ఫన్-శవ వస్త్రం కధ(త్రివేణి )

రచన: మున్షి  ప్రేమ్‌చంద్-ఆంగ్ల రచనకు ణ అనువాదం

(అసలు ఉర్దూ కథ నుండి ఎ.బి.ఎం. హబీబుల్లా అనువాదం)

మంట దాదాపు ఆరిపోవచ్చింది, కానీ ఆ వెలుతురు తండ్రీకొడుకులైన ఆ ఇద్దరు వ్యక్తుల అలసిపోయిన ముఖాలపై ఒక విచిత్రమైన కాంతిని ప్రసరింపజేసింది. వారు తమ ధోవతులను చెవుల వరకు గట్టిగా కప్పుకుని, ఆరిపోతున్న నిప్పుకణికల వైపు నిర్లిప్తంగా చూస్తూ కదలకుండా కూర్చుని ఉన్నారు. గుడిసె లోపల, మాధో భార్య బుధియా, చల్లని నేల మీద పడి, తన మొదటి ప్రసవ వేదనతో విలవిలలాడుతోంది. రాత్రిపూట ఉండే చల్లని నిశ్శబ్దాన్ని చీల్చుకుంటూ ఆమె మూలుగులు అప్పుడప్పుడు వినిపిస్తుండగా, వారి కళ్లు ఒకరినొకరు కలుసుకున్నాయి; మాటల్లో చెప్పలేని, అణచుకోలేని వేదనతో వారి పెదవులు కదిలాయి.

అది ఒక కఠినమైన చలి రాత్రి; గ్రామం గాఢమైన చీకటిలో మునిగిపోయి ఉంది; ఒక అసాధారణమైన, ఆదిమ నిశ్శబ్దం ఆవరించి ఉంది…

ఘిసు మొదట మాట్లాడాడు: “చూస్తుంటే ఆమె చనిపోయేలా ఉంది; రోజంతా బాధపడుతోంది; వెళ్లి ఒకసారి చూసి రా.”

మాధో గొంతులో దీనత్వం తొణికిసలాడింది: “చావాల్సిందే అయితే, త్వరగా చావకూడదూ?”

“ఓ కఠినాత్ముడా! ఆమె నీ భార్య కదా, పైగా ఈ ఏడాది కాలం అంతా ఆమెతో సంతోషంగానే గడిపావు కదా?”

“నా వల్ల కావడం లేదు; నలిగిపోయిన పురుగులా ఆమె అలా విలవిలలాడుతుంటే చూడలేకపోతున్నాను. అది చాలా భయంకరంగా ఉంది – నిజంగానే.”

అది గ్రామంలోని చెప్పులు కుట్టేవారి వాడ. ఆ ఇద్దరికీ అంత మంచి పేరు లేదు; తండ్రి ఏ పనీ చేయని సోమరిపోతుగా పేరుపడ్డాడు, కొడుకు బద్ధకస్తుడు మరియు అహంకారి; యజమాని కంట పడకుండా తప్పించుకోగలిగితే రోజంతా హాయిగా పొగ తాగుతూ గడపడానికి సిద్ధంగా ఉండేవాడు. గుప్పెడు గోధుమలు దొరికితే చాలు, వారికి అహంకారం తలకెక్కేది, ప్రపంచంలోని సంపదను కూడా తక్కువ చేసి చూసేవారు. అయితే, రెండు రోజులు ఆకలితో ఉంటే చాలు, ఆ గర్వం కరిగిపోయేది; అప్పుడు ఘిసు అడవికి వెళ్లి అమ్మకం కోసం కట్టెలు కొట్టుకురావడం కనిపించేది. అలా సంపాదించిన డబ్బుతో మరికొన్ని రోజులు ఏ పనీ చేయకుండా గడిపేసేవారు. పనికి కొదవ లేదు, కానీ ఏ యజమానీ వారిని పిలిచేవాడు కాదు. నిజానికి వారు సన్యాసులుగా ఉండాల్సింది; జీవితంలో అంత తక్కువ వనరులతోనూ వారు సంతృప్తిగా, సంతోషంగా ఉండటం ఆశ్చర్యకరమైన విషయం. వారికి ఉన్నదల్లా కొన్ని మట్టి పాత్రలు మాత్రమే; లెక్కలేనన్ని కుట్లు పడిన ఒక చిరిగిన ధోవతి మాత్రమే వారి వస్త్రధారణ. అప్పుల్లో కూరుకుపోయినా, నిశ్చింతగా ఉన్న వారు ఒక విచిత్రమైన గుంపు: అవమానించబడ్డారు, దూషించబడ్డారు, నిర్దాక్షిణ్యంగా కొట్టబడ్డారు, అయినా వారిలో దుఃఖం గానీ, సిగ్గు గానీ లేవు. వారి జీవితాలలోని హీనస్థితి చూస్తేనే జాలి కలిగేది, మరియు ప్రజలు వారికి డబ్బు అప్పుగా ఇచ్చేవారు, కానీ అది తిరిగి వస్తుందని వారు ఎప్పుడూ ఆశించలేదు. పొలాల నుండి దొంగిలించిన కాల్చిన బంగాళాదుంపలే వారి భోజనంలో అధిక భాగం. అదే విధంగా సంపాదించిన కొన్ని చెరకు గడలు మంచి తీపి వంటకంగా ఉండేవి.

