–2-ప్రముఖ రొమాంటిక్ కవి పి.బి.షెల్లీ జీవిత చరిత్ర -17

433

అధ్యాయం XIV.

హోమ్ టూక్ (Home Tooke) గ్రంథాలయం అమ్మకం ప్రజలలో ఎంతో ఆసక్తిని రేకెత్తించింది, ఎందుకంటే ఆయన తన పుస్తకాలలో అక్కడక్కడా గమనికలు (notes) రాసే అలవాటు కలిగి ఉండేవారు. నాకు కనిపించిన కొన్ని ఉదాహరణలను బట్టి చూస్తే, ఆ గమనికలు పెద్దగా విలువైనవిగా అనిపించలేదు. అవి ఎప్పుడూ అల్పమైనవిగా, తరచుగా దూషణలతో కూడినవిగా ఉండి, వాటిని రాసిన వ్యక్తికి ఏమాత్రం గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టేవిగా లేవు. అయినప్పటికీ, ప్రజలలో కుతూహలం బలంగా ఉండేది; ఆ గమనికలు ఉన్న పుస్తకాలను సొంతం చేసుకోవడానికి వారు ఒకరితో ఒకరు ఉత్సాహంగా పోటీపడి ధరలు పాడారు. మిస్టర్ N. తన స్నేహితుడికి “ది రిటర్న్ టు నేచర్” (The Return to Nature) అనే పుస్తకం యొక్క ప్రారంభ ప్రతిని బహుమతిగా ఇచ్చి ఉండేవారు; ఒక ప్రముఖ పండితుడు, భాషావేత్త మరియు తత్వవేత్త రాసిన ముఖ్యమైన గమనికలతో కూడిన ఆ పుస్తకాన్ని తిరిగి పొందాలని ఆయన ఎంతో ఆత్రుతగా ఉండేవారు. అందువల్ల, ఆ అమ్మకానికి హాజరయ్యే తన స్నేహితుడికి దానిని కొనుగోలు చేయమని బాధ్యత అప్పగించారు, అలాగే అవసరమైతే యాభై గినియాల (guineas) వరకు ధర పాడమని సూచించారు. తన పుస్తకం అమ్మకానికి రాబోయే ముందు రాత్రి, ఆ తర్వాత జరగబోయే తీవ్రమైన పోటీ గురించి ఆలోచిస్తూ ఆ రచయిత నిద్రపోకుండా గడిపారు; తెల్లవారగానే, అవసరమైతే (అవసరం ఉంటుందని ఆయన భావించారు కాబట్టి) వంద గినియాల వరకు ధర పాడమని అనుమతిస్తూ తన స్నేహితుడికి ఒక సందేశం పంపారు. ఆ ఉదయం, సమయోచితం కాని పిసినారితనం వల్ల అమూల్యమైన సంపదను కోల్పోవడం బాధాకరమని ఆయనకు అనిపించింది; దాంతో, ధరను రెండు వందల గినియాల వరకు పెంచమని కోరడానికి ఆయన తన స్నేహితుడి ఇంటికి హుటాహుటిన వెళ్లారు. అంతకంటే తక్కువ ధరకు అది దొరుకుతుందని ఆశించడం అసాధ్యం; నిజానికి, ఆ ధరకు అది చాలా చౌకగా లభించినట్లే లెక్క. కానీ దురదృష్టవశాత్తు, ఆయన అక్కడికి చేరుకునేసరికి ఆలస్యమైపోయింది; అప్పటికే ఆయన స్నేహితుడు వెళ్లిపోయారు; ఆ అవకాశం చేజారిపోయింది, శాశ్వతంగా చేజారిపోయింది! అతను తీవ్ర ఆందోళనతో ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు, కానీ ప్రభుత్వం దానిని భారీ ధరకు కొనుగోలు చేస్తుందని, అప్పుడు దాన్ని చూసే అవకాశం తనకు లభిస్తుందని నమ్ముతూ క్రమంగా తనను తాను ఓదార్చుకున్నాడు. కచ్చితంగా తన కళాశాల మిత్రుడు ‘కానింగ్’ తనకు ఆ అవకాశాన్ని కల్పిస్తాడని అతను భావించాడు.

అతని ఆశలు, ఆందోళనల మధ్య, అతని స్నేహితుడు చేతిలో ఒక చిన్న పుస్తకాన్ని పట్టుకుని గదిలోకి వచ్చాడు.

“సరే, N., నీ కోసం నీ పుస్తకాన్ని తెచ్చాను! ఇదిగో!”

“నిజంగానే దాన్ని వంద గినీలకు (guineas) కొన్నావా?”

“లేదు! లేదు!”

“అది నీ చేతికి దక్కకుండా పోనివ్వనందుకు నాకు సంతోషంగా ఉంది. బహుశా రెండు వందల గినీలు అయ్యుంటుంది కదా. నీ సహాయాన్ని నేను ఎప్పటికీ మర్చిపోను! ఆగు, ఆ డబ్బు కోసం నీకు ఒక చెక్ రాసిస్తాను!”

“అవసరం లేదు. అది ఆరు షిల్లింగ్‌ల పుస్తకం కదా; వేలంలో దాని ప్రారంభ ధర ఒక షిల్లింగ్‌గా పెట్టారు. ఎవరూ దాని కోసం బిడ్ వేయలేదు; దాంతో నేను పద్దెనిమిది పెన్నీలు (eighteenpence) ఆఫర్ చేశాను, వెంటనే అది నాకే దక్కింది. ఇదిగో, ఇది సరికొత్త పుస్తకంలా ఉంది! దీని పేజీలు కూడా ఇంకా విడదీయబడలేదు (కట్ చేయబడలేదు).”

ఒక రచయితకు తన పట్ల ఉండే సంతృప్తిని కాసేపు అణచివేయవచ్చు, కానీ అదృష్టవశాత్తూ దాన్ని పూర్తిగా చంపలేము; ఒకవేళ అది మొగ్గ దశలోనే తుంచేయబడినా, దయామయుడైన దేవుని విజ్ఞతతో అది త్వరలోనే మళ్లీ చిగురిస్తుంది. అదృష్టవశాత్తూ ఆయన దయ ఆయన సృష్టించిన సమస్త జీవులపైనా, ముఖ్యంగా రచనలు చేసే జీవులపైనా — వారు మంచివారైనా, చెడ్డవారైనా లేదా సాధారణమైనవారైనా — ఉంటుంది. కాబట్టి, ఆ తక్కువ ధరకు జరిగిన కొనుగోలు తర్వాత కొద్ది కాలానికే, మనం ఇలా విన్నాము:

“నా మిత్రుడు జాన్ హోమ్ టూక్, ఆలోచన, మాట మరియు చేతలలో అత్యంత తెలివైనవాడు మరియు ఉత్తముడు; అతను ఒక నిజమైన తత్వవేత్త, ఎప్పుడూ స్థిరమైన వ్యక్తిత్వం కలవాడు, ఎప్పుడూ తనలాగే ఉండేవాడు!” “ఇదిగో చూడండి,” అని చెబుతూ, అప్పటికింకా అంచులు కత్తిరించబడని, తెరవబడని ఆ పుస్తకాన్ని నిదర్శనంగా చూపించారు. “ఇటువంటి గ్రంథాన్ని ఆయన పైపైన చదివి వదిలేసేవారు కాదు. దానిని కేవలం త్వరగా తిరగేసి చూసే మనస్తత్వం ఆయనది కాదు; ఆ పుస్తకం యొక్క, అందులోని విషయాల యొక్క ప్రాముఖ్యతను ఆయన గుర్తించారు. దానిని పూర్తిగా చదివి, అందులోని ప్రతి వాదనను లోతుగా పరిశీలించి, సమగ్రమైన వ్యాఖ్యానంతో వివరించాలని ఆయన భావించారు. దానికి తగిన సమయం దొరికేంత వరకు—అంటే ఆ పనికి పూర్తి న్యాయం చేకూర్చడానికి చాలా ఎక్కువ సమయం పట్టేది కాబట్టి—అప్పటి వరకు ఆయన ఆ పుస్తకం అంచులను కూడా కత్తిరించలేదు. ఇదిగో, ఇక్కడే ఉంది అది! చూడండి…”

436  జీవిత చరిత్ర

అది! అది అచ్చం అతనిలాగే ఉంది! అది అతని పద్ధతే! “పాపం!”

ఇదే తరహాలో, మరొక రచయిత పట్ల జరిగిన నిర్లక్ష్యానికి సంబంధించిన ఉదాహరణను ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తాను. ఇక్కడ ప్రస్తావించే రచయిత ఈటన్ (Eton) లేదా ‘క్రైస్ట్ చర్చ్’ (Christ Church) వంటి విద్యాసంస్థల సొగసును పుణికిపుచ్చుకున్నవారు కాదు; పైగా, స్కాట్లాండ్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన ఒక కఠినమైన, అనాగరికమైన విద్యార్థి వంటివారు.

ఒకసారి నేను బ్రిటిష్ మ్యూజియం రీడింగ్ రూమ్‌లో ఒక పుస్తకాన్ని చేతిలోకి తీసుకున్నాను; నేను చూసిన ఏకైక ప్రతి (copy) అదే. ఆ పుస్తకాన్ని నేను స్వయంగా చదవలేదు, కానీ అది చాలా అర్థవంతమైన రచన అని, వెస్ట్ ఇండీస్ దీవుల గురించి సమంజసమైన విషయాలను చర్చిస్తుందని, బానిసత్వంలోని ప్రయోజనాలను నిరూపిస్తుందని, అలాగే ఆ కాలంలో నల్లజాతీయులు సంతృప్తిగా, సంతోషంగా ఉండేవారని (అందుకు తగిన కారణాలు కూడా ఉన్నాయని) అది నిజాయితీగా మరియు నిష్పాక్షికంగా వివరిస్తుందని నాకు తెలిసింది. అది ఒక F.E.S. సభ్యుడు గౌరవనీయులైన అధ్యక్షుడికి — అంటే సర్ జోసెఫ్ బ్యాంక్స్‌కు — బహుమతిగా ఇచ్చిన ప్రతి; సర్ జోసెఫ్ మరణానంతరం ఆయన గ్రంథాలయాన్ని బ్రిటిష్ మ్యూజియం స్వాధీనం చేసుకుంది. పుస్తకం ప్రారంభంలో ఉన్న ఖాళీ పేజీపై రచయిత స్వహస్తాలతో రాసిన ప్రశంసాపూర్వక వాక్యాలు ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ, ఆ పుస్తకం కూడా తెరవబడకుండానే ఉండిపోయింది; బహుశా దానికి కారణం కూడా అదే అయి ఉండవచ్చు. ఆ గొప్ప వ్యక్తి, ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త (తమ ప్రత్యేక రంగంలో సర్ జోసెఫ్ నిస్సందేహంగా అటువంటివారే) ఆ పుస్తకంలోని ఒక్క పేజీని కూడా కత్తిరించి తెరవలేదు లేదా ఒక్క వాక్యాన్ని కూడా చదవలేదు. ఆ పుస్తకానికి దక్కాల్సిన గౌరవాన్ని ఇచ్చే స్థాయికి తాను చేరేంత వరకు దానిని చదవకూడదని ఆయన భావించి ఉండవచ్చు: అంటే, రచయిత చెప్పిన విషయాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలించి, లోతుగా విశ్లేషించి, స్పష్టమైన మరియు సమగ్రమైన వ్యాఖ్యానంతో వాటిని వివరించే స్థితికి చేరేంత వరకు.

మీరు ఎప్పుడైనా జాన్ హోమ్ టూక్‌ను చూశారా? అసలు ఆయన్ని ఎవరు చూశారు? “నేను చూశాను” అని ఆ ఈగ అంటుంది, “నా చిన్న కంటితో నేను జాన్ హోమ్ టూక్‌ను చూశాను.” నా స్వంత కళ్లతో — అవి చిన్నవైనా, పెద్దవైనా సరే… నేను ఆయన్ని ఒకసారి చూశాను. ఆయన ఒక గొప్ప, గౌరవనీయమైన వృద్ధుడు—పాత తరం నాటి మర్యాదలు కలిగిన పెద్దమనిషి. ఒక రోజు, ఆయన ఇంటి దగ్గర ఉన్న ‘వింబుల్డన్ కామన్’లో నేను ఒక స్నేహితుడితో నడుస్తుండగా, మాకు ఆయన ఎదురయ్యారు. ఆయన నా స్నేహితుడిని ఆప్యాయంగా పలకరించి, హృదయపూర్వకంగా చేయి కలిపారు. “చాలా కాలంగా నిన్ను చూడలేదు; ఇప్పుడు అస్సలు నా దగ్గరకు రావడం లేదు! ఏదో ఒక ఆదివారం—ఏ ఆదివారమైనా సరే—నా దగ్గరకు వచ్చి భోజనం చెయ్యి. నీతో పాటు నీ యువ స్నేహితుడిని కూడా తీసుకురా; అతన్ని కలవడం నాకు సంతోషాన్నిస్తుంది.” అని అంటూ, పాత తరం నాటి ఆంగ్ల పెద్దమనిషిలా తన టోపీని పూర్తిగా తీసి, పాత పద్ధతిలో నాకు నమస్కరించారు. “నేను ఎక్కడ ఉంటానో, ఏ సమయానికి భోజనం చేస్తానో నీకు తెలుసు కదా. కానీ, ఒక్క నిమిషం… మిమ్మల్ని ఎలా ఆదరించాలో నాకు తెలియదేమో! చిన్న ‘N’, నువ్వు ప్రకృతి ఒడిలోకి తిరిగి వెళ్ళావు కదా?

