సోదరులు  చిన్న కద(త్రివేణి)

రచన: ప్రొఫెసర్ ఎన్. ఎస్. ఫడ్కే, ఎం.ఏ.-ఆంగ్ల రచనకు నా అనువాదం

(రాజారాం కళాశాల, కొల్హాపూర్)

(రచయిత రాసిన అసలు మరాఠీ కథ నుండి అనువదించబడింది)

ఐదేళ్ల వైద్య విద్య పూర్తి చేసుకుని, లైసెన్స్ పొందిన వైద్యుడిగా ఇంగ్లాండ్ నుండి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, నా సొంత ఊరు ఇన్ఫ్లుయెంజా మహమ్మారి బారిన పడి ఉండటం చూసి లోలోపల కాస్త సంతోషపడటం దుర్మార్గం అనిపించుకుంటుందేమో! నేను డబ్బు సంపాదించలేదు; నా చుట్టూ జ్వరం వల్ల ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోతున్నప్పుడు డబ్బు సంపాదించాలని ఆశించడం అమానుషం అయ్యేది. కానీ ఆ మహమ్మారి నా వైద్య నైపుణ్యాన్ని నిరూపించుకోవడానికి, ప్రజల నమ్మకాన్ని గెలుచుకోవడానికి నాకు ఒక అరుదైన అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. ఆ సంఘటన నన్ను ఆ ఊరిలో అత్యుత్తమ యువ వైద్యుడిగా గుర్తింపు పొందేలా చేసింది.

“వాళ్లు నిన్ను ‘ఫ్లూ డాక్టర్’ అని పిలుస్తున్నారు,” అంటూ నా సోదరి ఎప్పుడూ నన్ను ఎగతాళి చేసేది.

“పిలవనివ్వండి,” అని నవ్వుతూ సమాధానం చెప్పేవాడిని. నిజానికి ఆమె చెప్పింది సరైనదే కదా.

ఆ మహమ్మారి సృష్టించిన భయాందోళనలు మినహాయిస్తే, ఐదేళ్ల క్రితం నేను వదిలి వెళ్ళినప్పుడు నా ఊరు ఎలా ఉందో, ఇప్పుడు కూడా అలాగే ఉంది. ప్రధాన రహదారిని కొంచెం వెడల్పు చేశారు, కానీ మిగిలిన వీధులన్నీ ఇరుకుగా, గుంతలతో నిండి ఉన్నాయి. అక్కడ కొత్తగా ఒక విద్యుత్ కేంద్రం ఏర్పాటైనప్పటికీ, రాత్రిపూట ఊరు ఇంకా చీకట్లోనే ఉండేది. ఇళ్లు, దుకాణాలు అస్తవ్యస్తంగా, శిథిలావస్థలో, ఆకర్షణ లేకుండా ఉండేవి. సన్నని గుర్రాలు లాగే వికారమైన బండ్లు వీధుల్లో శబ్దం చేస్తూ వెళ్లేవి. వీధి మూలల్లో పెద్ద పెద్ద పేడ కుప్పలు, రోడ్ల మీద మురికి నీటి ప్రవాహాలు, ప్రధాన మార్గాల్లో తిరిగే పశువులు, ఎప్పుడూ భిక్షం కోసం అరిచే బిచ్చగాళ్లు, వీధుల్లో గోళీలాడుతూ లేదా గాలిపటాలు ఎగురవేస్తూ కనిపించే నగ్నంగా ఉన్న పిల్లలు, గుడి దగ్గరి దుకాణాల్లో ఈగలు వాలుతున్న మిఠాయిలు, మసీదు ముందు కూర్చున్న ఫకీర్లు, సంతలో కనిపించే మురికి మరియు కోలాహలం, బద్ధకం, మూర్ఖత్వం, వ్యాపార మాంద్యం, నిరుద్యోగం, నిస్సహాయత మరియు అంతర్గత అసంతృప్తి – అన్నీ అప్పటిలాగే ఉన్నాయి. అదంతా ఎంతో నిరాశ కలిగించేలా ఉండేది. “ఈ దేశం అంతులేని స్తబ్దతలో కూరుకుపోయిందా?” అని పదే పదే ప్రశ్నించుకోకుండా నేను ఉండలేకపోయాను…