ఘీషు గర్వపడ్డాడు; అతను తన జీవితంలో అరవై సంవత్సరాలు ఈ విధంగా గడిపాడు. మరియు మాధో శ్రద్ధగా అతనిని అనుసరించింది.

వారు బంగాళాదుంపలను కాల్చుతూ, ఇంకా కాలుతున్న బూడిదలోకి అసహనంగా తమ చేతిని దూరుస్తున్నారు. ఘీషు భార్య ఎప్పుడో చనిపోయింది, కానీ మాధో గత ఏడాదే వివాహం చేసుకుంది. బుధియా కష్టపడి పనిచేసింది, మరియు ఆమె అవిశ్రాంత శ్రమ ద్వారా కుటుంబంలో కొంత స్థిరత్వాన్ని తీసుకువచ్చింది. ఆమె గ్రామస్తుల మొక్కజొన్నను దంచి, సంతకు పశుగ్రాసం సేకరించి, పశువులను కాసి, సాయంత్రం కుటుంబ భోజనానికి సరిపడా గోధుమలు తెచ్చింది. కానీ ఇది మగవాళ్లకు ఒక విలాసంలా అనిపించింది; వారి అహం పెరిగి, ఎక్కువ జీతాలు అడగడం మొదలుపెట్టారు, వాళ్లు వద్దన్నందుకు సంతోషించారు. ఇక బుధియా తెల్లవారుజాము నుంచే ప్రసవ వేదనతో మరణశయ్యపై ఉంది.

వేడి బంగాళాదుంప తొక్క తీస్తూ ఘీసు మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు: ‘వెళ్లి ఆమె ఎలా ఉందో చూడు,’ ఆ తర్వాత మామూలుగానే, ‘ఆ దుష్టశక్తి ఇక్కడే తిరుగుతూ ఉంటుంది, అదే నన్ను కొంచెం కంగారు పెడుతోంది. మాంత్రికుడు ఒక రూపాయి అడుగుతాడు, ఆ డబ్బు ఎక్కడి నుంచి వస్తుందో నాకేం తెలీదు.’

మాధో వెళ్ళడానికి ఇష్టపడలేదు. బంగాళాదుంపల విషయంలో తన తండ్రిని నమ్మలేకపోయాడు! ‘నాకు భయంగా ఉంది,’ అని బదులిచ్చాడు.

‘భయపడటానికి ఏముంది పిరికివాడా?’

‘అయితే నువ్వే ఎందుకు వెళ్ళవు?’

‘నేనెలా వెళ్ళగలను వెధవా? నేను ఆమె ముఖం ఎప్పుడూ చూడలేదు, ఇప్పుడు ఆమె శరీరాన్ని ఆ స్థితిలో చూడటమా!’ ఆమెకు స్పృహ సరిగ్గా లేదు.’

వారు మౌనం వహించారు. నిప్పుకణికలు మినుకుమినుకుమని వెలిగి, చివరి వెలుగుతో ఆరిపోయాయి; మూలుగులు బలహీనంగా, అరుదుగా వినిపించాయి.