నీ పూర్వీకుడిలాగే నువ్వు కూడా అరణ్యవాసం చేస్తున్నావు;

అతనిలాగే మిడతలు, అడవి తేనె తింటూ జీవిస్తున్నావు కదా?

నీ కోసం నా దగ్గర మిడతలు, అడవి తేనె లేవు కానీ, దానికి సాధ్యమైనంత దగ్గరగా ఉండేవి ఇస్తాను.

చిన్న ‘N’, నీకు రొయ్యలు (shrimps) మరియు బెల్లం పాకం (treacle) పెడతాను—

అవి కూడా పుష్కలంగా ఇస్తానని మాట ఇస్తున్నాను—

అవి దాదాపు సరిపోతాయి. కాబట్టి, త్వరగా రావాలని గుర్తుంచుకో.”

విచారకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఆ భేటీ ఎప్పుడూ జరగలేదు.

అంతేకాకుండా, ‘బిష్’ (Bysshe)ను ఆయనకు పరిచయం చేయాలని కూడా అనుకున్నారు.

ఆయనకు షెల్లీ అంటే ఇష్టం ఉంటుంది, షెల్లీకి కూడా ఆయనంటే ఇష్టం కలుగుతుంది.

ఇది చాలా వరకు జరిగే అవకాశం ఉండేది, కానీ దురదృష్టవశాత్తు ఆ కలయిక జరగకముందే ‘డైవర్షన్స్ ఆఫ్ పర్లీ’ (Diversions of Purley) రచయిత మరణించారు.

“ఆయన నన్ను ‘చిన్న N’ అని పిలవడం నువ్వు గమనించావా?

ఆయన ఎప్పుడూ నన్ను అలాగే పిలిచేవారు;” అది ఆయన వాడే ఒక ఆప్యాయతతో కూడిన సంబోధన. ఆయన ఎప్పుడూ విలియం గాడ్‌విన్‌ను ‘లిటిల్ గాడ్‌విన్’ (చిన్న గాడ్‌విన్) అని పిలిచేవారు. నిజానికి, ‘లిటిల్’ (చిన్న) అనే ఆ విశేషణం నా స్నేహితుడి కంటే విలియం గాడ్‌విన్‌కే ఎక్కువ సరిపోయేది. “మీకు జాన్ హోమ్ టూక్ తెలుసా? మీరు ఎప్పుడైనా ఆయన్ని చూశారా?” అని నేను ఒకసారి అసాధారణమైన పాండిత్యం కలిగిన ఒక మహిళను అడిగాను; ఆమె తన కాలంలోని ఎంతోమంది ప్రతిభావంతులు మరియు ప్రముఖులతో పరిచయం కలిగి ఉండేవారు. “నాకు ఆయన వ్యక్తిగతంగా తెలియదు. నేను ఆయన్ని ఒక్కసారి మాత్రమే చూశాను; అదీ యాదృచ్ఛికంగా, కేవలం ఒక ప్రమాదవశాత్తు జరిగింది. ఒక రోజు ఉదయం మిస్టర్ ఫెన్‌విక్ నన్ను ‘హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్’ (ఎగువ సభ) చూడటానికి తీసుకెళ్లారు, అంతకుముందెన్నడూ నేను అక్కడికి వెళ్ళలేదు. అక్కడ సభలోపలికి ప్రవేశించే ద్వారం (బార్) దగ్గర ఒక పెద్దమనిషి నిలబడి, ఒక బిషప్‌తో తీవ్రమైన సంభాషణలో—లేదా వాదనలో అని చెప్పవచ్చు—నిమగ్నమై ఉన్నారు. ‘బిషప్‌తో మాట్లాడుతున్న ఆ వ్యక్తిని చూస్తున్నారా? ఆయనే ప్రసిద్ధ జాన్ హోమ్ టూక్.’ నేను వెంటనే ఆయన దగ్గరకు వెళ్లాను, ఆయన ఏం మాట్లాడుతున్నారో వినడానికి ప్రయత్నించాను. నాకు చాలా తక్కువ మాత్రమే వినిపించింది; కానీ ఆ కొద్దిపాటి మాటలు కూడా ఆయన స్వభావాన్ని ప్రతిబింబించేలా ఉన్నాయి. ‘అది ఒక జెరండ్ (gerund) అండి!’ అని బిషప్ అన్నారు. ‘జెరండా! అసాధ్యం! జెరండ్ అనేదే లేదు, మై లార్డ్ (అయ్యా).'”

439

ఏ భాషలోనూ ‘జెరండ్స్’ (gerunds) లేవని మీకు హామీ ఇస్తున్నాను. ‘జెరండ్’ అనేదే లేదు! ఆ ప్రఖ్యాత వ్యుత్పత్తి శాస్త్రవేత్త (etymologist) మరణం తర్వాత కొద్ది కాలానికే ఈ క్రింది వృత్తాంతం బాగా ప్రచారంలోకి వచ్చింది. చాలామంది దీనిని నమ్మారు; అయితే ఇందులో ఎంత నిజం ఉందో నాకు తెలియదు. జాన్ హోమ్ టూక్ చాలా కాలం క్రితమే “డైవర్షన్స్ ఆఫ్ పర్లీ” (Diversions of Purley) అనే గ్రంథం యొక్క మొదటి భాగాన్ని ప్రచురించారు. అది ఎంతో ఆశ్చర్యంతోనూ, ఆనందంతోనూ చదవబడింది. చాలా కాలం విరామం తర్వాత రెండవ భాగం వెలువడింది; అది మొదటి భాగం లాగే ఉన్నప్పటికీ, అంత ఆసక్తికరంగా మాత్రం లేదు. వ్యాకరణంలోని అత్యంత క్లిష్టమైన అంశమైన ‘క్రియ’ (verb) – అంటే ప్రతి వాక్యంలోనూ ప్రధానమైన పదం – యొక్క స్వభావాన్ని వివరించే మూడవ మరియు చివరి భాగం రచనలో ఆయన చాలా సంవత్సరాలు గడిపారని అప్పట్లో తెలిసింది. వ్యాకరణంలోని ఈ కఠినమైన భాగాన్ని తనదైన ప్రత్యేక శైలిలో వివరించే విధానం పట్ల సంతృప్తి చెందడానికి ఆయనకు చాలా సమయం పట్టింది; కానీ చివరకు ఆ మూడవ సంపుటం కూడా పూర్తయింది. ఆయన ఆ విలువైన హస్తప్రతిని ఒక సీలు చేసిన ప్యాకెట్‌లో తన మిత్రుడూ, శిష్యుడూ అయిన సర్ ఫ్రాన్సిస్ బర్డెట్‌కు (ఈయన ‘పర్లీ సంభాషణల’లో ‘B’ అనే అక్షరంతో సంభాషించే వ్యక్తి) అప్పగించారు. రచయిత మరణం తర్వాత మాత్రమే ఆ పుస్తకాన్ని ప్రచురించాలని, అంతకు ముందు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ప్రచురించకూడదని కఠినమైన ఆదేశం ఇచ్చారు; ఎందుకంటే, ఆవిష్కర్త జీవించి ఉన్నప్పుడు ప్రపంచానికి తెలియజేయడానికి ఆ వ్యాకరణ ఆవిష్కరణలు అత్యంత కీలకమైనవిగా భావించబడ్డాయి. ఆయన మరణానికి కొద్ది కాలం ముందు – కొందరి మాటల్లో చెప్పాలంటే కేవలం కొన్ని రోజుల ముందు – ఆ సీలు చేసిన ప్యాకెట్‌ను తీసుకురమ్మని ‘B’ని కోరారు. దాని ప్రకారం ఆ ప్యాకెట్ ఆయన వద్దకు తీసుకురాబడింది. ఆయన తన శిష్యుడి చేతి నుండి దానిని తీసుకుని, వెంటనే మంటల్లోకి విసిరేశారు; అది పూర్తిగా కాలిపోయే వరకు అక్కడే నిలబడి చూశారు, ఆ సమయంలో ఒక్క మాట కూడా మాట్లాడలేదు. ఈ విషయంపై తరచుగా, కొన్నిసార్లు తీవ్రంగా చర్చలు జరిగాయి. ఆ విషయం తెలుసుకోవాలనే కుతూహలం తీరకపోవడంతో నిరాశ చెందిన విద్వాంసులు ‘B’ని తీవ్రంగా విమర్శించారు, బహుశా అది అన్యాయమైన విమర్శే కావచ్చు. ఆయన… ఆ పత్రాలను అప్పగించమని ఎందుకు అడిగారో అతనికి తెలియదు. ఒకవేళ అతనికి ఆ విషయం తెలిసి ఉండి—అంటే “ఆ చేతిరాత ప్రతిని (manuscript) తీసుకురా, నేను దాన్ని నాశనం చేస్తాను” అనే ఆదేశం గనుక అతనికి అంది ఉంటే—అతను బహుశా అభ్యంతరం చెప్పి ఉండేవాడేమో, కానీ దాన్ని ఇవ్వకుండా ఆపగలిగేవాడా? ఫలితంగా, ఒక వ్యక్తి చూపిన విధేయత కారణంగా, అసలు ఆ ‘క్రియ’ (verb) ఏమిటో మనకు తెలియకుండా పోయింది; బహుశా అది మనకు ఎప్పటికీ తెలియకపోవచ్చు. ‘జెరండ్’ (gerund) అనేదేదీ లేదని మాత్రమే మనకు కచ్చితంగా తెలుసు. ఈ చిన్నపాటి సమాచారంతోనే మనం సంతృప్తి చెందాలి; మిగిలినదంతా మనకు ఒక మూసి ఉంచిన పుస్తకం లాంటిది, అంతకంటే దారుణమైన విషయం ఏమిటంటే, అది మూసి ఉంచి, కాల్చివేయబడిన పుస్తకం.

జాన్ హోమ్ టూక్ (John Home Tooke) అధ్యయన అలవాట్ల గురించి తెలిసిన వ్యక్తుల ద్వారా నాకు ఒక విషయం తెలిసింది: అతను తన జేబులో విజిటింగ్ కార్డుల పరిమాణంలో ఉండే ఖాళీ కార్డుల పెట్టెను ఉంచుకునేవాడు. ఏదైనా ఆలోచన తట్టినప్పుడు, ముఖ్యమైన ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడు, విలువైన ఆధారాలను ఉదహరించినప్పుడు, లేదా ఏదైనా ప్రశ్న తన మనసులో మెదిలినప్పుడు లేదా ఇతరులు సూచించినప్పుడు, అతను పెన్సిల్‌తో ఒక కార్డుపై క్లుప్తంగా రాసి, దాన్ని తిరిగి పెట్టెలో పెట్టేవాడు. రాసిన కార్డులను అతను తన డెస్క్‌పై ఉన్న ఒక సందు (slit) ద్వారా లోపలికి జారవిడిచేవాడు—

“దాన్ని పోస్ట్ ఆఫీసులో వేయడం” అని అతను ఆ పనిని పిలిచేవాడు—తద్వారా ఆ విషయాన్ని తర్వాత తీరికగా పరిశీలించడానికి వీలయ్యేది. జ్ఞాపకశక్తికి సహాయపడే ఈ తెలివైన పద్ధతి షెల్లీకి బాగా నచ్చింది, కానీ అతను దీన్ని ఎప్పుడైనా ఆచరించాడా అన్నది నాకు తెలియదు; ఒకవేళ ఆచరించి ఉంటే, అతని కార్డులు కూడా ‘కుమియన్ సిబిల్’ (Cumaean Sibyl) యొక్క భవిష్యవాణిని తెలిపే ఆకులు గాలికి కొట్టుకుపోయినట్లుగా ఎక్కడో ఒకచోట తప్పిపోయి ఉండేవని నాకనిపిస్తుంది.

మరొక ప్రముఖ వ్యక్తి నోట్స్ రాసుకునే విధానానికి సంబంధించిన మరొక సంఘటన అతనికి ఇంకా ఎక్కువగా నచ్చింది; ఆ పద్ధతిలోని ప్రత్యేకత దృష్ట్యా కాకపోయినా, కనీసం ఆ ఆసక్తికరమైన విషయం కోసమైనా దానిని చెప్పుకోవడం మరియు గుర్తుంచుకోవడం అవసరం. వీరారాధనలో, ఆరాధ్యుడికి సంబంధించిన ఏ విషయమూ ఆరాధకులకు అల్పమైనదిగా అనిపించదు. కొన్ని విషయాలలో షెల్లీకి భిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, మరికొన్నింటిలో అద్భుతమైన పోలికలు కలిగిన బ్లేజ్ పాస్కల్ ముల్లంగి దుంపలను ఇష్టపడేవారు; ఆయన తన సోదరి తోటలో నేల నుండి తాజా ముల్లంగిని స్వయంగా పెరికి తినడానికి ఇష్టపడేవారని ఒక అభిమాని (జాన్సెనిస్ట్) మనకు గంభీరంగా తెలియజేస్తున్నారు. కాబట్టి, షెల్లీకి తేనె అంటే, మరీ ముఖ్యంగా తేనెపట్టు అంటే ఎంతో ఇష్టమనే విషయం భావి తరాలకు తెలియాలి. రాక్షసారాధన లేదా రాక్షసుల గురించిన అధ్యయనంలో కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది; రోబెస్‌పియర్ నారింజ పండ్లను విపరీతంగా తినేవారని ఒక ఆధునిక జీవిత చరిత్రకారుడు మనకు చెబుతున్నారు. ఆయన బస చేసిన వడ్రంగి ఇంట్లో, రాత్రి భోజనం తర్వాత ఆయన కోసం ఎప్పుడూ ఒక పెద్ద పాత్ర నిండా నారింజ పండ్లు ఉండేవి; మాక్సిమిలియన్ ప్లేటులో పేరుకుపోయిన ఖాళీ తొక్కలు, ఆ దుర్మార్గుడికి నారింజ రసం పట్ల ఎంతటి దాహం (అభిలాష) ఉండేదో చాటిచెప్పేవి.