అన్ని చోట్లా కనిపించే అజ్ఞానం, దుర్వాసన చూసి, ఇంగ్లాండ్ నుండి తిరిగి వచ్చినందుకు తరచుగా బాధపడేవాడిని. నా దేశస్థుల ఈ నయం కానట్లుగా అనిపించే దుస్థితిని నిస్సహాయంగా చూస్తూ ఉండటం కంటే, మళ్లీ ఐరోపాకు వెళ్లిపోవడమే మేలని నాకు అనిపించేది. బహుశా విదేశాలలో ఎక్కువ కాలం గడిపి తిరిగి వచ్చిన వారందరికీ ఇలాంటి భావనే కలుగుతుందేమో. ఆ భావన మరింత బలపడి ఉంటే, నేను నిజంగానే భారతదేశాన్ని వదిలి వెళ్లిపోయేవాడిని. కానీ అప్పుడే ఆ మహమ్మారి ప్రబలింది, దాంతో నా గురించి ఆలోచించడానికి నాకు ఏమాత్రం తీరిక లేకుండా పోయింది. ఇన్ఫ్లుయెంజా అడవిలో కార్చిచ్చులా వ్యాపించింది. ఆకలితో ఉన్న తోడేలులా మృత్యువు కార్మికుల నివాసాలపై విరుచుకుపడింది; వారి జీవన వేదనకు ముగింపు పలకాలని అది దయతో నిర్ణయించుకున్నట్లుగా అనిపించింది. ఒక్క పూటలోనే మొత్తం కుటుంబాలు తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి. పట్టణంలోని పెద్ద ఆసుపత్రికి అదనంగా మేము ఒక చిన్న ఉచిత ఆసుపత్రిని ఏర్పాటు చేశాము. అయినా సరే, ఆ మహమ్మారిని అదుపు చేయలేకపోయాము. రోజంతా ఇంటి బయటే గడిపేవాడిని, రాత్రిపూట కూడా ఎప్పుడు పిలుపు వస్తుందో తెలిసేది కాదు.

అర్ధరాత్రి వేళ ఎవరైనా తలుపు తడితే మా చెల్లెలు చాలా అసహనానికి గురయ్యేది. డాక్టర్ బయటకు వెళ్లారని చెప్పడానికి ఆమె ఏమాత్రం వెనుకాడేది కాదు. ఆమె చేసే ఈ పని నాకు బాగా తెలిసిపోయింది, అందుకే రాత్రి వేళ డోర్-బెల్ మోగగానే, బయట ఎవరైనా అవసరంలో ఉన్న వ్యక్తి ఉంటాడని, నా చెల్లెలు తన అలవాటైన ‘అసత్య ప్రయోగం’తో అతన్ని నిర్దయగా తిప్పి పంపుతుందని నేను ముందే ఊహించగలిగేవాడిని.

అందుకే ఆ రోజు డోర్-బెల్ మోగినప్పుడు, నా కుర్చీలోంచి కదలవద్దని నాకు సైగ చేసి ఆమె తలుపు వైపు వెళ్తుంటే, నేను ఆమెతో ఇలా అనకుండా ఉండలేకపోయాను:

“సరే, నువ్వు వెళ్లి ఆ పిలుపుకు సమాధానం ఇవ్వు. కానీ ఎవరైనా నన్ను అడిగితే మాత్రం, నీ అలవాటైన అబద్ధం చెప్పి వాళ్లను పంపించేయకు.”

కానీ ఆమె, విషయాలు నాకంటే తనకే బాగా తెలుసన్నట్లుగా తల ఊపి బయటకు వెళ్లిపోయింది.

