819లో, కీట్స్ “జంతు ఆహారాన్ని మానేశాడు,

ఎందుకంటే నా మెదడు ఇకపై సహజంగా ఉండే దానికంటే ఎక్కువ గందరగోళంలో ఉండకూడదు.” కానీ ఈ విధమైన ఆహార నిగ్రహం ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేదని నేను భావిస్తున్నాను.

కీట్స్‌ను ఒక వ్యక్తిగా గుర్తించడానికి, మరియు అతని స్వభావం మరియు అలవాట్లపై వెలుగునివ్వడానికి నాకు తోచిన ప్రధాన అంశాలను నేను ఇప్పుడు వివరించాను. అతను జీవితంలోకి ఉత్సాహభరితమైన, తీవ్రమైన, ఆవేశపూరితమైన, ఉద్వేగభరితమైన వ్యక్తిగా ప్రవేశించాడు; అపారమైన ఆత్మవిశ్వాసం, అలాగే స్వీయ-విమర్శనా సామర్థ్యం (అయితే దానిని ఆయన ఎప్పుడూ ఆచరణాత్మక ఫలితాల కోసం పూర్తిగా వినియోగించుకోలేదు) ఆయనలో ఉండేవి; కవి కావాలనే బలమైన కోరిక, తాను కవి కాగలననే దృఢ విశ్వాసం ఆయనకు ఉండేవి; అలాగే స్వార్థం లేని, దయగల మరియు ఉదార స్వభావం కలిగిన వ్యక్తిగా నిలవాలనే సంకల్పం కూడా ఆయనలో ఉండేది. అయితే, దయగలవాడైనప్పటికీ ఆయన త్వరగా కోపగించుకునే స్వభావం కలవాడు; స్వార్థం లేనివాడు, ఉదారగుణం కలవాడైనప్పటికీ, మొండితనం మరియు అనుమాన స్వభావం కూడా ఆయనలో ఉండేవి. అవమానాన్ని ఆయన అస్సలు సహించలేకపోయేవాడు; పత్రికలలో ఎగతాళి మరియు నిందల రూపంలో ఎదురైన అవమానాన్ని నేరుగా ఎదుర్కోవడం గానీ, వెంటనే ప్రతీకారం తీర్చుకోవడం గానీ సాధ్యం కానప్పుడు, ఆ అవమానం ఆయన మనసును మరియు ఉత్సాహాన్ని తీవ్రంగా దెబ్బతీసి ఉంటుందని చెప్పవచ్చు. ఇది ఆయన జీవితంలో ఏకైక గాఢమైన ఆసక్తిగా మారిన ఆవేశపూరిత ప్రేమకు నిరాశను కలిగించే వ్యాధి కారణంగా త్వరగా ముగిసిపోయిన ఆయన జీవిత దినాలను మరింత చేదుగా మార్చింది. కవిత్వంతో పాటు ఆ ఏకైక గాఢమైన ఆసక్తి కూడా—రెండూ ఎలాంటి ఫలితాన్ని సాధించకుండానే సమాధి వైపు వేగంగా సాగిపోయాయి. కీట్స్ సహజంగానే సంక్లిష్టమైన వ్యక్తిత్వం, అనేక మానసిక స్థితిగతులు మరియు విపరీతమైన అంతర్మథనానికి లోనయ్యే స్వభావం కలిగిన వ్యక్తి అని నాకు అనిపిస్తుంది. ఆయన స్వల్పకాలిక జీవితంలోని పరిస్థితులు—కవిత్వం పట్ల ఆశయం, నిర్దిష్టమైన ఉద్యోగం లేకపోవడం, తనకు పూర్తిగా నచ్చని సాహిత్య రంగ వ్యక్తులతో సాంగత్యం, తనపై కురిపించిన విమర్శనాత్మక విషపూరిత వ్యాఖ్యలు, ప్రాణాంతక వ్యాధి వల్ల భగ్నమైన ప్రేమ—ఇవన్నీ ఆయనలోని అదుపులేని లేదా అనారోగ్యకరమైన లక్షణాలను బయటకు తీయడానికి, అలాగే ఆయన స్వభావంలోని అనేక గొప్ప మరియు దృఢమైన అంశాలను క్షీణింపజేయడానికి కారణమయ్యాయి. కీట్స్ రచనల విషయంలో లాగే ఆయన వ్యక్తిగత స్వభావం విషయంలోనూ మనం ఒక న్యాయమైన అభిప్రాయానికి రావాలంటే ఇలా చెప్పవచ్చు: ఆయనలోని ప్రతిభ మరియు సామర్థ్యాలు ఎంత గొప్పగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయనకు లభించిన తక్కువ కాలంలో, ఆ సమృద్ధిగా ఉన్న వైవిధ్యభరితమైన అంశాలను పూర్తిగా విశ్లేషించుకుని ఒక స్పష్టమైన రూపానికి తీసుకువచ్చేంతగా ఆయన యవ్వనం ముందుకు సాగలేదు. అయితే, అతని కవిత్వానికి పరిపూర్ణమైన మరియు శాశ్వతమైన గళాన్ని అందించిన అతని చివరి సంవత్సరాలు, ఎంతటి బాధాకరమైన మరియు అశాంతితో కూడినవిగా ఉండేవంటే, అవి అతని వ్యక్తిత్వాన్ని కౌమారదశలో ఉన్నప్పటి కంటే తక్కువ స్పష్టతతోనూ, తక్కువ సమతుల్యతతోనూ తీర్చిదిద్దాయి. “ఎండిమియన్” (Endymion) నుండి “లామియా” (Lamia) మరియు “ఈవ్ ఆఫ్ సెయింట్ మార్క్” (Eve of St. Mark) వరకు, కవిత్వ పరంగా మనం ఒక ఉజ్వలమైన శిఖరాగ్రం వైపు గొప్ప పురోగతిని సాధించాము; కానీ జీవిత పరంగా, 1818 నుండి 1821 మధ్య కాలంలో, మనం ఒక గందరగోళమైన చీకటి దశలోకి వెనక్కి తగ్గాము.