మాకు తెలిసిన ఒక మంచి మిత్రుడు, J. F. N., ఒక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని మాకు చెప్పారు. ఆయనకు తెలిసిన ఒక వృద్ధ పెద్దమనిషి (ఆయన పేరు నాకు గుర్తులేదు) ఫ్రాన్స్ నుండి రూసో మరియు డేవిడ్ హ్యూమ్‌లతో కలిసి ఒక నౌకలో ప్రయాణించారు. ఆ స్కాటిష్ తత్వవేత్త (డేవిడ్ హ్యూమ్) అనారోగ్యంతో నౌక లోపలి భాగంలోనే ఉండిపోయారు, కానీ జెనీవా వాసి (రూసో) మాత్రం చాలా ఆరోగ్యంగా, ఉత్సాహంగా ఉంటూ నౌక పైభాగంలోనే (డెక్‌పై) గడిపారు. ఆయన అందరితో కలివిడిగా ఉండేవారు, బాగా మాట్లాడేవారు మరియు ఎన్నో విషయాల గురించి ఆసక్తిగా అడిగి తెలుసుకునేవారు. ఆ పెద్దమనిషి తనకు కొత్తగా అనిపించిన ఒక పదార్థంపై ఏదో రాస్తుండటం చూసి, అది ఏమిటో చెప్పమని రూసో అడిగారు. అది గాడిద చర్మంతో చేసిన పలక (ass’s-skin); ఇది పూర్వం జేబు పుస్తకాలలో (pocket-books) ఎక్కువగా వాడేవారు, కానీ ఇప్పుడు అరుదుగా కనిపిస్తుంది. ఆ పలక స్వభావం గురించి ఆయనకు వివరించారు: దానిపై పెన్సిల్ గుర్తులు ఎంత బాగా పడతాయో, తడిపినప్పుడు ఆ అక్షరాలు ఎంత సులభంగా చెరిగిపోతాయో చెప్పారు. ఆ కొత్త వస్తువును చూసి రూసో ఎంతో ఆశ్చర్యపోయారు; అప్పుడు ఆ పెద్దమనిషి ఆ జేబు పుస్తకాన్ని ఆయనకు బహుమతిగా ఇచ్చారు. రూసో దానిని ఎంతో ఉత్సాహంతో—దాదాపు ఒక చిన్నపిల్లాడిలాంటి కుతూహలంతో—స్వీకరించారు. ఆ ప్రయాణంలో మిగిలిన సమయం అంతా, ఒక మేధావికి ఉండే అమాయకత్వంతో, ఆ గొప్ప తత్వవేత్త తన కొత్త ఆటవస్తువుతో ఆడుకుంటూ గడిపారు; ఆ గాడిద చర్మం పలకపై రాస్తూ, చెరుపుతూ, మళ్లీ రాస్తూ బిజీగా ఉండేవారు. అయినప్పటికీ, ఊహాశక్తి ఎక్కువ ఉండి, అస్థిరమైన మనస్తత్వం మరియు అనుమాన స్వభావం కలిగిన ఆ వ్యక్తి, ఆ బహుమతి పట్ల త్వరలోనే అసహనానికి గురయ్యే అవకాశం లేకపోలేదు. అందులో ఏదో కుట్ర దాగి ఉందని, తనను మోసం చేసి నాశనం చేయడానికి ఉద్దేశపూర్వకంగానే ఆ నునుపైన పలకను తయారు చేశారని, కపట స్వభావం గల డేవిడ్ దానిని విషపూరితం చేశాడని ఆయన భావించి ఉండవచ్చు; తద్వారా ఆ వస్తువును మంటల్లోకి విసిరివేసి ఉండవచ్చు. అసూయాపరుడు, కుటిలుడు అయిన హ్యూమ్ యొక్క విషపూరితమైన దుర్బుద్ధి ఆ గాడిద-చర్మపు పలకలోకి (ass’s-skin tablet) ఒక సూక్ష్మమైన విషాన్ని ఎక్కించింది; ఆ విషం పెన్సిల్ ద్వారా వేళ్ళలోకి, అక్కడి నుండి చేతి గుండా ప్రయాణించి చివరకు హృదయాన్ని చేరుతుంది. తద్వారా తక్షణ మరణం సంభవించవచ్చు, లేదా నెమ్మదిగా కానీ తప్పనిసరిగా క్షీణించి, కృశించి, అంతరించిపోయే ఒక విచిత్రమైన మరణం రావచ్చు. అటువంటి సంఘటన గురించిన ఆలోచనే షెల్లీకి ఎంతో ఆకర్షణీయంగా అనిపించేది, అందుకే ఆ గాడిద-చర్మపు పలకలోని ప్రతి భాగం అతనికి ఒక కాల్పనిక గాథలా (romance) అనిపించేది.

ఇక మూడవ విశిష్ట వ్యక్తి గురించి చెప్పాలంటే—అతను కూడా పైన పేర్కొన్న ఇద్దరిలాంటి స్వభావం కలవాడే (అయితే పరిసయ్యుల వంటి కపట స్వభావం కాదు)—అతనే థామస్ పైన్. అతని రచనల శైలి ఎంతో సరైనది, స్వచ్ఛమైనది, సరళమైనది, స్పష్టమైనది మరియు స్వచ్ఛమైన ఆంగ్ల శైలిలో ఉంటుందని అతని అభిమానులు అంటారు; అతను తన రచనలలో ఎప్పుడూ ఎలాంటి మార్పులు చేసేవాడు కాదు. అతని అసలు చేతిరాత ప్రతిలో (manuscript) ఒక్క సవరణ గానీ, ఒక్క చెరిపివేత గానీ ఉండేది కాదు. అతనికి దగ్గరి పరిచయం ఉన్నవారు చెప్పిన దాని ప్రకారం, అతను రచనలు చేసే విధానం ఇలా ఉండేది: తన సంతృప్తికి తగినట్లుగా ఒక వాక్యాన్ని పూర్తి చేసే వరకు అతను గదిలో అటూ ఇటూ నడిచేవాడు; ఆ తర్వాత దానిని సంపూర్ణంగా, ఎటువంటి సవరణల అవసరం లేకుండా రాసేవాడు. వాతావరణం బాగున్నప్పుడు, దగ్గరలో తోట, పొలం లేదా ఆవరణ వంటివి ఉంటే, అతను కాసేపు బయట నడిచి, లోపలికి వచ్చి…

…మనసులో సిద్ధం చేసుకున్న వాక్యాన్ని రాసేవాడు. ఆపై మళ్ళీ బయటకు వెళ్లి, మరో వాక్యాన్ని చెప్పడానికి సిద్ధమయ్యే వరకు నడిచేవాడు.

వీధిలో లేదా బయట నడక ముగించుకుని లోపలికి వచ్చినప్పుడల్లా, అతను చాలా వరకు నేరుగా తన డెస్క్ దగ్గరకు వెళ్లి, ఒకటి లేదా రెండు పూర్తి వాక్యాలను రాసేవాడు; కొన్నిసార్లు ఒక పూర్తి పేరాగ్రాఫ్‌ను రాసేవాడు—అది ఎటువంటి మార్పులూ అవసరం లేని, అత్యంత కచ్చితమైన పేరాగ్రాఫ్‌గా ఉండేది. నిజం చెప్పాలంటే, ఇందులో అద్భుతమైన లేదా ప్రశంసనీయమైన విషయం ఏమీ లేదని నాకు అనిపిస్తుంది. సవరణలు మనస్సులో చేసుకున్నా లేదా కాగితంపై చేసుకున్నా పెద్దగా తేడా ఉండదు. శుభ్రతను, క్రమశిక్షణను పాటించే వ్యక్తికి మరకలు పడిన లేదా అస్పష్టంగా ఉన్న పేజీ అసహ్యంగా అనిపిస్తుంది; ‘రైట్స్ ఆఫ్ మ్యాన్’ (Rights of Man) రచయిత క్వేకర్ (Quaker) సంప్రదాయంలో పెరిగిన వ్యక్తి కాబట్టి, ఆయన కూడా ఖచ్చితంగా అటువంటి స్వభావం కలిగినవారే అయి ఉంటారు. అంతేకాకుండా, దైవిక ప్రేరణను (immediate inspiration) నమ్మే వ్యక్తి సవరణలను అంతగా సహించలేరు; ఎందుకంటే దైవిక ప్రేరణతో నేరుగా వచ్చిన దానికి సవరణ అవసరం ఉండదు, పైగా దానికి సవరణలకు తావు కూడా ఉండదు. బహుశా చిన్నప్పటి అలవాటు ప్రభావం వల్లే, ‘ఫ్రెండ్ పెయిన్’ (Friend Paine) తన ఆలోచనలను ఎటువంటి తప్పులు లేకుండా, ఎటువంటి సవరణలు అవసరం లేని విధంగా స్వచ్ఛంగా రాసే పద్ధతిని చివరి వరకు కొనసాగించారు.

1813వ సంవత్సరంలో నేను మొదటిసారిగా విలియం గాడ్‌విన్‌ను (William Godwin) కలుసుకున్నాను. ఆ సంవత్సరంలోనూ, తర్వాతి సంవత్సరంలోనూ నేను ఆయనను తరచుగా చూసేవాడిని; ఆ తర్వాత పరిస్థితులను బట్టి అప్పుడప్పుడు కలుస్తూ ఉండేవాడిని. ఆయనను తెలుసుకోవాలనే నా కోరికను వ్యక్తం చేసిన వెంటనే, ఆయనకు అత్యంత సన్నిహితంగా ఉండే ఒక ఆకర్షణీయమైన కుటుంబం నన్ను ఆహ్వానించింది…

447

అక్కడ ఎంతో ఉత్సాహంతోనూ, పాండిత్యంతోనూ సిఫార్సు చేయబడిన ఆ కూరగాయల వంటకాల పట్ల గానీ, వాటి గురించిన వివరణల పట్ల గానీ ఆయన పెద్దగా ఆసక్తి చూపలేదు; పైగా వాటిని ఆయన తృణీకరిస్తున్నట్లు అనిపించింది.

నా పరిశీలన ప్రకారం, విలియం గాడ్‌విన్ ఎప్పుడూ మాంసాహారాన్నే తీసుకునేవారు, అదీ చాలా మితంగా; దానితో పాటు మరేమీ పెద్దగా తినేవారు కాదు. ఆయన ఒకటి రెండు గ్లాసుల ‘షెర్రీ’ (ఒక రకమైన వైన్) తాగేవారు, కానీ నేను మాత్రం ఆయనతో కలిసి అది తాగలేదు. భోజనం ముగిసిన వెంటనే, ఆయనకు ఒక పెద్ద కప్పు నిండా చాలా ఘాటైన గ్రీన్ టీ (ముఖ్యంగా ‘గన్‌పౌడర్ టీ’ అనే అత్యంత ఘాటైన రకం) ఇచ్చారు; ఆయన దాన్ని ఎంతో సంతృప్తితో సేవించారు. మా భోజనం చాలా అద్భుతంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆయన నిజంగా ఆస్వాదించిన ఏకైక విషయం అదేననిపించింది. టీ తాగేశాక, పాతకాలపు మర్యాద పద్ధతులను అనుసరిస్తూ—ఆయన స్పష్టంగా అటువంటి పద్ధతులకు చెందినవారే—ఆ కప్పును, సాసర్‌ను తన నుండి చాలా దూరంగా టేబుల్ మీద గట్టిగా ఉంచారు. కాసేపటికే ఆయన కుర్చీలో ముందు వైపుకు వంగి కూర్చుని గాఢ నిద్రలోకి జారుకున్నారు; అలా ముందుకు వంగి ఉండటం వల్ల అప్పుడప్పుడు కింద పడిపోతారేమో అనిపించేది, కానీ ఆయనకు ఏమీ కాలేదు. ఆ వృద్ధ తత్వవేత్త గాఢంగా నిద్రపోవడమే కాకుండా, గట్టిగా గురక కూడా పెట్టారు.

నేను ఒక పుస్తకం తీసుకుని కిటికీ దగ్గరకు వెళ్లి, ఆయన నిద్రలేచే వరకు అరగంట లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సేపు చదువుతూ కూర్చున్నాను. ఆయన అకస్మాత్తుగా నిద్రలేచారు, అప్పటికి ఆయన ఉల్లాసంగా అనిపించారు. “మిస్టర్ షెల్లీ వచ్చారా?” అన్నదే నిద్రలేవగానే ఆయనకు కలిగిన మొదటి ఆలోచన. ఆయన ఇక వైన్ తీసుకోలేదు; నడవడానికి కూడా ఇష్టపడలేదు. సాయంత్రం వేళ చాలా ఆహ్లాదకరంగా ఉన్నప్పటికీ, అక్కడికి రావడంలోనూ, తిరిగి వెళ్లడంలోనూ ఆయనకు సరిపడా నడక అయిపోతుందని భావించారు. ఆయన డ్రాయింగ్ రూమ్‌కు వెళ్లాలనుకున్నారు, దాంతో మేము పై అంతస్తుకు వెళ్లాము.