ఆమె తిరిగి రావడానికి చాలా సమయం పట్టింది, తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఆమె చాలా కలత చెందినట్లు కనిపించింది. ఆమె తనలో తానే ఇలా గొణుక్కుంది,

“వీళ్ళెంత మొండివాళ్ళు! డాక్టరుకు తిండీ తిప్పలు, విశ్రాంతి అవసరం లేదా? వాళ్ళ పిలుపులకు ఒక అలసిపోని యంత్రంలా పరిగెత్తాలా ఏంటి?…”

“ఏమైంది?” అని నేను అడిగాను, “ఎవరు వచ్చారు? రోగి తరఫు మనిషా?”

“అవును, డాక్టరు పడుకున్నారని చెప్పినా ఆ మనిషి వెళ్ళడానికి ససేమిరా ఒప్పుకోలేదు. డాక్టరును తనతో తీసుకెళ్లేదాకా కదలనని అంటున్నాడు. రాత్రంతా మా గుమ్మం దగ్గరే పడుకుంటానట. ఈ విచిత్రమైన మనిషితో ఏం చేయాలి ఇప్పుడు?”

“అదేం పెద్ద కష్టం కాదు. నిజాయితీ ఎప్పుడూ ఉత్తమ మార్గం కాదని డాక్టరు సోదరికి ఇప్పుడు అర్థం కావాలి; అలాగే తన విశ్రాంతి కంటే విధి నిర్వహణకే డాక్టరు ప్రాధాన్యతనిచ్చేలా ఆమె అనుమతించాలి.”

నేను ఇదంతా ఏదో సరదాగా అన్నట్లు చెప్పాను, కానీ ఆమెను నవ్వించలేకపోయాను. దాంతో నేనే నవ్వి ఇలా అన్నాను,

“రా, అక్కా, డాక్టరు ఇంట్లోనే ఉన్నారని, ఒక్క క్షణంలో అతనితో వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారని ఆ మనిషితో చెప్పు.”

కానీ ఆమె చాలా గంభీరమైన ముఖంతో ఇలా అంది, “వద్దు తమ్ముడూ, వేరే మనిషి అయితే నిన్ను వెళ్ళనిచ్చేదాన్ని. కానీ ఇతని విషయంలో మాత్రం అస్సలు ఒప్పుకోను. అతని తమ్ముడికి తీవ్రమైన జ్వరం ఉందట. కానీ వాడి తమ్ముడు చచ్చిపోయినా ఎవరికీ నష్టం లేదు. పైగా, వాడికి కూడా ఈ మహమ్మారి సోకి వాడే చచ్చిపోతే బాగుండు అనిపిస్తోంది.”

నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. “అక్కా, అంత కఠినంగా ఎలా మాట్లాడగలుగుతున్నావు?”

నా అసమ్మతికి ఆమె ఏమాత్రం వెనక్కి తగ్గలేదు. నా వైపు స్థిరంగా చూస్తూ ఆమె ఇలా అంది, “నువ్వు కూడా అలాగే మాట్లాడేవాడివి, ఒకవేళ నువ్వు…”

“అవును, డాక్టర్ పడుకున్నారని చెప్పినా ఆ మనిషి వెళ్ళడానికి ససేమిరా ఒప్పుకోలేదు. డాక్టర్‌ను తనతో తీసుకెళ్లేదే లేదని మొండిగా కూర్చున్నాడు. రాత్రంతా మా గుమ్మం ముందే పడుకుంటానని అంటున్నాడు. ఈ విచిత్రమైన మనిషితో ఏం చేయాలి?”

“అదేం పెద్ద కష్టం కాదు. నిజాయితీయే ఎప్పుడూ ఉత్తమ మార్గం కాదని డాక్టర్ గారి సోదరి ఇప్పుడు అర్థం చేసుకోవాలి; అలాగే, తన విశ్రాంతి కంటే విధి నిర్వహణకే డాక్టర్ ప్రాధాన్యతనిచ్చేలా ఆమె అనుమతించాలి.”