అధ్యాయం IX.

మారుతున్న ప్రపంచ పరిస్థితులలోనూ, ఉన్నతమైన కవితా రంగంలోనూ జాన్ కీట్స్ ఏమి చేశారో మనం చూశాము; ఆయా రంగాలలో తన పాత్రను సమర్థవంతంగా పోషించడానికి అతనికి తోడ్పడిన వ్యక్తిత్వ మరియు మానసిక లక్షణాలు ఏమిటో కూడా మనం తెలుసుకున్నాము. ఒక కవిగా అతని కృషి మనకు అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం; కాబట్టి, ఆ కవితా కృషి యొక్క సారాంశం మరియు వివరాలు ఏమిటో పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది. నిజమైన విమర్శకుడు—అంటే కేవలం ‘క్వార్టర్లీ’ (Quarterly) లేదా ‘బ్లాక్‌వుడ్’ (Blackwood) పత్రికల సమీక్షకుడు లేదా ఎగతాళి చేసేవాడు కాకుండా, నిజమైన విమర్శనా దృక్పథం ఉన్న వ్యక్తి—ఒక విషయం బాగా ఎరుగును: కీట్స్ వంటి మేధావి సృష్టించిన అత్యుత్తమ రచనలను అంచనా వేయడానికి అవసరమైన సామర్థ్యానికి, ఆ రచనలు కోరే విశ్లేషణా శక్తికి మధ్య ఎంతటి వ్యత్యాసం ఉంటుందో అతనికి తెలుసు. కానీ ఈ ఆలోచనను ఒక పరిమితికి మించి అనుమతించకూడదు: అంచనాను వెల్లడించాల్సిందే—అది ఎంత అసంపూర్ణంగా ఉన్నప్పటికీ, నిష్పక్షపాతంగా మరియు స్పష్టంగా చెప్పాలి. కాబట్టి, కీట్స్ కవితల పట్ల నాకున్న నిజమైన అభిప్రాయాన్ని—అది ప్రశంసాపూర్వకమైనదైనా లేదా కాకపోయినా—వ్యక్తం చేయడానికి నేను పూనుకుంటాను; అలాగే, ఈ ప్రక్రియలో ఇమిడి ఉన్న సాహసం లేదా ధైర్యం గురించి—నాకు ఆ భావన ఉన్నప్పటికీ—మళ్లీ మళ్లీ ప్రస్తావించకుండా రాస్తాను. ప్రధానంగా, నేను…

కీట్స్ 1817లో, లేదా స్థూలంగా చెప్పాలంటే “Poems” (కవితా సంపుటి) మరియు “Endymion” (ఎండిమియన్) ప్రచురణ తేదీల మధ్య కాలంలో మరికొన్ని సానెట్లను (పదునాలుగు పంక్తుల కవితలను) రచించాడు. “On a Picture of Leander” (లియాండర్ చిత్రంపై), “On the Sea” (సముద్రంపై) మరియు “After dark vapours have oppressed our plains” (చీకటి ఆవిరులు మన మైదానాలను కమ్మిన తర్వాత…) అని మొదలయ్యే కవితలు అతని ప్రారంభ దశ రచనలలో అత్యుత్తమమైనవిగా నిలుస్తాయి. ఆ కాలంలో అచ్చయినవి లేదా అచ్చవనివి – ఇలా అతని ప్రారంభ రచనలన్నింటికీ వర్తించే ఒక సాధారణ పరిశీలన ఏమిటంటే, వాటిలోని భావాలు తరచుగా అసంపూర్ణమైన లేదా అస్పష్టమైన రీతిలో వ్యక్తమయ్యాయి. వాటిలో లోతైన అవగాహనలు, ఆలోచనలు మరియు భావోద్వేగాలు ఉన్నాయి; కానీ వాటిని వ్యక్తీకరించే పదాల కూర్పు మాత్రం సాధారణంగా గందరగోళంగా మరియు అస్పష్టంగా (ఖచ్చితత్వం లోపించినట్లుగా) ఉంటుంది.