‘కానీ నాన్నా, ఒకవేళ బిడ్డ పుడితే మనం ఏం చేయాలి?’ ఆ ఆలోచనకే నిజంగా కలత చెందిన మాధో అకస్మాత్తుగా అడిగింది. ‘అల్లం, నూనె, పంచదార – మన దగ్గర ఇవేమీ లేవు.’

‘మీరేం చింతించకండి; దేవుడు మనకు బిడ్డను ఇస్తే, అన్నీ సమకూరుస్తాయి. దేవుడు నాకు తొమ్మిది మంది పిల్లలను ఇచ్చాడు, కానీ నాకేమీ దక్కలేదు. ఎలాగోలా నెట్టుకొస్తున్నాను.’

బూడిద చల్లారడంతో, వారు తమ భోజనంలో నిమగ్నమయ్యారు; రెండు రోజుల్లో అదే వారి మొదటి భోజనం. వారు ఇక ఆగలేకపోయారు; లోపల భరించలేని వేడి నుండి తప్పించుకోవడానికి, వేడిగా, సగం మాడిన బంగాళాదుంపలను తొందరగా మింగేస్తుండగా వారి చెంపల మీద కన్నీళ్లు జారాయి. త్వరలోనే వారు మిగిలిన చివరి గింజ కోసం బూడిదను వెతకడం ప్రారంభించారు; సగం ఆకలి తీరడంతో, ఘీసు గతాన్ని గుర్తుచేసుకునే స్థితిలోకి జారిపోయాడు. తన అరవై ఏళ్ల జీవితంలో అత్యంత సంతోషకరమైన ఒకే ఒక్క జ్ఞాపకం అతనికి గుర్తొచ్చింది: ఇరవై ఏళ్ల క్రితం ఒక పొరుగువారి పెళ్లి విందులో కడుపునిండా తిన్న భోజనం జ్ఞాపకం. అప్పటి నుండి అతను మళ్ళీ ఎప్పుడూ కడుపు నిండా భోజనం చేయలేదు. ‘అబ్బా, భోజనం! పూరీ, చట్నీ, రైతా, కూరగాయల కూర, పెరుగు, స్వీట్లు ఇంకా ఏమేమి! అందరికీ పుష్కలంగా దొరికింది, చెప్తున్నాను, ధనిక, పేద, యువ, వృద్ధ అనే తేడా లేకుండా ప్రతిఒక్కరికీ. మిమ్మల్ని ఆపేవాళ్ళు ఎవరూ లేరు: మీకు నచ్చింది, మీకు నచ్చినంత తీసుకోండి, మునుపెన్నడూ తిననంతగా తినండి. అమ్మో, మేమందరం ఎంత తిన్నామో! మా కడుపులో నీళ్ళకు కూడా చోటు ఉండేది కాదు. అయినా కూడా వేడివేడి, కరకరలాడే, రుచికరమైన పూరీలను ఇంకా కావాలని పట్టుబట్టేవారు,’ అతని కళ్ళు తళతళలాడాయి, ఆ తర్వాత…

అది యాభైకి తక్కువ ఏమీ కాదు. అప్పుడు నేను యవ్వనంలో, ఆరోగ్యంగా ఉండేవాడిని. నీ బలం అందులో సగం కూడా లేదు.’

భోజనం ఎప్పుడో పూర్తయింది. వాళ్లు నీళ్లు తాగి, తల వరకు ధోవతిని కప్పుకుని, మంట చుట్టూ కుక్కల్లా ముడుచుకుని పడుకున్నారు.

ఉదయం మాధో గుడిసెలోకి వెళ్ళేసరికి బుధియా చనిపోయి ఉంది. భయంకరంగా వికృతంగా మారిన ఆమె ముఖంపై ఈగలు మూగుతున్నాయి; కళ్లు తేలవేసి, నిర్జీవంగా, భయానకంగా ఉన్నాయి; చల్లబడి బిగుసుకుపోయిన ఆమె శరీరం రక్తంతో తడిసిన బురదలో పడి ఉంది. కడుపులోని బిడ్డ అప్పుడే చనిపోయింది.