సర్ విలియం గెల్ రాసిన ‘ఇథాకా ద్వీపం’ గురించిన పుస్తకం అప్పుడే వెలువడింది; అది చిత్రాలతో కూడిన అందమైన ‘క్వార్టో’ పరిమాణంలో ఉన్న పుస్తకం, అది టేబుల్ మీద ఉంది. మేమిద్దరం కలిసి దాన్ని పరిశీలించాము; అది మా ఇద్దరికీ కొత్త విషయమే,

అలాగే మాకు ఎంతో ఆసక్తిని కలిగించింది. ఆయన ఇథాకా, గ్రీస్,

యులిసెస్, ట్రాయ్, హోమర్ మరియు చాప్‌మన్ రాసిన “హోమర్”

అనువాదం గురించి విస్తృతంగా మాట్లాడారు; హోమర్ కావ్యాలపై

ఆయనకు ఉన్న పరిచయం ప్రధానంగా—పూర్తిగా కాకపోయినా—

చాప్‌మన్ అనువాదం నుండే వచ్చిందని స్పష్టమైంది.

అయినప్పటికీ, ‘ఒడిస్సీ’లోని కథ, పాత్రలు మరియు ఆనాటి

జీవన విధానాల గురించి ఆయనకు మంచి అవగాహన ఉంది.

మేము కలిసి ఉన్న సమయమంతా ఆ ప్రాచీనమైన, అద్భుతమైన

కావ్యంలో కనిపించే అనేక అసాధారణమైన మరియు అర్థం

చేసుకోవడానికి కష్టమైన విషయాల గురించి చర్చించుకున్నాము.

అంతలో టీ సామాగ్రిని తీసుకువచ్చారు.

నేను టీ తయారు చేశాను; నా సహచరుడు దాన్ని స్వీకరించారో

లేదో నాకు గుర్తులేదు. టీ అంటే నాకు ఎప్పుడూ చాలా ఇష్టం,

ముఖ్యంగా నేను పైథాగోరియన్‌గా ఉన్నప్పుడు. పాపం పైథాగరస్,

అంతటి జ్ఞానం ఉన్నప్పటికీ, తనకు తాను ఒక మంచి కప్పు టీ

తయారు చేసుకోవడం ఆయనకు తెలియదు; లేదా కనీసం

పర్వాలేదనిపించే ‘పెకో’ (Pekoe) టీ పొడిని గానీ, సంతృప్తికరమైన

‘సూచోంగ్’ (Souchong) టీని గానీ ఎక్కడ కొనాలో కూడా ఆయనకు

తెలియదు. మా సంభాషణ మరియు టీ తయారీ ప్రక్రియ అంతటా,

నా గౌరవనీయ సహచరుడు తరచుగా—అశాంతి మరియు

అసహనంతో—తన్ను తీవ్రంగా కలవరపెడుతున్న ఒక విషయం

గురించి ప్రస్తావిస్తూనే ఉన్నారు: అదే మిస్టర్ షెల్లీ లేకపోవడం.

449

“మిస్టర్ షెల్లీ మరియు విలియం గాడ్‌విన్” — సంభాషణ ఇలాగే సాగాలి అన్నట్లుగా ఆయన వ్యవహరించారు: తనకు తాను ఆ గౌరవ బిరుదును (మిస్టర్ అని పిలవబడటాన్ని) నిరాకరించినంత పట్టుదలగానే, ‘బిష్’ (Bysshe) ను ‘మిస్టర్’ అని పిలవడంలోనూ ఆయన మొండిగా వ్యవహరించారు. ఆ విషయం గురించి ఆయన నన్ను పదే పదే ప్రశ్నించారు; నాకన్నీ తెలిసినా చెప్పడం లేదన్నట్లుగా, ఆ గైర్హాజరీ వెనుక ఏదో కుట్ర లేదా లోతైన వ్యూహం ఉందని నాకు తెలుసు అన్నట్లుగా ఆయనలో ఏదో అనుమానం ఉన్నట్లు నాకు అనిపించింది. ఆయన గైర్హాజరీకి గల కారణాలు మరియు రహస్యాలు నాకు తెలుసని ఆయన నిజంగా నమ్మి ఉంటే, అది నాకు చేసిన పెద్ద అన్యాయమే అవుతుంది.

ఆయన ప్రసిద్ధ రచన ‘పొలిటికల్ జస్టిస్’ (Political Justice) గురించి నేను కొన్ని మాటలు చెప్పడానికి ప్రయత్నించాను; కానీ ఆ విషయం ఆయనకు అంతగా నచ్చినట్లు అనిపించలేదు. రచయిత ఆ పుస్తకం గురించి చాలా తక్కువ చేసి, చులకనగా మాట్లాడారు. బహుశా వినయం లేదా మర్యాద కొద్దీ అలా అని ఉండవచ్చు, లేదా ప్రభుత్వం మరియు నైతికతపై తన సిద్ధాంతాలు అపరిపక్వంగా, అసంపూర్ణంగా మరియు నిలకడలేనివిగా ఉన్నాయని ఆయన నిజంగానే భావించి ఉండవచ్చు. నా సమక్షంలో ఆ ప్రచురణ గురించి ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడల్లా, ఆయన తన మేధో సంతానాన్ని ఒక సవతి తండ్రిలాగే చూసుకునేవారు. కృతజ్ఞత లేని బిడ్డపై ఒక ఆప్యాయత గల తల్లిదండ్రులు చూపిన ఓర్పుకు, ఆందోళనకు తగిన ప్రతిఫలం దక్కలేదని, తన ఆ రచన విఫలమైందని ఆయన భావించి ఉండవచ్చు. చివరికి, ఆ వ్యక్తి (షెల్లీ) రారని ఆయన అయిష్టంగానే అంగీకరించారు. “బహుశా ఆయనకు ఆరోగ్యం బాగోలేదేమో? మిస్టర్ షెల్లీ అస్వస్థతకు గురయ్యారని నేను భావిస్తున్నానా?” అని అడిగారు. కానీ వాస్తవానికి, ఆయన ఎప్పటిలాగే ఆరోగ్యంగానే ఉన్నారని, అలాగే సమయపాలన పాటించని స్వభావంతోనే ఉన్నారని నేను గట్టిగా నమ్మాను.

450

ఆయన ఎప్పుడూ ఉండేలాగే ఆరోగ్యంగా, అలాగే సమయపాలన లేని వ్యక్తిగానే ఉన్నారని నేను గట్టిగా నమ్మాను. విలియం గాడ్‌విన్ కాస్త త్వరగానే—అంటే నా పాత గడియారం ప్రకారం సరిగ్గా పది గంటలకే—నా దగ్గర సెలవు తీసుకున్నారు. ఆ సమయంలో ఆయన నన్ను ఒక ముఖ్యమైన పని అప్పగించారు: మిస్టర్ షెల్లీని (బహుశా నేను ఆయన్నే ముందుగా కలుస్తాను కాబట్టి) కలుసుకున్నప్పుడు, ఆయన ప్రదర్శించిన అన్యాయమైన నిర్లక్ష్యానికి గాను—ఆయన్ని మందలించడం, హెచ్చరించడం మరియు తగిన విధంగా నిందించడం వంటివి చేయమని నన్ను గట్టిగా, పదే పదే కోరారు. గాడ్‌విన్ గారి నిరాశను, అసంతృప్తిని ఆ ‘తప్పు చేసిన వ్యక్తి’కి తెలియజేస్తానని నేను మాటిచ్చాను. ఆ గంభీరమైన మందలింపుదారుడు (గాడ్‌విన్) ఇంటికి ఏ దారిలో వెళ్తారో నాకు తెలియదు, అలాగే ఆయనకు నా సాంగత్యం ఇంకా అవసరమో కాదో కూడా నాకు తెలియదు; అందుకే, తర్వాతి మా సమావేశాల్లో నేను తరచుగా చేసినట్లుగా, ఆ రోజు ఆయనతో పాటు వెళ్లే ప్రయత్నం చేయలేదు. మరుసటి రోజు ఉదయం నేను షెల్లీని (Bysshe) కలిశాను. నేను విలియం గాడ్‌విన్‌ను కలిశానని తెలిసి ఆయన ఎంతో సంతోషించారు.

“ఆయన ఏమన్నారు? మేమేం చేశాం? ఆయన గురించి నా అభిప్రాయం ఏమిటి? ఆయన నాకు ఎలా అనిపించారు?”

ఆయన ఆసక్తితో ప్రశ్నల వర్షం కురిపించారు, నా సమాధానాలను ఎంతో కుతూహలంతో, ఉత్సాహంతో విన్నారు. కానీ, ఆ జ్ఞాని (గాడ్‌విన్)కి ఇచ్చిన మాట ప్రకారం, అంతకుముందు రోజు జరిగిన విషయాలను నేను ఆయనకు వివరించినప్పుడు—అలాగే, మా సమావేశాలకు ఆయన ఎందుకు హాజరుకాలేదో అని అడిగినప్పుడు—నా ప్రశ్నలకు, మందలింపులకు ఆయన ఏమాత్రం స్పందించలేదు. ఓడ ప్రమాదంలో చిక్కుకుని ఒంటరిగా మిగిలిన నావికుల మొరను బండరాళ్లు ఎలాగైతే పట్టించుకోవో, అలాగే ఆయన చెవులు కూడా నేను నిజాయితీగా వినిపించిన ఆ ప్రశ్నలను, విమర్శలను ఏమాత్రం స్వీకరించలేదు.

అదే సౌకర్యవంతమైన ఇంట్లో—అప్పట్లో విశాలమైన పొలాలతో పచ్చదనంతో నిండిన మైదానాన్ని చూస్తూ ఉండే ఆ ఇల్లు, ఇప్పుడు ‘బెల్గ్రావియా’ ప్రాంతంగా మారి ఆధునిక హంగులతో విరాజిల్లుతోంది—నేను త్వరలోనే విలియం గాడ్‌విన్‌ను మళ్లీ కలిశాను. ఒక సాయంత్రం నేను డ్రాయింగ్ రూమ్‌లోకి ప్రవేశించగా, ఆయన సోఫాలో కూర్చుని కనిపించారు; అయితే, ఇంతకుముందులా ఒంటరిగా కాకుండా, ఒక సమూహం మధ్యలో కూర్చుని ఉన్నారు. అతను కొందరు మహిళలతో వాదిస్తూ, జుట్టు మరియు నాచు (moss) రెండూ ఒకే రకమైన పదార్థాలని, ఒకే పరిస్థితులలో మరియు సరిగ్గా ఒకే పద్ధతిలో పెరుగుతాయని గట్టిగా సమర్థించుకునేవాడు. అతని వాదనలు ఫలించలేదు; అతని విచిత్రమైన సిద్ధాంతం ఆమోదం పొందలేదు; ఎదుటివారిని ఒప్పించడంలో అతను పూర్తిగా విఫలమయ్యాడు. శాకాహారం గురించిన చర్చలో భాగంగానే ఈ వాదన మొదలైందని, జంతు మరియు వృక్ష సంబంధిత పదార్థాల మధ్య ఎలాంటి మౌలిక వ్యత్యాసం లేదని నిరూపించడానికి అతను ప్రయత్నించాడని నాకు అనిపిస్తుంది. సామాజిక సందర్భాల్లో అతను సాధారణంగా మితభాషిగా, సిగ్గుపడే స్వభావం కలవాడిగా మరియు మౌనంగా ఉండేవాడు; అయినప్పటికీ, అతను ఎప్పుడూ ఇతరులలో ఒక రకమైన ఆసక్తిని కలిగించేవాడు. అతను మాట్లాడాలని నిర్ణయించుకున్నప్పుడు చెప్పే విషయాలను అందరూ శ్రద్ధగా వినేవారు, మరియు అవి ఎప్పుడూ వినదగినవిగా ఉండేవి. నాకు మరియు ఇతరులకు అతను ఒక నిరంతర వైరుధ్యంలా కనిపించేవాడు. అతను ఒకే సమయంలో ఆహ్లాదకరంగానూ మరియు అసహ్యకరంగానూ, ఇష్టమైన వ్యక్తిగానూ మరియు అయిష్టమైన వ్యక్తిగానూ ఉండేవాడు. అతను చాలా తక్కువగా మాట్లాడేవాడు కాబట్టి, అతని మాటలు ఎప్పుడూ అతిగా అనిపించి ఇతరులకు అసౌకర్యం కలిగించేవి కావు లేదా చొరబాటుగా అనిపించేవి కావు; అతని మాటలు క్లుప్తంగా మరియు సూటిగా ఉండేవి, కానీ ప్రతి మాటకు ఒక విలువ ఉండేది, అలాగే అవి ప్రత్యేకమైనవిగా మరియు అతని వ్యక్తిత్వానికి అద్దం పట్టేవిగా ఉండేవి. అతని రచనలు – కనీసం ‘కాలేబ్ విలియమ్స్’ (Caleb Williams) మరియు ‘సెయింట్ లియోన్’ (St. Leon) వంటి అత్యుత్తమ రచనలు…

453

సుఖదుఃఖాలతో కూడినది. పాఠకుడి మనస్సు బలంగా నిలిచిపోయి, ఎంతో సంతృప్తి చెందుతుంది; అయినప్పటికీ, ఆ శక్తివంతమైన గ్రంథాల నుండి అతను ఒక విధమైన అసౌకర్య భావన లేకుండా పైకి లేవడు; మరియు అటువంటి అభిప్రాయాలే ఆ గొప్ప ప్రతిభావంతుడైన రచయితతో వ్యక్తిగత సంభాషణ ద్వారా కూడా కలిగాయి. అతని ఉచ్చారణ అస్పష్టంగా ఉంది; అతని మాట సులభంగా లేదు, కానీ ఒక విధమైన ప్రయత్నం లేదా ఆపుకొనే శబ్దంతో, పదునుగా మరియు పొడిగా అడ్డుపడింది. అది మాట్లాడేవారికి, అలాగే వినేవారికి కూడా బాధాకరంగా అనిపించింది. ఒక అపరిచితుడికి అది ఖచ్చితంగా అలాగే ఉంటుంది; కానీ క్రమంగా దానికి అలవాటుపడినప్పుడు, దానిలో ఒక ప్రత్యేకత, వ్యక్తిత్వం మరియు స్వభావం కనిపిస్తాయి; మరియు అతని గొంతు నాణ్యత అంత కర్కశంగా మరియు అపశ్రుతిగా లేకపోతే ఈ లక్షణాలు లోపించి ఉండేవి.