ఇప్పుడు మనం “Endymion” (ఎండిమియన్) గురించి చర్చించుకుందాం. సెప్టెంబర్ 1819 నాటి ఒక లేఖలో షెల్లీ అందించిన విమర్శ కంటే మెరుగైన విమర్శ “Endymion” గురించి మరొకటి రాలేదని నా అభిప్రాయం. కచ్చితంగా చెప్పాలంటే, అంత క్లుప్తంగా ఉంటూనే అంత గొప్పగా ఉన్న విమర్శ మరొకటి లేదు. అందుకే నేను దానిని ఇక్కడ ఉదహరిస్తున్నాను; షెల్లీ చేసిన ఆ క్లుప్త వ్యాఖ్యలో ఇమిడి ఉన్న విషయాలకు మించి ఆ కవిత గురించి చెప్పడానికి నా దగ్గర పెద్దగా ఏమీ లేదు. “నేను కీట్స్ కవితను చదివాను,” అని ఆయన రాశారు: “అది చదివినందుకు నాకు చాలా ప్రశంసలు దక్కాలి, ఎందుకంటే ఆ కవితను ఎవరూ చివరి వరకు చదవకూడదన్నదే రచయిత ఉద్దేశంలా అనిపిస్తుంది. అయినప్పటికీ, అందులో అత్యున్నతమైన మరియు అద్భుతమైన కవితాత్మక మెరుపులు ఉన్నాయి; నిజానికి, అందులో వర్ణించబడిన ప్రతి అంశం ఒక కవి దృక్పథం నుండే చూడబడినట్లు అనిపిస్తుంది. ఒకవేళ అతను ఆ కవితలోని కొన్ని భాగాలు లేదా శకలాలను కలిపి కేవలం యాభై పేజీలు మాత్రమే ముద్రించి ఉంటే, కీట్స్‌ను ఒక కవిగా నేను వాస్తవానికి ఉండాల్సిన దానికంటే ఎక్కువగా మెచ్చుకునేవాడిని; కానీ ఇప్పుడు అటువంటి ప్రమాదం ఏమీ లేదు.” 1820 జూలైలో షెల్లీ స్వయంగా కీట్స్‌కు ఈ విషయంపై లేఖ రాశారు. అంతకుముందు చేసిన వ్యాఖ్యలకు అవసరమైన ఏకైక అనుబంధాన్ని దాదాపుగా ఆ లేఖలో అందించారు: “నేను ఇటీవల మీ ‘ఎండిమియన్’ (Endymion) కావ్యాన్ని మళ్లీ చదివాను; అందులో ఇమిడి ఉన్న కవితా సంపదను కొత్త కోణంలో ఆస్వాదించాను—అయితే ఆ సంపద కొంత అస్పష్టమైన ధారాళంతో వెల్లువెత్తిందని మాత్రం అనిపించింది.” ‘ఎండిమియన్’ కావ్యాన్ని మొదటి పుస్తకంలోని మొదటి పంక్తి నుండి నాలుగవ పుస్తకంలోని 1003వ పంక్తి వరకు పూర్తిగా చదవడం కష్టమనే అభిప్రాయాన్ని షెల్లీ, గిఫోర్డ్ (Gifford) ఇద్దరూ పంచుకున్నారు. ఆ గొప్ప కవి, అంత గొప్పవాడు కాని ఆ విమర్శకుని కాలం నాటి నుండి మానవ స్వభావంలో పెద్దగా మార్పు రాలేదు కాబట్టి, నేటికీ కీట్స్ అభిమానులలో చాలామంది ‘ఎండిమియన్’ను పూర్తిగా చదవలేదని లేదా పాక్షికంగానే చదివారని తమ అంతరాత్మకు తెలుసునని (బహిరంగంగా ఒప్పుకోకపోయినా) నేను ధైర్యంగా చెప్పగలను. మరికొందరు దీనిని పూర్తిగా చదివినప్పటికీ, అందులో ఉన్న “అస్పష్టమైన ధారాళం” (indistinct profusion) కారణంగా, కొంతకాలం తర్వాత కథా గమనం గురించి వారికి అస్పష్టమైన అవగాహన మాత్రమే మిగులుతుంది; అయినప్పటికీ, “ఇది పౌరాణిక ఇతివృత్తం అని, బహుశా డయానా మరియు ఎండిమియన్ల ప్రేమగాథకు సంబంధించినదని” భావించడంలో వారు గిఫోర్డ్‌తో ఏకీభవిస్తారు, పైగా ఆ విషయంలో మరింత దృఢమైన నమ్మకాన్ని కలిగి ఉంటారు. కీట్స్ జీవితకాల కృషిలో ఈ కావ్యం అత్యంత ముఖ్యమైనది కాబట్టి, దీని కథాంశం అసలు దేని గురించి అనేది క్లుప్తంగా వివరించడం ఇక్కడ సముచితమేనని నా అభిప్రాయం. అనేకమంది ఇతర మహాకావ్య కవులు తమ సుదీర్ఘ కావ్యాలలోని వివిధ భాగాలకు ముందుగా ఆయా భాగాల సారాంశాన్ని లేదా ‘ఇతివృత్త వివరణ’ను (argument) జతచేసే సాధారణ పద్ధతిని కీట్స్ అనుసరించలేదు కాబట్టి, ఈ వివరణ మరింత అవసరం కావచ్చు.

_మొదటి పుస్తకం._ లాట్మోస్ పర్వత వాలులో ఉన్న అడవిలోని ఒక పచ్చిక బయలులో, ఒక ఉదయం ‘పాన్’ (Pan) దేవుని ఉత్సవం జరిగింది. యువ వేటగాళ్ల నాయకుడైన ఎండిమియన్ ఆ ఉత్సవానికి హాజరయ్యాడు, కానీ అతని ప్రవర్తనలో ఏదో రహస్యమైన ఆలోచన మరియు ఆందోళన స్పష్టంగా కనిపించాయి. ఆచారాలు ముగిసిన తర్వాత, అతని సోదరి పియోనా అతనితో మాట్లాడింది;