భయంతో వణికిపోతూ మాధో గిసు దగ్గరకు పరిగెత్తాడు; ఇద్దరూ కలిసి పెద్దగా రోదించడం మొదలుపెట్టారు. చుట్టుపక్కల వాళ్లు గుమిగూడారు.

అయితే, అది కేవలం దుఃఖిస్తూ కూర్చునే సమయం కాదు. శవానికి కప్పే గుడ్డ (కఫన్) కావాలి, ఆ తర్వాత దహన సంస్కారాలకు కట్టెలు కావాలి.

తమ దురవస్థను తలుచుకుంటూ వాళ్లు గ్రామంలోకి పరిగెత్తారు; కొద్ది గంటల్లోనే గిసు అంత్యక్రియల కోసం దాదాపు ఐదు రూపాయలు సమకూర్చుకున్నాడు. మధ్యాహ్న సమయానికి వాళ్లు సంతకు బయలుదేరారు, అదే సమయంలో ఇరుగుపొరుగు వాళ్లు వెదురుతో శవవాహక పాడెను తయారు చేయడం మొదలుపెట్టారు.

ఎవరో ఒకరు ఆ బిగుసుకుపోయిన, వివస్త్రమైన శవాన్ని కప్పారు; ఎర్ర చీమలు దానిపై పాకడం మొదలుపెట్టాయి…

‘సరే, ఇప్పుడు మన దగ్గర సరిపడా కట్టెలు ఉన్నాయి కదా?’ అని గిసు సంతలో అడిగాడు.

‘అవును, ఇక శవానికి కప్పే గుడ్డ కావాలి.’

‘మనకు ఖరీదైనది అవసరం లేదు కదా?’

‘అవసరమే లేదు; ఆమెను దహనం చేసే సమయానికి బాగా చీకటి పడుతుంది, ఆ గుడ్డను చూసేవాళ్లు ఎవరుంటారు?’

‘ఎంత విచిత్రం! బతికున్నప్పుడు ఆమె కనీసం కట్టుకోవడానికి ఒక మంచి గుడ్డ ముక్క కూడా లేదు, కానీ ఇప్పుడు ఆమెకు కొత్త గుడ్డ కావాలట!’

‘చివరికి అది కూడా శవంతో పాటే కాలిపోతుంది కదా,’ అని మాధో అన్నాడు.

‘ఈ డబ్బు ముందే ఉండి ఉంటే ఆమెకు ఏదైనా మందు ఇచ్చేవాళ్లం కదా.’

వాళ్లిద్దరూ ఒకరి మనసును మరొకరు బాగా అర్థం చేసుకున్నారు. సంధ్యా సమయం ముదురుతుండగా, వాళ్లు అనుకోకుండా ఒక మద్యం దుకాణం ముందు నిలబడ్డారు; మాటలతో చెప్పాల్సిన అవసరం లేకుండానే, ఇద్దరి అంగీకారంతో లోపలికి వెళ్లారు. ఆవరణ మధ్యలో కాసేపు తటపటాయిస్తూ, ఒకరి ముఖం ఒకరు చూసుకోవడానికి భయపడుతూ నిలబడ్డారు. అప్పుడు ఘీషు కౌంటర్ దగ్గరకు వెళ్లి, ఒక సీసా కొని, దాన్ని త్వరగా తాగేశాడు. కొన్ని సిగ్గుతో కూడిన చూపులు, ఒక చిన్న ఇబ్బందికరమైన చిరునవ్వు, ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికే తండ్రీకొడుకులు నేల మీద హాయిగా కూర్చుని ఆనందంగా తాగుతున్నారు.

వారిపై వెంటనే తేలికైన, నిశ్చింతమైన భావన ఆవరించింది.

‘జనాలు ఈ శవ వస్త్రం గురించి ఎందుకు ఇంతగా పట్టించుకుంటారు? చివరికి దాన్ని కాల్చేస్తారు కదా: దాన్ని తనతో పాటు తీసుకువెళ్లే అవకాశం లేదు కదా.’