నేను ఇదంతా ఏదో సరదాగా అన్నట్లు చెప్పాను, కానీ ఆమెను నవ్వించడంలో మాత్రం విఫలమయ్యాను. దాంతో నేనే నవ్వి ఇలా అన్నాను,

“రా, సోదరీ! డాక్టర్ ఇంట్లోనే ఉన్నారని, ఆయన అతనితో వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారని ఆ మనిషితో చెప్పు.”

కానీ ఆమె చాలా గంభీరమైన ముఖంతో ఇలా అంది, “వద్దు అన్నయ్యా, వేరే ఎవరైనా వచ్చి ఉంటే నిన్ను వెళ్ళనిచ్చేదాన్ని. కానీ ఇతనితో మాత్రం అస్సలు వెళ్ళనివ్వను. అతని తమ్ముడు తీవ్రమైన జ్వరంతో బాధపడుతున్నాడట. కానీ వాడు చచ్చిపోయినా ఎవరికీ ఏమీ నష్టం లేదు. పైగా, వాడే స్వయంగా ఈ మహమ్మారి బారిన పడి చచ్చిపోతే బాగుండు అనిపిస్తోంది.”

నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. “సోదరీ, అంత కఠినంగా ఎలా మాట్లాడగలవు?”

నా అసమ్మతికి ఆమె ఏమాత్రం వెనక్కి తగ్గలేదు. నా వైపు స్థిరంగా చూస్తూ ఆమె ఇలా అంది, “నిన్ను పిలవడానికి వచ్చింది ఎవరో తెలిస్తే నువ్వు కూడా అలాగే మాట్లాడతావు.”

“ఎవరు?”

“రహీమ్! అతనెవరో నీకు గుర్తులేదా? నువ్వు ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్ళే సమయానికి అతనికి నాలుగైదు ఏళ్ల జైలు శిక్ష పడింది. అలాంటి దుర్మార్గులకు జీవితకాలం శిక్ష ఎందుకు వేయరో కదా! రహీమ్—మన ఊరి పరువు తీసిన అత్యంత నీచమైన రౌడీ వాడు!” “ఆ మనిషి నీకు తెలియదా?”

అవును, ఆ మనిషి నాకు బాగా తెలుసు.

ఊళ్ళో చిన్న-పెద్దా తేడా లేకుండా అందరికీ తెలిసిన వ్యక్తి కదా రహీమ్… ఎలా తెలియకుండా ఉంటుంది?

రహీమ్, ఇంకా ఆ రెండో వ్యక్తి… వాడి పేరేంటి? …అవును… రామా!