క్రమంగా అతని మనసులోని భావాలను ఆమెకు వెల్లడించేలా అతన్ని ఒప్పించింది. నదీ తీరంలో తనకు అత్యంత ఇష్టమైన ఒక ప్రదేశంలో, ఇటీవల ‘డిట్టనీ’ మరియు ‘పాపీ’ (డయానా దేవతకు పవిత్రమైన పూలు) పూలు అకస్మాత్తుగా వికసించడం చూశానని అతను ఆమెకు చెప్పాడు. అక్కడ నిద్రపోతున్నప్పుడు అతనికి ఒక కల లేదా దర్శనం కలిగింది: అందులో అతను స్వర్గ ద్వారాలలోకి ప్రవేశించడం, అద్భుతమైన కాంతితో వెలిగిపోతున్న చంద్రుడిని చూడటం, ఆపై మాటలకు అందని అందంతో ఉన్న ఒక స్త్రీ లేదా దేవత తనను సమీపించి తన చేతిని నొక్కి పట్టుకోవడం వంటివి జరిగాయి. అతను స్పృహ కోల్పోయినట్లుగా అనిపించి, ఆకాశంలోని ఉన్నత ప్రాంతాలకు తీసుకువెళ్లబడ్డాడు; అక్కడ ఆ సౌందర్యవతికి పరవశంతో కూడిన ముద్దు ఇచ్చాడు, ఆ తర్వాత వారిద్దరూ ఒక పర్వత సానువు వద్ద ఆగారు. ఆ తర్వాత అతను నిద్రపోతున్నట్లు కలగన్నాడు. ఆ దర్శనం నుండి నిజంగా మేల్కొనడానికి ఇది ఒక నాందిగా నిలిచింది. అప్పటి నుండి, ఆ కల కేవలం ఒక కల మాత్రమే కాదనే ఒక రహస్య భావన అతనిలో ఉండిపోయింది. అస్పష్టమైన సూచనలు కలిగిన వివిధ సంఘటనలు, మరియు ముఖ్యంగా ఒక గుహలో అతను విన్న మాటలు ఈ విషయాన్ని ధృవీకరించాయి (విమర్శకుల “మానవ సర్ప స్వభావం”తో అవి కలుషితమైనప్పటికీ, ఆ మాటలు ఇప్పటికీ ఎంతో మధురమైనవి)–

“ఎండిమియన్, ఈ గుహ డెలోస్ ద్వీపం కంటే

మరింత రహస్యమైనది. ఇక్కడ ప్రతిధ్వనించేవి

నిట్టూర్పులు కావు, కేవలం వెచ్చని ముద్దులు లేదా

నా చిక్కులున్న జుట్టులో కదులుతూ, తడుముతూ

వణికే నీ చేతి స్పర్శ వల్ల కలిగే మృదువైన శబ్దం మాత్రమే.”

అయితే, ఆ తర్వాత మరేమీ జరగకపోవడంతో, ఇకపై ఆత్రుతతో కూడిన నిరీక్షణతో జీవించడం మానేసి, తన జీవితాన్ని తిరిగి ప్రశాంతమైన రీతిలో గడుపుతానని ఎండిమియన్ పియోనాకు మాట ఇచ్చాడు.

_రెండవ భాగం._–ఎండిమియన్ ఇచ్చిన మాట పూర్తిగా నెరవేరలేదు; అతను ఇంకా అశాంతితో, ఏదో కోరుకునే తపనతోనే ఉన్నాడు. ఒక రోజు అతను ఒక గులాబీ మొగ్గను కోశాడు: అది అకస్మాత్తుగా వికసించి, వింతైన ఆకృతులు కలిగిన రెక్కలతో ఒక సీతాకోకచిలుక బయటకు వచ్చింది. అతను ఆ సీతాకోకచిలుకను వెంబడించాడు, అది అతన్ని ఒక నీటి ధార (ఫౌంటెన్) వద్దకు నడిపించింది…