మాధో ఆకాశం వైపు చూస్తూ, పూర్తి అమాయకత్వంతో కూడిన స్వరంతో అంది: ‘అది ఆనవాయితీ. జనాలు బ్రాహ్మణుల కోసం వేల రూపాయలు ఖర్చు చేస్తారు. దేనికోసం? చచ్చాక వారికి ప్రతిఫలంగా ఏమైనా దొరుకుతుందని వారికెలా తెలుసు?’

‘సరేలే, వాళ్ళ దగ్గర వృధాగా ఖర్చు పెట్టడానికి డబ్బు ఉంది కదా,’ అని ఘీషు ఓదార్చాడు. ‘మనం ఆడుకోవడానికి ఏముంది?’

‘కానీ మీరు ఇరుగుపొరుగు వారికి ఎలా సమాధానం చెబుతారు? వాళ్ళు శవ వస్త్రం గురించి అడగరా?’ మాధో అయోమయానికి గురైంది.

ఘీషు నవ్వాడు. ‘ఓ, మనం ఏదో ఒక సాకు కనుక్కుందాం; ‘డబ్బు దొంగిలించబడిందని వాళ్లకు చెప్పండి.’

మాధో కూడా నవ్వాడు; సమస్యకు ఇంత సులభంగా పరిష్కారం దొరికినందుకు అతనికి సంతోషంగా అనిపించింది. తన తండ్రి మీద అతని గౌరవం మరింత పెరిగింది. ‘ఇంత తెలివైన తండ్రి దొరకడం నా అదృష్టం,’ అని అనుకున్నాడు.

ఆ తర్వాత, ఆ కృతజ్ఞతా భావంలో అతనికి బుధియా గుర్తొచ్చింది. ‘ఆమె చాలా మంచి అమ్మాయి; చనిపోయిన తర్వాత కూడా మాకు ఇంత కడుపునిండా భోజనం పెట్టేంత నిజాయితీపరురాలు.’

అది నాలుగో సీసా, ఇక భూమ్మీద మరేదీ వారికి లెక్కలేదు. ఘీషు రాత్రి భోజనానికి చిరుతిండి తెప్పించాడు – పూరీ, వేడివేడి కారమైన మాంసం, వేయించిన చేపలు. అచ్చమైన రుచికరమైన వంటకాలు…. కేవలం కొన్ని అణాలు మాత్రమే మిగిలాయి.

కానీ వాళ్ళు సంతోషంగా ఉన్నారు, చెప్పలేనంత సంతోషంగా. భోజనం చేస్తున్న సింహంలా ధిక్కారపు సులభత్వంతో ఆ ఆహారాన్ని ఆరగించారు; సిగ్గుపడటానికి గానీ, భవిష్యత్తు గురించి చింతించడానికి గానీ వారికి తీరిక లేకుండా ఉంది.

ఘీసు ఇలా తత్వచింతన చేశాడు: “ఆమె మన ఆత్మలకు ఎంతో సంతోషాన్ని ఇచ్చింది. దానికి తగిన ప్రతిఫలం ఆమెకు కచ్చితంగా దక్కుతుంది.”

కొడుకు గాఢమైన భక్తితో తల వంచి, “నిశ్చయంగా,” అని అంగీకరించాడు. ఆ తర్వాత ఆకాశం వైపు చూస్తూ ఇలా అన్నాడు: “భగవంతుడా, మా హృదయాలు నీకు తెలుసు! ఆమెను వైకుంఠానికి తీసుకువెళ్ళు! మా ఆత్మల అంతరాల నుండి మేము ఆమెను ఆశీర్వదిస్తున్నాము.”

వారు మౌనంగా ఉండిపోయారు. అకస్మాత్తుగా మాధో ఇలా అడిగాడు: “కానీ నాన్నా, మనం కూడా ఎప్పటికైనా అక్కడికే వెళ్ళాలి కదా.”

ఈ ప్రశ్నకు ఘీసు విసుగు చెంది ఏమీ సమాధానం చెప్పలేదు.

“ఒకవేళ ఆమె మనల్ని ‘నాకు కఫన్ (శవ వస్త్రం) ఎందుకు ఇవ్వలేదు?’ అని అడిగితే అప్పుడు పరిస్థితి ఏంటి?”

“అదంతా వట్టి మాట.”

“ఆమె కచ్చితంగా అడుగుతుంది,” అని మాధో పట్టుబట్టాడు.