దయగల మరియు స్నేహశీలి అయిన కుటుంబం అతన్ని ఎంతో ప్రేమగా చూసుకుంది. వారి దయవల్లనే నేను అతన్ని మొదట తెలుసుకున్నాను. వారు అతనితో మర్యాదగా, గౌరవంగా ప్రవర్తించారు మరియు అతని సాంగత్యాన్ని కోరుకున్నారు. బహుశా ఇంట్లో ప్రోత్సాహం లభించడం వల్ల, అతను తన కుటుంబాన్ని కూడా వారికి పరిచయం చేయడానికి చాలా ప్రయత్నించినట్లు అనిపించింది; కానీ ఈ ప్రయత్నంలో అతనికి ప్రోత్సాహం లభించలేదు.

మేము రెండవసారి కలిసినప్పుడు, అతను వెళ్ళడానికి తొందరపడలేదు; పాత గడియారం పది గంటలు చూపిన చాలా సేపటి తర్వాత అతను సెలవు తీసుకోవడానికి లేచాడు. ఇంటి యజమానురాలు నేను కూడా అదే దారిలో వెళ్తున్నానని, అతని వెనుకే వస్తానని చెప్పింది. మేము వీధిలోకి రాగానే, అతను నా చేతిలో చేయి వేసి, మేమిద్దరం కలిసి ఇంటి వైపు నడిచాము.

 453

అతను నగరంలోని స్కిన్నర్ వీధికి వెళ్ళాడు; లింకన్స్-ఇన్-ఫీల్డ్స్‌లో నేను అతనికి శుభరాత్రి, లేదా శుభోదయం చెప్పాను. నేను అతనితో తరచుగా అంతే దూరం నడిచాను — అది గణనీయమైన దూరం, ముఖ్యంగా నెమ్మదిగా నడిచే పొట్టి కాళ్ళ వృద్ధుడి పక్కన.

ఫ్రెంచ్ వారు చెప్పినట్లుగా, ముఖాముఖిగా చూసినప్పుడు, అతను మిశ్రమ సమాజాలలో ఉన్నట్లుగా ఏమాత్రం నిశ్శబ్దంగా లేడు. అతను సంభాషణాపరుడు, చురుకైనవాడు; అతను చిన్న, నెమ్మది అడుగులతో నడుస్తూనే కబుర్లు చెప్పాడు, కానీ ఎటువంటి అంతరాయం లేదా ఆటంకం లేకుండా. నేను నా బసకు చేరుకున్నప్పుడు, నిద్రపోవడానికి వెంటనే మంచం మీదకు వెళ్ళాను; ఎందుకంటే విశ్రాంతి తీసుకునే సమయం ఎంత ఆలస్యమైనా, నేను ఏడు గంటలకు కచ్చితంగా లేవకుండా ఎప్పుడూ ఉండలేదు. నేను అరగంట పాటు మేల్కొని కూర్చుని, ఇప్పుడే విన్న విషయాలను కాగితంపై రాసుకుని ఉంటే, నేను మరింత తెలివిగా ప్రవర్తించి ఉండేవాడిని — నేను బాస్వెల్ యొక్క విధులను మరింత మెరుగ్గా నిర్వర్తించి ఉండేవాడిని. కానీ నేను నిద్రపోయాను — అంతా మరిచిపోయాను;

అందువల్ల, పర్లీ గురించి కాదు, పికడిల్లీ మరియు లాంగ్ ఏకర్ గురించిన నా జ్ఞాపకాలు ఇప్పుడు చాలా తక్కువగా, అస్పష్టంగా ఉన్నాయి.

“మీరు ప్రధానంగా ఏ విభాగాన్ని చదువుతారు?”

“న్యాయశాస్త్రం.”

ఈ అధ్యయన పద్ధతి ఆమోదించబడలేదు. ఖలీఫా ఎబుబెక్ర్ ఇలా అన్నారు, “స్త్రీలు ఒక చెడు, మరియు వారు ఒక అనివార్యమైన చెడు కాబట్టి, వారు ఇంకా పెద్ద చెడు.” అందువల్ల నా న్యాయశాస్త్ర అధ్యయనాలు అనివార్యం కావడం వల్ల మరింతగా వ్యతిరేకించబడ్డాయి.

“న్యాయశాస్త్రం (Law) కాకుండా మీరు ఇంకా ఏమి చదువుతారు?”

“గ్రీకు, లాటిన్, ఫ్రెంచ్, ఇటాలియన్ భాషలు; అలాగే ప్రాచీన మరియు ఆధునిక సాహిత్య రచనలు.”

“మీరు ఎప్పుడూ ఆంగ్ల పుస్తకాలను చదవరా?”

“అవును, అప్పుడప్పుడు చదువుతాను.”

“ఎలాంటి పుస్తకాలు?”

“యాత్రలు, ప్రయాణ విశేషాలు, చరిత్ర మరియు జీవిత చరిత్రలు.”

“అవన్నీ ఆధునికమైనవేనా?”

“దాదాపు అన్నీ కొత్త ప్రచురణలే.”

“మన పాత ఆంగ్ల రచయితల రచనలేవీ మీరు చదవలేదా?”

“చాలా తక్కువ. షేక్‌స్పియర్ రచనలు తప్ప, మరేమీ పెద్దగా చదవలేదు.”

పాత ఆంగ్ల రచయితల రచనలను చదవమని నాకు గట్టిగా మరియు తీవ్రంగా సూచించారు. వారిలో కొందరి పేర్లను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించి, చదవమని సిఫార్సు చేశారు. ముఖ్యంగా ఆంగ్ల సాహిత్యం మరియు ఆంగ్ల కవిత్వ పితామహుడిగా పరిగణించబడే కవి గురించి నాకు పరిచయం చేసి, ఆయన రచనలను తప్పక చదవాలని నన్ను ప్రోత్సహించారు.

“కానీ ఆయన భాష నాకు అర్థం కాకపోవచ్చు కదా; ఆయన ఆంగ్ల శైలి చాలా పురాతనమైనది కాబట్టి, నేను దానిని గ్రహించలేకపోవచ్చు.”

“అస్సలు కాదు; మీకు ఎలాంటి ఇబ్బందీ ఉండదు. ఆయన కవితల్లో కొన్ని పాతకాలపు, వాడుకలో లేని పదాలు ఉన్న మాట వాస్తవమే, కానీ అవి చాలా తక్కువ; మీరు ఊహించిన దానికంటే చాలా తక్కువ సంఖ్యలో ఉంటాయి. పైగా, వాటి అర్థాలను వివరించే పదకోశాలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి; కాబట్టి మీకు ఏమాత్రం కష్టం అనిపించదు.”

విలియం గాడ్‌విన్ తన భారీ గ్రంథంలో (quarto) ఎంతో వివరంగా జీవిత చరిత్రను మరియు కాలాన్ని వివరించిన ఆ గొప్ప కవి రచనలను చదవమని నన్ను పదే పదే, పట్టుదలగా కోరారు. దాంతో, తీరిక దొరికిన వెంటనే ఆయన కవితలు చదవడం ప్రారంభిస్తానని నేను మాట ఇచ్చాను; ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే నా మాటను నిలబెట్టుకున్నాను.

“గాడ్‌విన్,” అని చార్లెస్ లాంబ్ తన స్నేహితుడితో అన్నాడు, “ఇంగ్లాండ్‌లో మరెవరికంటే కూడా ఎక్కువగా, చదవడానికి ఏమాత్రం విలువ లేని పుస్తకాలను నువ్వే చదివావు!” “అటువంటి చమత్కారపూరిత వ్యాఖ్యలలో కొంత సత్యం,

అంతకు మించిన అతిశయోక్తి ఉంటాయి.

అయితే, పాత ఆంగ్ల కవులు, నాటకకర్తలు మరియు

వచన రచయితల గురించి లోతైన విశ్లేషణ చేయడానికి

ఇది సరైన వేదిక కాదు; వారి గుణదోషాల గురించి

ఇక్కడ సుదీర్ఘంగా చర్చించడం అనవసరం.

‘పొలిటికల్ జస్టిస్’ (Political Justice) అనే గ్రంథం యొక్క

ప్రాముఖ్యతను ఖచ్చితంగా అతిగా అంచనా వేశారు.

ప్రజల ఆలోచనా విధానంపై దాని ప్రభావం వల్ల

ఏదైనా తీవ్రమైన ప్రమాదం పొంచి ఉందనే భావన

పూర్తిగా అసంబద్ధమైనది. ఆ రచనలో అత్యంత

ప్రధానమైన అంశం దాని ఆచరణ సాధ్యం కాని స్వభావం.

ఎవరైనా సరే—వారు ఎంత బలహీనులైనా లేదా

భీరువులైనా సరే—దీనిని నిజంగా ప్రమాదకరమైనదిగా

లేదా హానికరమైనదిగా భావించారంటే నమ్మశక్యం కాదు.

అది ఒక శక్తివంతమైన రచన అని నమ్మినట్లు నటించడం,

ప్రచారం చేయడం కొందరు ‘భయాందోళన వ్యాపారుల’

ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా ఉండేది; ఎందుకంటే

ఫ్రెంచ్ విప్లవం సృష్టించిన భయాందోళనల సమయంలో

ఈ ‘భయపు వ్యాపారం’ పెద్ద ఎత్తున సాగింది:

అది కొన్నిసార్లు లాభదాయకంగా ఉండేది,

అంతేకాక చాలా సులభం కూడా—ఎందుకంటే

ఏమీ చేయలేని వ్యక్తి కూడా కనీసం భయపడినట్లు

నటించగలడు కదా. మరోవైపు, ఆ పుస్తకం యొక్క

విలువను దాని…”

456

అభిమానులది. దానిలో కొత్తదనం చాలా తక్కువ; దానిలో ఇప్పటికే కొంతమంది తత్వవేత్తలు, — ఫ్రెంచ్ తత్వవేత్తలు — చెప్పని అసంబద్ధమైన విషయం ఏదీ లేదు. శైలి మరియు కూర్పు చల్లగా, మొరటుగా, జీర్ణం కానివిగా ఉన్నాయి; రచయిత వెచ్చగా ఉండాలని కోరుకున్నప్పుడు తప్ప, అది ఎప్పుడూ అంత చల్లగా ఉండదు, అయినప్పటికీ ఎప్పుడూ చల్లగానే ఉంటుంది; మరియు అతను ఉన్నత శిఖరాలకు ఎదగాలని, ఎగరాలని కోరుకున్నప్పుడు తప్ప, అది ఎప్పుడూ అంత నీచంగా పాకదు.

నేను అప్పుడప్పుడు దానిని చూసి నవ్వడానికి, ఎగతాళి చేయడానికి సాహసించేవాడిని, అది షెల్లీకి చాలా చికాకు కలిగించేది, అతను ఆ శైలిని సమర్థించడానికి, అలాగే ఆ తడబడే పండితుని ఊహాగానాలకు మరియు తర్కదోషాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి తీవ్రంగా పోరాడేవాడు. “ఇంత పరిమాణం గల ఏ ఇతర పుస్తకంలో కంటే దీనిలో ‘ఇట్’ అనే పదం ఎక్కువగా ఉంది,” అని నేను ధైర్యంగా నొక్కి చెప్పాను. నా వాదనకు నిదర్శనంగా, నేను కొన్నిసార్లు ఒక పేజీలోని వాటి సంఖ్యను లెక్కించేవాడిని. “అది కేవలం ఒక పునరావృతం,” అన్నాను; “మొదటి నుండి చివరి వరకు ‘ఇట్’ అనే పదాన్ని ఎడతెరిపి లేకుండా పునరావృతం చేయడమే.” అయినప్పటికీ, దానిలోని అనేక గొప్ప లోపాలు ఉన్నా, అది గణనీయమైన యోగ్యత కలిగిన రచన. ఎందుకంటే, అది వివిధ చమత్కారమైన సమస్యలు, ఊహాగానాలు, సిద్ధాంతాలు మరియు సందేహాలను కలిగి ఉంది. ఇది జాగ్రత్తగా చదవడానికి, ప్రశాంతంగా మరియు ఓపికతో పరిశీలించడానికి పూర్తిగా అర్హమైనది. అదే రచయిత రాసిన, పరిమాణంలో చిన్నదైన, తక్కువ ఆడంబరమైన, మరియు తక్కువ దృష్టిని ఆకర్షించి, తక్కువ వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్న “ది ఎంక్వైరర్” అనే తదుపరి రచన కూడా అంతే.