_మూడవ భాగం._ నీటి గుండా తనను పలకరించిన చంద్రకిరణం వల్ల ఉపశమనం పొందిన ఎండిమియన్ తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాడు. సముద్రం మధ్యలో ఉన్న ఒక బండరాయిపై అతనికి చేతిలో మంత్రదండం, పుస్తకం ఉన్న ఒక వృద్ధుడు కనిపించాడు. ఆ వృద్ధుడు ఏదో గాఢమైన ధ్యాన స్థితి నుండి బయటపడినట్లుగా ఒక్కసారిగా లేచి నిలబడి, తాను మళ్లీ యవ్వనాన్ని పొంది సంతోషంగా ఉండబోతున్నానని ప్రకటించాడు. అతనే గ్లాకస్. అతను ఎండిమియన్‌కు స్కిల్లా పట్ల తనకు కలిగిన దురదృష్టకర ప్రేమ కథను (దీని గురించి విస్తృతంగా చెప్పబడింది, కానీ ఇక్కడ వివరాలు అవసరం లేదు), సిర్సీ అనే మంత్రగత్తె చేసిన మంత్రం వల్ల తాను వెయ్యి సంవత్సరాల పాటు సముద్రంలో భయంకరమైన జీవితాన్ని గడపాల్సి వచ్చిన వైనాన్ని, అలాగే ఓడ ప్రమాదం తర్వాత తనకు దొరికిన ఒక మంత్రాల పుస్తకం ద్వారా భవిష్యత్తులో ఒక యువకుడు వచ్చి ఆ శాపాన్ని తొలగిస్తాడని తెలుసుకున్న విషయాన్ని వివరించాడు. ఆ పుస్తకంలో చెప్పబడిన యువకుడే ఎండిమియన్ అని గ్లాకస్ గుర్తించాడు. ఆ తర్వాత గ్లాకస్ ఎండిమియన్‌ను ఒక భవనానికి తీసుకువెళ్లాడు; అక్కడ అతను స్కిల్లా మృతదేహాన్ని, అలాగే సముద్రంలో శాపగ్రస్తుడిగా గడిపిన సుదీర్ఘ కాలంలో ఓడ ప్రమాదాలకు గురై మరణించిన వేలాది మంది ప్రేమికుల మృతదేహాలను భద్రపరిచి ఉంచాడు. గ్లాకస్ తన చేతిలోని తాళపత్ర గ్రంథాన్ని ముక్కలుగా చింపి, తన వస్త్రాన్ని ఎండిమియన్ చుట్టూ కప్పి, తొమ్మిది సార్లు తన మంత్రదండాన్ని ఊపాడు. ఆపై అతను ఎండిమియన్‌కు కొన్ని సూచనలు చేశాడు: చిక్కుపడిన దారాన్ని విప్పడం, ఒక గవ్వపై ఉన్న గుర్తులను చదవడం, మంత్రదండాన్ని ఒక ‘లైర్’ (వీణ వంటి వాయిద్యం) పై కొట్టి విరగ్గొట్టడం, మరియు చింపిన తాళపత్ర ముక్కలను తనపై (గ్లాకస్ పై) అలాగే ఆ మృతదేహాలపై చల్లడం వంటివి చేయమని చెప్పాడు. ఆ చివరి పని పూర్తవగానే, గ్లాకస్ తన యవ్వనాన్ని తిరిగి పొందాడు, అలాగే స్కిల్లా మరియు నీట మునిగి చనిపోయిన ప్రేమికులు తిరిగి ప్రాణం పోసుకున్నారు. ఆనందంతో నిండిన ఆ సమూహం అంతా అక్కడి నుండి బయలుదేరి, నెప్ట్యూన్ రాజభవనానికి వెళ్లి అతనికి తమ భక్తిని చాటుకున్నారు. అక్కడ క్యూపిడ్ మరియు వీనస్ కూడా ఉన్నారు; ప్రేమ దేవత ఎండిమియన్‌ను ఓదారుస్తూ, అతని సుదీర్ఘ నిరీక్షణకు త్వరలోనే తగిన ప్రతిఫలం లభిస్తుందని భరోసా ఇచ్చింది. అప్పటికే ఆమె డయానాకు సంబంధించిన రహస్యాన్ని తెలుసుకున్నప్పటికీ, ఎండిమియన్ ముందు ఆ దేవత పేరును ప్రస్తావించకుండా జాగ్రత్త పడింది. ఆమె అతన్ని మరియు అతని వధువును తమ హనీమూన్‌లో కొంత భాగాన్ని సైథెరా (Cythera)లో అడోనిస్ మరియు క్యూపిడ్‌లతో గడపమని ఆహ్వానించింది. ఆ తర్వాత నెప్ట్యూన్ రాజభవనంలో ఒక అద్భుతమైన ఉత్సవం జరిగింది. చివరకు ఎండిమియన్ గాఢమైన ధ్యాన స్థితిలోకి (trance) జారుకున్నాడు; నీటి దేవతలు (Nereids) అతన్ని ఒక సరస్సు పక్కన ఉన్న అడవికి తీసుకువెళ్లారు; అతను భూమి వైపు దిగుతుండగా, తన దేవత త్వరలోనే తనను స్వర్గానికి తీసుకువెళుతుందనే మాటలను కలలో విన్నాడు. అతను ఆ అటవీ ప్రాంతంలో మేల్కొన్నాడు.