అతని తండ్రికి కోపం వచ్చింది. “ఆమెకు కఫన్ దొరకదని నీకెలా తెలుసు? నన్ను గాడిదను అనుకుంటున్నావా? ఆమెకు కఫన్ దొరుకుతుంది, పైగా చాలా మంచి కఫన్ దొరుకుతుంది!”

మాధోకు అనుమానం కలిగింది. “అది ఎక్కడి నుంచి తెస్తావు? ఉన్న డబ్బు అంతా ఖర్చు పెట్టేశావు కదా.”

“చెప్తున్నాను కదా, ఆమెకు అది దొరుకుతుంది.”

“ఎక్కడి నుంచి?”

“ఈ డబ్బు ఇచ్చిన వాళ్ళే ఇస్తారు; కానీ ఆ డబ్బు మన చేతికి రాదు. ఒకవేళ ఆ డబ్బు మనకు దక్కినా, మనం మళ్ళీ ఇక్కడే కూర్చుంటాం, అయినా సరే ఆమెకు కఫన్ మాత్రం కచ్చితంగా సమకూరుతుంది.”

ఆ ప్రాంగణంలో అందరూ సంతోషంగా ఉన్నారు. చీకటి మూల నుండి ఎవరో మత్తులో తూలుతూ పాడుతున్న స్వరం వినిపించింది.

కొన్ని పూరీలు మిగిలి ఉండగా, ఆశగా చూస్తున్న ఒక భిక్షగాడిని మాధో పిలిచాడు. వాటిని అతనికి ఇస్తున్నప్పుడు, తన జీవితంలోనే మొదటిసారిగా అతనికి ఒక తెలియని ఉత్సాహం కలిగింది.

“కడుపు నిండా తిని బుధియా కోసం ప్రార్థించు. ఇది ఆమె సంపాదన, ఆమె ఇప్పుడు చనిపోయింది.” అతను ఆకాశం వైపు చూశాడు. “ఆమె ఇప్పుడు వైకుంఠంలో ఉంది. వైకుంఠానికి రాణిలా ఉంది.”

ఘీసు లేచి నిలబడి, పరమానందంతో ఇలా అన్నాడు: “నిజమే బాబూ, ఆమె వైకుంఠంలోనే ఉంది. ఆమె ఎంతో దయగలది, ఎవరికీ ఏ హానీ తలపెట్టలేదు”; ఆ తర్వాత, తనకు తానే ధైర్యం చెప్పుకుంటున్నట్లుగా అన్నాడు, “కచ్చితంగా ఆమె అక్కడే ఉంది. ఆమె కాకపోతే ఇంకెవరు ఉంటారు?” ‘పేదలను దోచుకుని, ఆ తర్వాత గంగానదిలో తమ పాపాలను కడుక్కునే ఈ బొద్దు పొట్టల వెధవలారా?’

అప్పుడు వారంతా విచారపడ్డారు, మాధోకి తన చనిపోయిన భార్య గుర్తొచ్చింది. ‘పాపం, తను బతకడంలో ఎంత బాధపడిందో. ఓ దేవుడా, తను ఎలా చచ్చిపోయిందో.’ అతను ఏడ్చాడు.

ఘీసు అతన్ని ఓదార్చాడు. ‘ఏడవకు మాధో, తను ఇంత త్వరగా ఈ బాధల లోకాన్ని విడిచి వెళ్ళగలిగిందని సంతోషించు.’

ఉల్లాసంగా ఉన్న ఇద్దరు యువకులు లేచి, వెళ్తూ వెళ్తూ పాడటం మొదలుపెట్టారు. ప్రవేశ ద్వారం దగ్గర వారు తడబడి నేల మీద దొర్లారు. ఘీసు లేచి నాట్యం చేశాడు; తర్వాత మాధో లేచాడు; ఇద్దరూ ఒకరి చేయి ఒకరు పట్టుకుని, అసంపూర్తిగా ఉన్న ఆ పాటను అందుకుని, అసభ్యమైన హావభావాలతో నాట్యం చేయడం మొదలుపెట్టారు.

మీ-గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ –7-10-26-ఉయ్యూరు —