“పొలిటికల్ జస్టిస్” నుండి ఈ భాగం ఒకప్పుడు అందరి నోళ్లలో నానేది; ఇది పెర్సీ బైషే షెల్లీకి ఒక ఉదాహరణగా నిలిచింది.

 457

మానవ జాతి యొక్క అంతులేని పరిపూర్ణత ఏదో ఒక రోజు భూమిపై పొందబోయే సంపూర్ణత. “ఒక సుపరిచితమైన ఉదాహరణ తీసుకుంటే, ఇకపై పర్యవేక్షణ అవసరం లేకుండా నాగలిని పొలంలోకి దున్ని, అది తన పనిని చేయలేదనేది ఏమాత్రం స్పష్టంగా లేదు.” ”అలాగే ఒక సూదిని, ఒక నార గుడ్డ ముక్క మీద వదిలితే, అది ఎప్పటికైనా దానంతట అదే ఒక చొక్కాగా మారిపోతుందేమో” అని కూడా అనేవారు. ఈ అంచనాలను, ఒకవేళ వాటిని అలా పిలవగలిగితే, ఆ రోజుల్లో అతిశయమైన మరియు నవ్వు తెప్పించే దురహంకారానికి, అమాయకత్వానికి, మరియు పిచ్చితనానికి ఉదాహరణలుగా ఉదహరించేవారు. అయినప్పటికీ, ఇప్పుడు మనం ఆవిరి నాగళ్ల గురించి చదువుతున్నాము, మరియు కుట్టు యంత్రాలను చూడగలుగుతున్నాము, వీటి ద్వారా ఒకప్పుడు ప్రమాదకరమైనవిగా, అపవిత్రమైనవిగా, మరియు విప్లవాత్మకమైనవిగా భావించిన దుశ్శకునాలు చాలా వరకు నిజమయ్యాయి. ఆధునిక యాంత్రిక కళ యొక్క ఇటీవలి విజయాలు, అంటే పదార్థంపై మేధస్సు సాధించిన విజయం, అత్యున్నత స్థాయి ప్రాచీన చాతుర్యాన్ని కూడా విచారకరంగా నీడలోకి నెట్టివేశాయి: దీనికి ఒక ఉదాహరణ తీసుకుందాం. “ఈజిప్టులో నేను క్లియోపాత్రా సూదిని చూశాను,” అని ఇంగ్లాండ్‌లోని తన పాఠశాల నుండి భారతదేశంలోని తన ఇంటికి తిరిగి వస్తున్న ఒక యువతి ఇటీవల రాసింది. ఆమె తన స్నేహితులతో, “కానీ లండన్‌లో కుట్టు మిషన్ చూసిన తర్వాత, నేను దాని గురించి చాలా తక్కువగా ఆలోచించానని మీకు హామీ ఇస్తున్నాను.”

ప్రజలు షెల్లీ సూత్రాల గురించి చాలా నిశ్చయంగా మాట్లాడతారు, మరియు ఆ విషయాన్ని ఏమాత్రం పట్టించుకోని ప్రపంచానికి, తాము వాటిలో పాలుపంచుకోవడం లేదని లేదా అంగీకరించబోమని గంభీరంగా హామీ ఇస్తారు.

458

షెల్లీని మరెవరికన్నా ఎక్కువగా నేను సన్నిహితంగా ఎరిగినప్పటికీ, అతనిలో కేవలం రెండు స్థిరమైన సూత్రాలను మాత్రమే నేను గుర్తించగలిగాను. మొదటిది స్వేచ్ఛ పట్ల అతనికి ఉన్న బలమైన, అణచివేయలేని అనురాగం; అది ఒక అమూర్త భావనగా స్వేచ్ఛ పట్ల ఉన్న ప్రేమ, మరియు ప్రాచీన గణతంత్ర రాజ్యాల తరహాలో ఉండే స్వేచ్ఛ; దీనికి ఆంగ్ల రాజ్యాంగంతో ఎటువంటి సంబంధం లేదు (ఆ రాజ్యాంగం గురించి అతనికి పెద్దగా తెలియదు, దాని పట్ల ఏమాత్రం శ్రద్ధ గానీ, గౌరవం గానీ ఉండేవి కావు). రెండవది అన్ని రకాల అభిప్రాయాలను, ముఖ్యంగా మతపరమైన అభిప్రాయాలను సహించే గుణం పట్ల ఉన్న అంతే తీవ్రమైన అనురాగం; ఆ సహనం సంపూర్ణమైనది, సమగ్రమైనది, విశ్వవ్యాప్తమైనది మరియు పరిమితులు లేనిది. ఈ రెండవ సూత్రం నుండి ఉద్భవించిన పరిణామంగా, బహిరంగంగా లేదా వ్యక్తిగతంగా జరిగే ఏ రకమైన హింస లేదా వేధింపుల పట్లనైనా అతనికి తీవ్రమైన అసహ్యం ఉండేది. విలియం గాడ్‌విన్ మరియు ఆ కాలానికి చెందిన పలువురు ఫ్రెంచ్ రచయితల రచనలలో కనిపించే విచిత్రమైన ఆలోచనలను చర్చించడానికి, వాటిని విమర్శించడానికి లేదా సమర్థించడానికి అతను ఎప్పుడూ ఆసక్తి చూపేవాడు; కానీ వారి ఆశ్చర్యకరమైన మరియు అవాంఛనీయమైన విరుద్ధ భావనలను (paradoxes) అతను ఎప్పుడూ నిజాయితీగా లేదా గంభీరంగా తనవిగా స్వీకరించలేదు.

బిష్ (Bysshe) యొక్క మామగారైన జాన్ షెల్లీ – ఇతను బిష్ తండ్రికి సవతి సోదరుడు మరియు ‘వృద్ధ తిమోతియస్’ (బిష్ తండ్రి) కంటే దాదాపు ఇరవై ఏళ్లు చిన్నవాడు – అతన్ని అనేకసార్లు కలుసుకునేవారు. ఆయన పొట్టిగా, లావుగా, సాధారణమైన రూపంతో ఉండేవారు; శారీరక దృఢత్వంలోనూ, ఉత్సాహంలోనూ తన అన్నయ్య కంటే చాలా వెనుకబడి ఉండేవారు. ఆయన బిష్‌తో దయతోనూ, ఎంతో మర్యాద మరియు గౌరవంతోనూ వ్యవహరించేవారు; అద్భుతమైన భవిష్యత్తు కలిగిన ఒక యువ కవి మరియు తత్వవేత్త తమ కుటుంబంలో ఉన్నందుకు గర్వపడటానికి తగిన కారణం ఉందని గ్రహించే వివేకం, అంతర్దృష్టి ఆయనకు ఉన్నట్లు అనిపించేది.

. 459

తన తండ్రితో సత్సంబంధాలు లేకపోవడం పట్ల, అలాగే తండ్రి ప్రవర్తనలో సహేతుకత లోపించడం పట్ల అతను విచారం వ్యక్తం చేసేవాడు. అతను తన మేనల్లుడిని ‘పెన్స్‌హర్స్ట్’ (Penshurst) వద్ద తనను కలవమని ఆహ్వానించాడు, కానీ ఆ మేనల్లుడు ఆ ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించడానికి ఆసక్తి చూపలేదు. అతనికి తన అత్తగారు అస్సలు నచ్చేది కాదు; ఆమె అహంకారం మరియు మితిమీరిన ఆడంబరాల గురించి అతను ఫిర్యాదు చేసేవాడు (ఆ ఫిర్యాదులకు ఎంతవరకు ఆధారం ఉందో నాకు తెలియదు). పైగా, ఫ్రెంచ్ వలస కులీనులకు విందులు ఇవ్వడం వంటి ఆడంబర ప్రదర్శనల కోసం తప్ప, మిగిలిన సమయాల్లో ఆమె చాలా సంకుచిత స్వభావం మరియు పిసినారితనం కలిగి ఉండేదని అతను భావించేవాడు. బంధువుల గురించి లేదా ఇతర వ్యక్తుల గురించి అతను చేసే అంచనాలను పరిగణనలోకి తీసుకునేటప్పుడు, ఒక ముఖ్యమైన విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి: కవిత్వ స్వభావం మరియు ఊహాశక్తి కలిగిన వారి విషయంలో కొంత వెసులుబాటు (లేదా ప్రత్యేక దృక్పథం) అవసరం. మిస్టర్ టి. షెల్లీ (Mr. T. Shelley) అప్పుడప్పుడు ‘గౌట్’ (కీళ్ల వాతం) వ్యాధితో తీవ్రంగా బాధపడేవారు. ఒక సందర్భంలో, కడుపులో వచ్చిన తీవ్రమైన గౌట్ నొప్పి కారణంగా ఆయన ఆరోగ్యం చాలా క్షీణించి, ప్రాణాపాయ స్థితికి చేరుకున్నారు. అనారోగ్య సమయంలో ఆయన ‘ఫీల్డ్ ప్లేస్’ (Field Place) లోని గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో ఉన్న ఒక చిన్న గదిలో ఉండేవారు. తన తండ్రి ఆరోగ్యం ఎలా ఉందో, ఆయన పరిస్థితి ఎలా మెరుగుపడుతోందో తెలుసుకోవడానికి, రోజుకు అనేకసార్లు ఆ అనారోగ్య గది తలుపు దగ్గర నిలబడి గమనిస్తూ, శబ్దాన్ని వింటూ తన సోదరుడు ఉండటం తమకు బాగా గుర్తోందని బిష్ (Bysshe) సోదరీమణులు నాకు చెప్పారు; అప్పుడు అతనికి సుమారు పద్నాలుగు ఏళ్లు, ఆ సమయంలో అతను తన తండ్రిని ఎంతో ప్రేమించేవాడు. తండ్రి పట్ల ఆందోళన మరియు సున్నితమైన ప్రేమతో నిండిన ఆ ‘ఈటన్’ (Eton) బాలుడు, అలా కాపలాగా నిలబడటం ఒక హృదయపూర్వకమైన మరియు సహజమైన దృశ్యం. నిజానికి, తండ్రి తన అధికారాన్ని కఠినంగా, అదుపు లేకుండా మరియు నిరంకుశంగా ప్రదర్శించడం ద్వారా, అంతటి మంచి భావాలు కలిగిన యువకుడిని దూరం చేసుకోవడం, అలాగే అంతటి ఆప్యాయత కలిగిన హృదయాన్ని శాశ్వతంగా కోల్పోవడం ఏమాత్రం సరైన పని కాదు; అది విచారకరం మరియు అవివేకమైన చర్య. తమకు ఎదురు చెప్పని పక్షంలో, మిస్టర్ టి. షెల్లీ చాలా దయగల మనిషి అని ఆయనను బాగా తెలిసిన వారు చెబుతుండేవారు. టామ్ మెడ్విన్ పట్ల, అలాగే ఇతర వ్యక్తుల పట్ల ఆయన చూపిన దయగల చర్యల గురించి నాకు తెలిసింది. 1813 వేసవి కాలం ప్రారంభంలో—అంటే వారి వివాహం జరిగి దాదాపు రెండేళ్ల తర్వాత—హ్యారియెట్ ఇద్దరు పిల్లలలో పెద్ద బిడ్డ జన్మించింది. ఈ జననం, సమర్థుడైన ఒక ‘క్వేకర్’ (Quaker) వైద్యుని పర్యవేక్షణలో జరిగిందని నా నమ్మకం; ఆ వైద్యుడు మితభాషి (లేదా మౌన స్వభావం కలవాడు), నేను అంతకు రెండు మూడు నెలల ముందే ఆయనను కలిసి మాట్లాడాను. ఈ ముఖ్యమైన సంఘటన జరిగిన ఖచ్చితమైన తేదీ నా దగ్గర లేదు. ఇది డోవర్ స్ట్రీట్‌లోని ‘కూక్స్ హోటల్’లో జరిగిందని ఒక పత్రికలో చదివాను, కానీ అది పొరపాటు అని నా అభిప్రాయం. వారు ‘హాఫ్ మూన్ స్ట్రీట్’ నుండి పిమ్లికోలోని ఒక ప్రశాంతమైన వెనుక వీధిలో ఉన్న చిన్న ఇంటికి మారారు (ఆ వీధి పేరు నాకు గుర్తులేదు). తల్లి మరియు కుమార్తె క్షేమ సమాచారాన్ని తెలుసుకోవడానికి, నా దారిలో వెళ్తూ తరచుగా ఆ ఇంటికి వెళ్ళేవాడిని; వారి ఆరోగ్యం బాగుందనే వార్తే ఎప్పుడూ వినేవాడిని. మంచి మనసున్న హ్యారియెట్ ప్రసవం తర్వాత అంత త్వరగా, అంత బాగా కోలుకోవడాన్ని చూసి, ఆమె దృఢమైన మహిళ అని అక్కడి అనుభవజ్ఞులైన స్త్రీలు జోస్యం చెప్పేవారు.