_నాలుగవ అధ్యాయం._ ఎండిమియన్ మొదట విన్న శబ్దం ఒక స్త్రీ స్వరం; గంగా నదీ తీరం నుండి బాకస్ (Bacchus) వెంట వచ్చిన ఒక యువతి రోదన అది. ఆమె తిరిగి తన స్వస్థలానికి వెళ్లి, కనీసం అక్కడేనైనా మరణించాలని కోరుకుంటోంది. ఎవరికీ కనిపించకుండా, తన ప్రేమ లేని దురదృష్టకర స్థితి గురించి విలపిస్తున్న ఒక అందమైన యువతిని అతను చూశాడు. తనకు తెలియని ఆ దేవతను ఆరాధించినట్లే, ఈ భారతీయ యువతిని (బాకస్ అనుచరురాలిని) కూడా ప్రేమిస్తున్నానని అతనికి వెంటనే అనిపించింది. అతను ముందుకు దూకి తన ప్రేమను వ్యక్తపరిచాడు. బాకస్ అనుచరురాలిగా తాను చేసిన సుదీర్ఘ ప్రయాణాల గురించి చెప్పిన తర్వాత, ఆమె తన పరిస్థితిని వివరించింది: మనోవేదనతో, అలసటతో అడవిలో దారి తప్పిపోయానని, ఇప్పుడు తాను కేవలం దుఃఖానికి అంకితమైనదాన్ని అని చెప్పింది. ఎండిమియన్ మధురమైన మరియు ఆవేశపూరితమైన మాటలతో ఆమెను బుజ్జగించడం కొనసాగించాడు; అప్పుడు “ఎండిమియన్‌కు ఆపద!” (Woe to Endymion!) అనే విషాదకరమైన స్వరం అడవిలో ప్రతిధ్వనించడం అతనికి వినిపించింది. మెర్క్యురీ (Mercury) కిందకు దిగి తన మంత్రదండంతో నేలను తాకాడు, దాంతో రెక్కలున్న రెండు గుర్రాలు భూమి నుండి ఉద్భవించాయి. ఎండిమియన్ ఆ యువతిని ఒక గుర్రంపై కూర్చోబెట్టి, తాను మరొక గుర్రంపై ఎక్కాడు; అవి గద్ద అంత ఎత్తుకు పైకి ఎగిరాయి. గాలిలో ప్రయాణిస్తుండగా వారికి ‘నిద్ర’ (Sleep) అనే దేవుడు ఎదురయ్యాడు. ఒక మానవుడు జూపిటర్ (Jove) కుమార్తెను వివాహం చేసుకోబోతున్నాడన్న వార్త విని, తన గుహకు తిరిగి వెళ్లే ముందు ఆ వివాహ గీతాలను వినాలని అతను ఆశించాడు. ‘నిద్ర’ ప్రభావం వల్ల ఆ రెక్కల గుర్రాలు, అలాగే ఎండిమియన్ మరియు ఆ యువతి కూడా మత్తులోకి జారుకున్నారు. అప్పుడు ఎండిమియన్ తాను స్వర్గంలో ఉన్నట్లు, దేవతలు మరియు దేవతా స్త్రీలతో (వారిలో డయానా కూడా ఉంది) కలిసి ఉన్నట్లు కలలు కన్నాడు. కలలో అతను డయానా వైపు దూకాడు, దాంతో మెలకువ వచ్చింది; కానీ మేల్కొన్న తర్వాత కూడా అతనికి అదే దృశ్యం కనిపించింది. డయానా స్వర్గంలో ఉంది; అతని ‘బాకాంటే’ (Bacchante) గుర్రం రెక్కలపై పడుకుని అతని పక్కనే ఉంది. అతను ఆ బాకాంటేను ముద్దాడాడు, అదే సమయంలో డయానా పట్ల తనకున్న అచంచలమైన నిబద్ధతను కూడా తెలియజేశాడు. అప్పుడు ఆ బాకాంటే నిద్రలేచింది. తన మనసులో రెండు వైపులా ఉన్న అనురాగాల మధ్య సతమతమవుతున్న ఎండిమియన్, ఆమెను వెళ్లిపోమని కోరాడు; దాంతో రెక్కలున్న గుర్రాలు మళ్లీ తమ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాయి. అవి నక్షత్ర మండలం (galaxy) వైపు సాగాయి, ఆకాశంలో చంద్రుడు తొంగిచూశాడు, చంద్రకాంతిలో ఆ బాకాంటే మాయమైపోయింది. ఆమె గుర్రం భూమిపైకి దిగిపోయింది; కానీ ఎండిమియన్‌ను మోసుకెళ్తున్న గుర్రం పైకి ఎగవడం కొనసాగించింది, దాంతో అతను మళ్లీ ఒక రకమైన అపస్మారక స్థితిలోకి (trance) జారుకున్నాడు. డయానా వివాహానికి అతిథులను ఆహ్వానిస్తున్న దేవదూతల మాటలు అతనికి వినిపించలేదు. అప్పుడు ఆ రెక్కల గుర్రం ఎండిమియన్‌ను ఒక కొండ శిఖరంపైకి తీసుకువెళ్లింది. అక్కడ అతనికి మళ్లీ ఆ అందమైన భారతీయ యువతి కనిపించింది, ఆమె కోసం అతను తన అసాధారణమైన (దైవిక) అనురాగాలన్నింటినీ వదులుకున్నాడు. అయితే, ఒక దైవిక భయం కారణంగా తాను అతనికి దక్కలేనని ఆమె అతనికి చెప్పింది. అప్పుడు అతని సోదరి పియోనా మళ్లీ ప్రత్యక్షమైంది. వారిద్దరిలోనూ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న ప్రేమ మరియు విషాదాల గురించి ఆమె వారిని ఎత్తిపొడిచింది; అలాగే, జ్యోతిష్యులు డయానా చాలా అనుకూలమైన మానసిక స్థితిలో ఉన్నారని చెప్పినందున, రాత్రి వేళ ఆమెకు జరిగే ఉత్సవానికి హాజరుకావాలని అతనికి సూచించింది. ఎండిమియన్ ప్రపంచాన్ని విడిచిపెట్టి, సన్యాసిలా జీవించాలని తన నిర్ణయాన్ని ప్రకటించాడు: పియోనా మరియు ఆ అందమైన భారతీయ యువతి ఇద్దరూ తన సోదరీమణులుగా ఉంటారని చెప్పాడు. ఆ భారతీయ యువతి డయానాకు అంకితమై, జీవితాంతం బ్రహ్మచర్యం పాటించాలని ప్రతిజ్ఞ చేసింది. ఆ తర్వాత ఆ ఇద్దరు స్త్రీలు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు. ఎండిమియన్ కదలకుండా, మౌనంగా ఆ రోజు గడిపాడు. సాయంత్రం వేళ అతను ఆలయం వైపు నడిచాడు; అక్కడ వినిపిస్తున్న స్తోత్రాలను అతను పట్టించుకోలేదు.

క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, “ఎండిమియన్” (Endymion) అనేది నిజమైన కవితాత్మకమైన రచన; అయితే, యవ్వన సహజమైన అదుపులేని ధోరణి మరియు అతివ్యాప్తి (అతిగా చేయడం) కారణంగా ఇందులో గణనీయమైన, లేదా స్థూలమైన లోపాలు దొర్లాయి. ఈ లోపాలను కాదనడం అపరిపక్వత అనిపించుకుంటుంది—అవి వాస్తవంగా ఉన్నాయి, వాటిని అంగీకరించడమే కాకుండా, వాటి పట్ల అసంతృప్తిని కూడా వ్యక్తం చేయాలి. ఈ కవితలోని సౌందర్యాల మాదిరిగానే, దీనిలోని లోపాలు కూడా స్పష్టమైనవి—అవి కేవలం నామమాత్రపు లేదా తటస్థమైనవి కావు. వాస్తవానికి ఈ రచన (కీట్స్ స్వయంగా చెప్పినట్లుగా) ఒక ప్రయోగాత్మక ప్రయత్నం. ఇరవై ఒకటి లేదా ఇరవై రెండు ఏళ్ల వయసులో, అతని మనస్సు కవితాత్మక భావనలతో నిండి ఉండేది; కొన్ని అంశాలు సరిగ్గా కుదిరితే మరికొన్ని తప్పుగా రావచ్చునని తెలిసినప్పటికీ, అతను తన భావనలన్నింటినీ ఈ కవితాత్మక గాథ (poetic romance) రూపంలోకి మలిచాడు. అతని ఆ సాహసోపేతమైన ప్రయోగం వల్ల మనం ఎంతో లబ్ధి పొందాము; దాని పరిస్థితులను గానీ, దాని పాక్షిక వైఫల్యాన్ని గానీ మనం విస్మరించకూడదు, పైగా అతనికి కృతజ్ఞతలు తెలియజేయాలి. “అందమైన వస్తువు శాశ్వత ఆనందాన్ని ఇస్తుంది” అన్న మాట నిజమైతే, మిశ్రమ సౌందర్యం కలిగిన వస్తువు కూడా కొంతమేరకైనా ఆనందాన్ని ఇస్తుంది కదా.

కీట్స్ రాసిన తదుపరి సుదీర్ఘ కవిత “ఇసాబెల్లా, లేదా ది పాట్ ఆఫ్ బాసిల్” (Isabella, or the Pot of Basil); రచనలో పరిపక్వత మరియు సంయమనం విషయంలో ఇది “ఎండిమియన్” కంటే ఎంతో మెరుగైనది. అన్ని విధాలా ఇది గొప్ప కవిత మరియు “ఎండిమియన్” ద్వారా తాను చేసిన సాహసోపేత ప్రయత్నం వల్ల లభించే అనుభవం గురించి కీట్స్ (అక్టోబర్ 9, 1818 నాటి లేఖలో – ఇది మన 5వ అధ్యాయంలో ఉదహరించబడింది) చెప్పిన మాటలను ఇది నిజం చేస్తుంది. వాస్తవానికి ఇది తక్కువ శ్రమతో కూడిన ప్రయత్నం; ఎందుకంటే దీని ఇతివృత్తం మానవ భావోద్వేగాలకు సంబంధించినది, కథాంశం ఇప్పటికే బొకాచియో (Boccaccio) ద్వారా లభించింది మరియు కథనం కూడా చాలా క్లుప్తంగా ఉంటుంది. కథా స్థలాన్ని మెస్సినా నుండి ఫ్లోరెన్స్‌కు మార్చడం (దీనికి పెద్దగా కారణం ఉన్నట్లు అనిపించదు) మినహా, కీట్స్ బొకాచియో యొక్క ఆ మధురమైన మరియు విషాదకరమైన కథకు చాలా వరకు కట్టుబడి ఉన్నాడు; అయితే, అసలు ఇటాలియన్ కథ చాలా చిన్నది కావడం వల్ల, అతను దీనిని వివరాలతో విస్తరించాడు. “ఇసాబెల్లా” ఎప్పుడూ కీట్స్ పాఠకులకు ఇష్టమైన కవితగా నిలిచింది, అది సముచితమే; ఇది సున్నితమైనది, హృదయాన్ని హత్తుకునేది మరియు రమణీయమైనది. అయినప్పటికీ, నేను దీనిని కవి రచనలలో అగ్రశ్రేణిలో ఉంచను–నాకు దీనిలోని చిత్రణ అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ ఆర్భాటంగా మరియు తక్కువ పౌరుషంగా అనిపిస్తుంది. తాను ఒక విషాద గాథను చెప్పడానికి పూనుకున్నాననే స్పృహ రచయితకు ఎక్కువగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది; అతను కథను అదనంగా చెబుతాడు, మరియు ఆ పరిస్థితుల నుండే హృదయాన్ని తాకే విషాదాన్ని వదిలివేయకుండా, “దానిలోని జాలి”ని విస్తరింపజేస్తాడు. ఆ సోదరులు “లెక్కల వాళ్ళు” మరియు “డబ్బున్న వాళ్ళు” అయి ఉండవచ్చు (బొక్కాసియో వారి పాత్ర యొక్క అటువంటి లక్షణాన్ని నొక్కి చెప్పడు), మరియు వారు ఖచ్చితంగా నేరస్థులుగా మారారు, అయినప్పటికీ ఇటాలియన్ రచయిత వారు లొరెంజోను హత్య చేయడాన్ని కుటుంబ గౌరవాన్ని కాపాడటానికి చేసిన స్పష్టమైన చర్యగా చిత్రీకరిస్తాడు; కానీ,

ఈ వ్యాపార సోదరులు ఎందుకంత గర్వపడ్డారని కీట్స్ “మళ్ళీ గట్టిగా ప్రశ్నించినప్పుడు”, అతను ఒక విషాద కథలోని కథకుడి వ్యక్తిత్వంలోకి మనపై మితిమీరి చొరబడినట్లు, మరియు ఒక ఉపన్యాసకుడిలా తన రచనను బలంగా నొక్కి చెబుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది.