401

…చాలా కాలం పాటు, మరియు వారికి చాలా పెద్ద కుటుంబం ఉంది. ఆ బిడ్డ పుట్టిన వెంటనే నేను అక్కడికి వెళ్ళాను; డోవర్ స్ట్రీట్ నుండి ఆమెను అంత త్వరగా అక్కడికి తరలించడం సాధ్యమేనా అనిపించేంత త్వరగా ఆ సందర్శన జరిగింది. ఆ ప్రదేశాన్ని ఎంచుకోవడానికి కారణం, బిష్ (Bysshe) ఎంతో ఇష్టపడే ఒక మంచి మహిళకు దగ్గరగా ఉండాలనే ఉద్దేశం; ఆమె అదే ప్రశాంతమైన వీధిలో, కొన్ని ఇళ్ల దూరంలో నివసిస్తూ ఉండేవారు.

నేను ఆ ఇంటి లోపలికి ఎప్పుడూ అడుగు పెట్టలేదు; నా సందర్శనలు కేవలం గుమ్మం వరకే పరిమితమయ్యేవి. వారు అక్కడ ఎక్కువ కాలం ఉండలేదు—బహుశా ఒక నెల కంటే ఎక్కువ ఉండకపోవచ్చు. ఆ చిన్నారికి ‘యాంథే ఎలిజా’ (Ianthe Eliza) అని పేరు పెట్టారు. ‘ఎలిజా’ అనే పేరును, నిస్సందేహంగా, ఆ సంరక్షక దేవత (guardian angel) గౌరవార్థం పెట్టారు; ఆ దేవత అప్పుడప్పుడైనా సరే ఆ పాత్రను పోషిస్తూనే ఉండేది. ‘యాంథే’ (Ianthe) అంటే వయొలెట్ పువ్వు లేదా వయొలెట్ అని అర్థం; ఇది గ్రీకు మూలాలు కలిగిన పేరు. ఇది నేరుగా ఓవిడ్ రాసిన ‘మెటమార్ఫోసెస్’ (Metamorphoses) నుండి గ్రహించబడింది. ఆ కథలో, యాంథే అనే అమ్మాయిని పొందేందుకు ‘ఇఫిస్’ (Iphis) అనే మరో అమ్మాయి పురుషుడిగా రూపాంతరం చెందుతుంది:

“potiturque suS, puer Ipliis Ianthe.”

ఆ కథ ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది, పేరు కూడా బాగుంటుంది; అయినప్పటికీ, ఆ యువ తండ్రి కుటుంబంలోని మహిళల పేర్లలో ఎన్నో మంచి సంప్రదాయ పేర్లు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు, అటువంటి విచిత్రమైన పేరుకు బదులుగా వాటిలో ఒకదానిని ఎంచుకోకపోవడం విచారకరం. ఊహాజనితమైన పూల పేర్లను పెట్టే ‘యాంకీ-కాక్నీ’ (Yankee Cockney) పద్ధతిలో ఒక రకమైన అనాగరికత, కృత్రిమత్వం మరియు ఆడంబరం ఉంటాయి; అది ఆయన స్థాయికి తగని పని. ఒక పెద్ద నగరానికి చెందిన కవి (rhymster) సంతానానికి అటువంటి పేర్లు సరిపోతాయేమో కానీ, ఒక పెద్దమనిషి కుమార్తెకు అవి తగినవి కావు. కుటుంబంలో కొత్తగా వచ్చిన ఈ సభ్యురాలి పట్ల ఆయనకు ఎలాంటి సంతోషం గానీ, ఆసక్తి గానీ ఉన్నట్లు కనిపించలేదు. అతను తన బిడ్డ గురించి నాతో ఎప్పుడూ మాట్లాడలేదు, ఇప్పటికీ నేను ఆమెను చూడలేదు. దీనికి నాకు విచారంగా ఉంది, ఎందుకంటే ఆమె ఎంతో గౌరవనీయురాలైన వ్యక్తి అని, అన్ని విధాలా తన తల్లిదండ్రులకు తగిన బిడ్డ అని, పైగా ఆమెకు తగిన వివాహం జరిగిందని (అంటే, ‘ఇయాంథే’ అనే రెండవ యువతికి ఎటువంటి రూపాంతరమూ లేకుండానే రెండవ ‘ఇఫిస్’ దొరికాడని) నేను భావిస్తున్నాను. హ్యారియెట్‌ను తన చిన్నారిని చూపించమని నేను తరచుగా అడిగేదాన్ని, కానీ ఆమె ఎప్పుడూ ఏదో ఒక సాకు చెప్పేది. పాప నిద్రపోతోందని, బట్టలు వేస్తున్నారని, బయటకు వెళ్ళిందని లేదా అనారోగ్యంతో ఉందని చెప్పేది. ఆ పాప కంటిలో ఒక చిన్న లోపం ఉండేది (పెద్ద లోపం కాకపోయినా); ఆమె తల్లి పాపను బయటివారికి చూపించకపోవడానికి ఇదే అసలైన మరియు ఏకైక కారణమని నేను భావిస్తున్నాను. స్వయంగా అందగత్తె అయిన ఆమె, తనకు అత్యంత సన్నిహితమైన వ్యక్తి పరిపూర్ణమైన అందంతో లేకపోవడాన్ని భరించలేకపోయేది; అటువంటి బలహీనత ఆమెది.

ఆ మగ పక్షి (యువకుడు) తన సంతానోత్పత్తి బోనులో ఉన్న ఆ కొన్ని వారాల పాటు నేను అక్కడికి వెళ్ళకపోయినప్పటికీ, మా ఉమ్మడి స్నేహితుల ఇళ్లలోనూ, ముఖ్యంగా అతను ఎవరి కోసమైతే పిమ్లికోకు వలస వచ్చాడో ఆ మహిళా స్నేహితురాలి నివాసంలోనూ అతన్ని కలిసేదాన్ని. ఆమె ఒక మంచి స్వభావం గల, అనేక నైపుణ్యాలు కలిగిన వృద్ధురాలు మరియు చాలా వరకు ఆహ్లాదకరమైన వ్యక్తి, కానీ…

ఆమె ప్రవర్తనలో ఫ్రెంచ్ శైలి ప్రభావం మరీ ఎక్కువగా ఉండేది, అలాగే ఆమె స్నేహితులలో చాలామంది అసహ్యకరమైన వ్యక్తులుగా ఉండేవారు. అక్కడ సాధారణంగా ఇద్దరు ముగ్గురు భావోద్వేగపూరితమైన యువ కసాయివాళ్ళు, గొప్ప తాత్వికుడిలా ప్రవర్తించే ఒక కంచరవాడు (tinker), మరియు ఏమాత్రం సంస్కారం లేని వైద్యులు లేదా వైద్య విద్యార్థులు కనిపించేవారు; వీరందరూ సామాన్య నేపథ్యం నుండి వచ్చినవారు, వారి ప్రవర్తన అసభ్యంగా మరియు అసహ్యకరంగా ఉండేది. వారు నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, కళ్ళు పైకి తిప్పుతూ, ఏదో ఒక రకమైన తత్వశాస్త్రాన్ని వల్లెవేస్తూ, విలియం గాడ్‌విన్ మరియు ‘పొలిటికల్ జస్టిస్’ (Political Justice) గ్రంథం పేరిట ప్రమాణాలు చేసేవారు. పెట్రార్క్, వెర్టర్, సెయింట్ లియోన్ మరియు ఫ్లీట్‌వుడ్ వంటి పాత్రలను—అదీ చాలా అస్తవ్యస్తంగా—వారు పోషించేవారు. ఈ విచిత్రమైన ఎంపిక లేదా విభిన్న వ్యక్తుల కలయిక వెనుక కొన్ని కారణాలు ఉన్నాయి: ఒకటి, ఇతరులపై ఆధిపత్యం వహించడం, వారిని శాసించడం, తీర్చిదిద్దడం మరియు నిర్వహించడం పట్ల ఫ్రెంచ్ వారికి ఉండే సహజమైన ఆసక్తి; అలాగే, సామాన్యులు అత్యంత విధేయులుగా ఉంటారని భావించడం (ఇది ఒక పెద్ద పొరపాటు). మరొక కారణం, సమానత్వం, అంతరాలను తొలగించడం మరియు అందరితోనూ సోదరభావంతో మెలిగే ధోరణి.

నా స్నేహితుడి కోసం, మరియు అతని విలువైన సాంగత్యాన్ని అక్కడ పొందగలననే ఉద్దేశంతో నేను కొంతకాలం ఆ అస్తవ్యస్తమైన గుంపుతో సర్దుకుపోయాను. తమ గందరగోళమైన జీవనశైలే సరైనదని, అది పురోగతికి మరియు పరిపూర్ణత సాధనకు దోహదపడుతుందని వారు అతన్ని నమ్మించారు. అయితే, ఉన్నత విద్యావంతుడైన ఒక యువ ఆంగ్లేయ పెద్దమనిషి—ఈటన్ మరియు ఆక్స్‌ఫర్డ్ విద్యాసంస్థలలో చదువుకున్నవాడు—తన కులీన భావజాలానికి, అలవాట్లకు ఏమాత్రం సరిపడని ఆ వ్యక్తుల మధ్య ఉండలేక త్వరలోనే విసిగిపోయాడు, దాంతో వారి సాంగత్యానికి దూరమవ్వడం మొదలుపెట్టాడు.

464

పరిపూర్ణమైన గణతంత్ర సమానత్వ భావనలు కలిగిన ఆ నివాసానికి నేను చేసిన చివరి యాత్రలో, ఒక ద్వారం దగ్గర బిష్ (Bysshe) నాకు కనిపించాడు; అతను తనదైన వేగంతో, పెద్ద అడుగులు వేస్తూ అటువైపుగా వెళ్తున్నాడు. నేను అతని చేయి పట్టుకుని ఇలా అన్నాను, “రా, మనం కలిసి కాసేపు నడుద్దాం; ఆ భావోద్వేగవాదులను ఉరికొయ్యకు సిద్ధమయ్యేలా వారి మానాన వారిని వదిలేద్దాం!”

నా మాటలు అతని మనసును బలంగా తాకడంతో అతను చాలా సేపు, గట్టిగా నవ్వాడు; ఆ నవ్వులో, ఆ పరిహాసంలో నేను కూడా అంతే ఉత్సాహంగా పాలుపంచుకున్నాను. ఆ నిశ్శబ్ద వీధిలోని మంచి ప్రజలు కొందరు కిటికీలు తెరిచి, ఆ అసాధారణ సందడికి కారణం ఏమిటో తెలుసుకోవడానికి బయటకు చూశారు. అతను తటపటాయిస్తున్నా సరే, నేను అతని చేయి వదలకుండా పట్టుకుని, చివరకు అతన్ని నా ‘న్యాయమైన విజయం’గా (నా వెంట వచ్చేలా) తీసుకువెళ్లాను. మేము పడమర వైపు పొలాల గుండా చాలా దూరం నడిచాము, ఆ తర్వాత కెన్సింగ్టన్‌లోని ఒక ప్రశాంతమైన కాఫీ-గదిలో బలమైన టీని ఆస్వాదించాము—అసలు నిజం చెప్పాలంటే, ఒక కప్పు కాదు, చాలా కప్పులు తాగాము.

మేము నడుస్తుండగా అతను నిట్టూర్పుతో ఇలా అన్నాడు, “నీలాగే నేను కూడా ఎంపిక విషయంలో కచ్చితంగా, పరిమితమైన ఇష్టాలతో (exclusive) ఉండాలని ఎంతగానో కోరుకుంటున్నాను; కానీ నేను అలా ఉండలేకపోతున్నాను.”

ఒక మంచి స్వభావం గల, తండ్రిలాంటి వయసు పైబడిన వెయిటర్ మా టేబుల్ దగ్గరకు తరచుగా కెటిల్ తీసుకువచ్చేవాడు. అది ఎప్పుడూ “బాట్లింగ్” (అంటే ‘boiling’ – బాగా మరుగుతోందని) అని అతను ఎంతో ఆప్యాయంగా చెప్పేవాడు—ఆ కెటిల్ కూడా అతని మాటను నిజం చేసేది. చివరకు అతను ఇలా అనక తప్పలేదు: “అయ్యా, మీకు టీ అంటే చాలా ఇష్టం అనుకుంటా!”

. 465

చివరకు మేము టీ తాగడం ముగించాము, కానీ ఆ టీ తాగుతూనే, ఆ పక్షపాతం లేని, అందరినీ సమానంగా చూసే (కానీ మాకు నచ్చని) ఆ వర్గంతో సంబంధం తెంచుకోవాలని గట్టిగా నిర్ణయించుకున్నాము. పిమ్లికోలోని ప్రశాంతమైన వీధి నుండి వారు బ్రాక్‌నెల్‌కు మారారు; అది ఇంకా నిశ్శబ్దమైన ప్రదేశం. అక్కడ షెల్లీ “హై ఎల్మ్స్” (High Elms) అనే ఆకర్షణీయమైన పేరున్న ఒక చిన్న ఇంటిని అద్దెకు తీసుకుని, అందులోనే శాశ్వతంగా నివసించాలని అనుకున్నాడు. అతను తన ఆ ఆహ్లాదకరమైన కొత్త నివాసంలో పూర్తిగా స్థిరపడకముందే, నేను ఎప్పటిలాగే సుదీర్ఘ సెలవులను గడపడానికి ఉత్తర ప్రాంతానికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది, అందుకే నేను అతన్ని కలవలేకపోయాను.

హై ఎల్మ్స్, బ్రాక్‌నెల్, జూలై 27, 1813.

నా ప్రియ మిత్రమా,

ఆదివారం ఉదయం నిన్ను కలవలేకపోవడం నాకు నిరాశ కలిగించింది. ఇంట్లో నా అవసరం పడింది, కానీ కొన్ని రోజుల్లోనే నేను నగరానికి తిరిగి వస్తాను కాబట్టి, నువ్వు ఉత్తర ప్రాంతానికి ప్రయాణించే లోపే నిన్ను కలిసే అవకాశం దొరుకుతుందని ఆశిస్తున్నాను.

నువ్వు లండన్ నుండి ఎప్పుడు బయలుదేరుతున్నావో నాకు చెప్పు. నిన్ను కలవాలని నాకు చాలా ఆశగా ఉంది, ఒకవేళ అది కుదరకపోతే, నీకు వివరంగా ఉత్తరం రాయాలనుకుంటున్నాను. మేము వసంతకాలం వరకు ఇక్కడే ఉండే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.

ఈ చిన్న సందేశాన్ని అందుకోవడం కూడా నీకు సంతోషాన్నిస్తుందని నాకు తెలుసు, అందుకే రేపు మరింత పెద్ద ఉత్తరం రాసే వరకు నేను వేచి ఉండటం లేదు.

నీ అత్యంత ఆప్యాయత గల మిత్రుడు,

466

పదిహేనవ అధ్యాయం.

ఆగస్టు నెల ప్రారంభంలో ఒక సాయంత్రం,

నేను ఎడిన్‌బరో మెయిల్ రైలు యొక్క పైభాగంలో కూర్చున్నాను. ఆ రోజుల్లో మాకు అంతగా అవగాహన లేకపోవడం వల్ల వేగవంతమైనదిగా భావించే ప్రయాణంలో, నేను నా గమ్యాన్ని చేరుకున్నాను. నేను ప్రతి సంవత్సరం నాకు నేను కేటాయించుకునే ఆ సెలవును, నా న్యాయశాస్త్ర పుస్తకాలకు పూర్తిగా మరియు స్వేచ్ఛగా కేటాయించాను; వాదనలు మరియు వాద ప్రతివాదాలు, వాటి సాధారణ మరియు అసాధారణ గణనలతో పాటు, సాధారణ మరియు ప్రత్యేక వాదనలను కూడా, నేను లండన్‌లో నా పుస్తకాలతో పాటు సెలవు తీసుకోవడానికి లేదా అంతకంటే అధ్వాన్నంగా చేయడానికి వదిలిపెట్టాను. నేను సాధారణంగా నా సెలవును గ్రీకు క్లాసిక్స్‌ను జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేయడానికి కేటాయించేవాడిని, కానీ ఈ శరదృతువులో నేను రెండు వాగ్దానాలను నెరవేర్చవలసి వచ్చింది. ఒక మహిళ సలహా మేరకు, నేను “సర్ చార్లెస్ గ్రాండిసన్” చదవడానికి పూనుకున్నాను; మరియు నేను విలియం గాడ్విన్‌కు జెఫ్రీ చాసర్‌ను చదవడానికి మాట ఇచ్చాను. నేను వచ్చిన మరుసటి రోజు, మా నాన్నగారి సోదరి అయిన మా అత్తగారి దగ్గర నుండి “గ్రాండిసన్” పుస్తకాన్ని అరువు తీసుకున్నాను. ఆమె బాగా వాడిన ఆ అనేక పుస్తకాలను నాకు సంతోషంగా ఇచ్చింది; అంతటి అద్భుతమైన రచనను చదవాలని ఒక యువకుడు కోరుకోవడం ఒక మంచి సంకేతం అని ఆమె వ్యాఖ్యానించింది.

 467

అదే రోజు ఉదయం, మా నాన్నగారి గ్రంథాలయంలోని అరలో నుండి, ఫోలియో మరియు బ్లాక్-లెటర్‌లో ఉన్న చాసర్ రచనల యొక్క ఒక చక్కని పాత పుస్తకాన్ని తీసుకున్నాను. దాన్ని నేను ఇంతకు ముందెన్నడూ తెరవలేదు. రిచర్డ్‌సన్ యొక్క ప్రసిద్ధ నవలలోని అత్యంత ఆదర్శప్రాయమైన, దోషరహిత పాత్రల కార్యకలాపాలు నాకు చాలా విసుగు తెప్పించాయి, మరియు ఆ సుదీర్ఘమైన కథనంలోని తొలి భాగాన్ని నేను విజ్ఞానం కోసం చాలా వేగంగా దాటేశాను. కానీ లేడీ క్లెమెంటైనా మరియు ఆమె కుటుంబం నా దృష్టిని బలంగా ఆకర్షించి, కట్టిపడేశారు.

చాసర్‌ను అర్థం చేసుకోవడంలో నాకు పెద్దగా ఇబ్బంది కలగలేదు, నా సలహాదారు ఇచ్చిన హామీల కంటే కూడా తక్కువ కష్టంగా అనిపించింది.

“కాంటర్‌బరీ టేల్స్” నాకు చాలా ఆనందాన్నిచ్చాయి; నిజానికి, ఎంతగా అంటే, సుమారు ఐదు లేదా ఆరు సంవత్సరాల తర్వాత, వేసవి పర్యటనలో భాగంగా, టైర్విట్ ప్రచురణలో వాటిని రెండవసారి చదివాను.

చాసర్ యొక్క ఇతర పద్యాలలో అపారమైన కవితా విలువలతో కూడిన ఎన్నో అద్భుతమైన భాగాలు ఉన్నాయి, కానీ మొత్తమ్మీద అవి విసుగు పుట్టించాయి; అయినా నేను పట్టు వదలకుండా, “రొమాన్స్ ఆఫ్ ది రోజ్” మొదలైన వాటిని ఆ పెద్ద పుస్తకం చివరి వరకు నిలకడగా చదివాను. ఆ తర్వాత, వేర్వేరు సమయాల్లో, అలాంటి సూచనల ద్వారా నేను పలువురు పాత ఆంగ్ల రచయితల గురించి పరిశీలించాను. నిజానికి నాకు అనిపించింది ఏమిటంటే, ఈ మంచి వ్యక్తులు చనిపోయారు, పూర్తిగా చనిపోయారు, దాదాపుగా చనిపోయారు; వారు సహజ మరణం పొందారు, వారిని బ్రతికించడానికి చేసిన ప్రయత్నం వ్యర్థం.

ఉత్సాహవంతుడైన ప్రచురణకర్త విలియం కాక్స్టన్, తన అద్వితీయమైన ముద్రణాలయం నుండి వెలువడే రచనలను ఎంతో విచక్షణతో ఎంపిక చేసేవారు. అవి పదిహేనవ శతాబ్దపు అభిరుచులకు అనుగుణంగా ఉండేవి, కానీ పందొమ్మిదవ శతాబ్దపు అభిరుచులకు మాత్రం ఏమాత్రం సరిపోయేవి కావు. జేన్ షోర్‌కు అవి చదవడానికి ఆసక్తికరంగా అనిపించి ఉండవచ్చు, కానీ నాకు మాత్రం అలా అనిపించలేదు; అభిరుచుల గురించి వాదించడం వ్యర్థం. ఒకవేళ అందమైన జేన్, కాక్స్టన్ ముద్రణాలయం నుండి అప్పుడే వెలువడిన కొత్త పుస్తకాన్ని తన చంకన పెట్టుకుని స్కిన్నర్ వీధికి వెళ్లి, విలియం గాడ్‌విన్‌కు దాన్ని గట్టిగా చదివి వినిపించి ఉంటే—అందమైన హ్యారియెట్ నాకు (ఆ వృద్ధ జ్ఞానికి) చదివి వినిపించే విధంగానే—ఆయన దాన్ని ఎంతో వినోదాత్మకంగానూ, నిజంగా ఆనందదాయకంగానూ భావించి ఉండేవారు.

నేను ఉత్తర ప్రాంతంలో గడిపిన దాదాపు మూడు నెలల కాలంలో, బిష్ (Bysshe) నుండి ఎటువంటి ఉత్తరాలు గానీ, అతని కార్యకలాపాల గురించి అతని నుండి లేదా హ్యారియెట్ నుండి ఎటువంటి సమాచారం గానీ నాకు అందలేదు. అతను ‘హై ఎల్మ్స్’ (High Elms) వద్ద కొన్ని వారాలు సంతోషంగా గడిపాడని ఆ తర్వాత తెలిసింది; కానీ తన సహజమైన చంచల స్వభావం మరియు అశాంతిని కలిగించే శక్తుల ప్రభావం వల్ల, అతను అక్కడ శాశ్వతంగా గానీ, లేదా కనీసం వసంతకాలం వచ్చే వరకు గానీ నిలకడగా ఉండలేకపోయాడు. అతనికి అత్యంత ఆప్తులైన, ఆప్యాయత కలిగిన ఒక కుటుంబం అతన్ని దీర్ఘకాలం పాటు సందర్శించింది; వారు అతన్ని ఎంతో ఇష్టపడేవారు. ఆ కుటుంబం మొత్తం—తండ్రి, తల్లి మరియు ఐదుగురు చక్కని పిల్లలు—అతని వద్దకు వచ్చారు. ఆ సందర్శకులు ‘ప్రకృతికి దగ్గరగా జీవించడం’ మరియు ‘శాకాహారం’ పాటించడం పట్ల అంకితభావంతో ఉండేవారు; అతని సంప్రదాయవాద మిత్రులు అతని ఆతిథ్యంలో ఉన్నంత కాలం ఆ నియమాలను వారు నిష్ఠగా పాటించారని మనం సులభంగా నమ్మవచ్చు.

అతనికి ఇద్దరు లేదా ముగ్గురు పొరుగువారు కూడా ఉండేవారు; వారి ఉన్నతమైన సాంగత్యంలో అతను ఆనందాన్ని మరియు వినోదాన్ని పొందేవాడు. ఆ బాటసారి తన గుడారాన్ని వేసుకున్న ఆ ఉల్లాసభరితమైన గ్రామం, మా యవ్వనపు రోజుల్లోని దూరపు అంచనాల ప్రకారం మరియు మా నడక అలవాట్ల దృష్ట్యా, లండన్ నుండి హాయిగా నడిచి వెళ్ళగలిగేంత దూరంలోనే ఉండేది. అతను ప్రస్తుతం ఉన్న స్థితిలోనే సంతృప్తిగా, సౌకర్యవంతంగా ఉండటానికి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి, కానీ ఆ స్థితిని మార్చుకోవడానికి మాత్రం ఏ కారణమూ లేదు. నేను కూడా ప్రకృతి అనే ‘వృక్షమయ చర్చి’ యొక్క నియమాలను ఖచ్చితంగా పాటించేవాడిని; పల్లెటూరి వాతావరణంలో, వేసవి మరియు శరదృతువు కాలాల్లో ఆ నియమాలను పాటించడం నాకు ఏమాత్రం అసౌకర్యంగా అనిపించలేదు. నా పద్ధతి ఎంత గొప్పగా లేదా ఆదర్శప్రాయంగా అనిపించినప్పటికీ, దానిని అనుసరించడానికి ఆసక్తి చూపించేవారు ఎవరూ నాకు కనిపించలేదు. నిజమే, నేను ఇతరులను నా మార్గంలోకి మార్చుకోవాలని ప్రయత్నించలేదు లేదా అనుచరులను కూడగట్టుకోవాలని ఆశించలేదు. అయినప్పటికీ, ఎవరూ దీనిని వ్యతిరేకించలేదు. నా ప్రత్యేకమైన ఆహారపు అలవాటును నేను కేవలం ఒక సరదా లేదా ఒక విచిత్రమైన కోరికగా మాత్రమే చెప్పుకునేవాడిని; నిజానికి అది అలాగే ఉండేది, మరియు నా ఆ కోరికను అనుసరించడానికి నాకు పూర్తి స్వేచ్ఛ ఉండేది.

నేను వేటలో వ్యాయామాన్ని మరియు వినోదాన్ని వెతుక్కునేవాడిని, అలాగే గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా చేసినట్లే ఆ వ్యాపకానికి చాలా సమయాన్ని కేటాయించేవాడిని. ఆ కాలంలో నేను వేటాడిన జంతువులను లేదా పక్షులను నేను తినేవాడిని కాదు. ఆకలిని పుట్టించుకునే నా పద్ధతి, ఆ ఆకలిని తీర్చుకునే నా విధానానికి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉండేది. ఇది ఒక స్పష్టమైన వైరుధ్యం — ఒక విచిత్రమైన పొంతన లేని విషయం; నా జీవనశైలి కూడా అలాగే ఉండేది — ఒకే సమయంలో రక్తపాతం కోరుకునేది మరియు రక్తపాతానికి దూరంగా ఉండేది…

సశేషం

మీ –గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ –2-10-26-ఉయ్యూరు