ఈ కావ్యమంతటా వ్యాపించి ఉన్న లోపానికి ఇది కేవలం ఒక ఉదాహరణ మాత్రమే—అదేమిటంటే, ఈ కావ్యం మొత్తం పాఠకుడిని సానుభూతి చూపమని—ఒకసారి ఆగ్రహం, మరోసారి కరుణ చూపమని—ప్రత్యక్షంగా విజ్ఞప్తి చేస్తున్నట్లుగా చెప్పబడింది.

లొరెంజోను హత్య చేయడానికి తమ పథకాన్ని అమలు చేయడానికి సిద్ధమవుతున్న సమయంలో, ఆ “డబ్బున్న వాళ్ళలో” ఒకడి నోటి నుండి ఈ పంక్తులను పలికించడంలో ఉన్న అసంబద్ధతను లీ హంట్ ఎత్తి చూపారు (అతను ఆ అందమైన భావనను మెచ్చుకున్నప్పటికీ)—

“దయచేసి కిందికి దిగిరా, మండే సూర్యుడు ఎగ్లాంటైన్ గడ్డిపై తన మంచుతో తడిసిన జపమాలను లెక్కించేలోపు.”

ఇసాబెల్లాకు సమీపిస్తున్న మరణం పట్ల సానుభూతి తెలుపుతూ, రచయిత విషాదం, సంగీతం, ప్రతిధ్వని, దుఃఖంలో ఉన్న ఆత్మలు,

మరియు మెల్పోమీన్‌లను ప్రార్థించడం నాకు,

“మంచుతో తడిసిన జపమాల”పై ఆ ధనసంచి పద్యం కంటే ఏమాత్రం తగినది కాని ఒక ముగింపు లేని ప్రసంగంలా అనిపిస్తుంది.

కానీ “ది పాట్ ఆఫ్ బాసిల్” పట్ల తాను చూపే ఆరాధనకు నిదర్శనంగా నేను వాడే ఈ విశేషణాలతో పాఠకుడు బహుశా విసిగిపోయి ఉంటాడు. అతను దానిని అందమైనదిగానూ, దయనీయమైనదిగానూ భావిస్తాడు–నేను కూడా అలాగే భావిస్తాను.

“ఇసాబెల్లా” అష్టపది ఛందస్సులో వ్రాయబడింది; “ది ఈవ్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆగ్నెస్” స్పెన్సేరియన్ ఛందస్సులో వ్రాయబడింది. ఈ ఛందస్సులోని వ్యత్యాసం, ఆ రెండు కవితల మధ్య ఉన్న స్వభావంలోని వ్యత్యాసానికి చాలా దగ్గరగా సరిపోతుంది. “ఇసాబెల్లా” ఒక కథనాత్మక కవిత, ఇందులో సంఘటనలు ప్రధానంగా భావోద్వేగాలను ప్రేరేపించే విధంగా ప్రదర్శించబడ్డాయి; “ది ఈవ్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆగ్నెస్,” కథనాత్మక రూపాన్ని తీసుకున్నప్పటికీ, అది దాదాపుగా కథనం కాదు, బదులుగా ఒక కలల వంటి సంపన్నతతో కూడిన ఏకగీతం, ఒక చిత్రిత మరియు సుందరమైన ప్రదర్శన, దీనిలో మళ్ళీ భావోద్వేగం వ్యాపించి, ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. నేను దీనిని “ఇసాబెల్లా” కన్నా ఎంతో శ్రేష్ఠమైనదిగా పరిగణిస్తాను–నిజానికి, పూర్తిగా గేయరూపంలో లేని, మానవ లేదా మానవాతీత శక్తులున్న పాత్రలు కలిగిన కీట్స్ కవితలన్నిటి కన్నా కూడా ఇది శ్రేష్ఠమైనది, కేవలం “లా బెల్లె డామ్ సాన్స్ మెర్సీ” అనే గేయం మరియు అసంపూర్తిగా ఉన్న “ఈవ్ ఆఫ్ సెయింట్ మార్క్” మినహా.

“హైపెరియన్” ఏకాంత వైభవంతో దూరంగా నిలుస్తుంది; కానీ నా అభిప్రాయం ప్రకారం,

దీర్ఘకాలంలో, “ది ఈవ్ ఆఫ్ సెయింట్ ఆగ్నెస్” కన్నా “హైపెరియన్” కూడా కీట్స్ ప్రతిభను తక్కువ సమర్థవంతంగా, మరియు నిస్సందేహంగా తక్కువ విశిష్టంగా ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఈ మనోహరమైన కవితలోని కథ ఎంత సంక్షిప్తంగా ఉందంటే, అది దాదాపు నిరర్థకమైనది. దీనిలో ఉన్న విషయం ఇది తప్ప మరొకటి—కీట్స్,

సెయింట్ ఆగ్నెస్ ఈవ్‌కు ప్రత్యేకమైన మూఢనమ్మకాన్ని, అంటే కొన్ని పరిస్థితులలో దూరంగా ఉన్న తన ప్రేమికుడిని ఒక కన్య చూడగల శక్తిని, గ్రహించి, దానికి తోడుగా,

ఈ పరిస్థితుల కలయికలో రహస్యంగా ఉన్న ఒక ప్రేమికుడు తన ప్రియురాలితో పారిపోయాడనే విషయాన్ని జోడించాడు.

నిర్మాణాత్మక శక్తి యొక్క ఈ తీవ్రమైన సూక్ష్మత

సశేషం

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -5-10-26-ఉయ్యూరు