ఆ ఇద్దరూ కుఖ్యాతి గాంచిన గూండాలు. ఇద్దరూ మంచి సంపన్న కుటుంబాల నుండే వచ్చారు; సొంత ఇళ్లు, భూములు ఉన్నాయి, పైగా మార్కెట్‌లో బ్రోకర్లుగా, ఏజెంట్లుగా వ్యాపారం చేసేవారు. తమ మతాల పట్ల వారికి విపరీతమైన భక్తి ఉండేది, అలాగే తమ తమ వర్గాల్లో వారికి మంచి పట్టు కూడా ఉండేది. వారు పిలుపునిస్తే కదలడానికి వందలాది మంది సిద్ధంగా ఉండేవారు. పట్టణ ప్రజాజీవితంలో వారు ఎంత కీలకమైన శక్తులు అంటే, మున్సిపల్ ఎన్నికలైనా సరే, గాంధీజీకి లేదా గవర్నర్‌కు పౌర సన్మాన కార్యక్రమం ఏర్పాటు చేయాలన్నా సరే… వారిని ఒప్పించి, అనుకూలంగా మలుచుకోకుండా ఏ పనీ జరిగేది కాదు. వారికి గొడవలు అంటే చాలా ఇష్టం, ఏదైనా గొడవ సృష్టించగలిగితే ఎంతో సంతోషించేవారు. వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ డజనుకు పైగా కుస్తీ అఖాడాలను (clubs) నిర్వహించేవారు, తమ జెండా కింద వందలాది మంది మల్లయోధులను సమీకరించగలిగేవారు. అధికారులంటే వారికి ఏమాత్రం భయం ఉండేది కాదు. పైగా, అధికారులే వారికి భయపడేవారు; వారిలాంటి వారితో గొడవ పెట్టుకోకుండా బుజ్జగించి పని కానిచ్చుకోవడమే తెలివైన పనని అధికారులకు తెలుసు. వారి వర్గాల మధ్య చిన్నపాటి ఘర్షణ జరగకుండా ఏ హిందూ పండగ గానీ, ముస్లిం పండగ గానీ గడిచేది కాదు. చివరకు, మసీదు దగ్గర్లోని ఒక హిందూ ఆలయంలోని సంగీత కార్యక్రమం హిందువులు, ముస్లింల మధ్య పెద్ద సమస్యగా మారి, మా ఊరి చరిత్రలోనే అత్యంత భయంకరమైన అల్లర్లకు దారితీసింది. ఇరువర్గాల్లోనూ భారీగా ప్రాణనష్టం జరిగింది, గాయపడిన వారి సంఖ్య కూడా విపరీతంగా ఉంది. ప్రభుత్వం ఈ అవకాశాన్ని తెలివిగా వాడుకుంది. రామా, రహీమ్‌లపై కేసులు పెట్టి, వారికి నాలుగన్నరేళ్ల కఠిన కారాగార శిక్షతో పాటు వెయ్యి రూపాయల జరిమానా విధించారు. సరిగ్గా ఆ సమయంలోనే నేను ఉన్నత వైద్య విద్య కోసం ఇంగ్లాండ్‌కు వెళ్లాను…

ఇదంతా గుర్తుచేసుకుని నేను నా సోదరితో అన్నాను, “తప్పకుండా తెలుసు. రహీమ్ నాకు బాగా గుర్తున్నాడు.”

“గుర్తున్నాడా? అయితే విను, నువ్వు వాడితో వెళ్ళకూడదు.” “రోజంతా గూండాయిజంతో గడుపుతూ, వందలాది మందికి దుఃఖాన్ని, చివరికి మరణాన్ని కూడా తెచ్చిపెట్టిన ఆ కఠినాత్ముడికి సహాయం చేయడానికి నువ్వు నిరాకరిస్తే ఎవరూ నిన్ను తప్పుపట్టరు.”

ఆమె మాటల్లో నిజం ఉంది, కానీ ఆ సమయంలో ఆమె సలహాను పాటించడం నాకు కష్టంగా అనిపించింది. నా ఉద్దేశంలో, ఒక పట్టణాన్ని మహమ్మారి సుడిగాలిలా చుట్టుముట్టినప్పుడు, బాధ్యతాయుతమైన వైద్యుడు ఒక ప్రత్యేకమైన మానసిక స్థితిలో ఉంటాడు; బాధపడుతున్న వారికి సహాయం చేయడానికి పరుగెత్తడం తప్ప, వేరే ఏ ఆలోచనా అతని మనసులో ఉండదు. నేను నా సోదరితో ఇలా అన్నాను:

“వద్దు, నేను వెళ్తానని అనుకుంటున్నాను.”

“నీకు పిచ్చి పట్టిందా ఏంటి? రహీమ్‌తో వెళ్లాలని ఎలా అనుకుంటున్నావు? ఆ మృగం లాంటి వాడితోనా?… ఆ గూండాతోనా?”

“ఒక విషయం మర్చిపోవద్దు, ప్రియమైన సోదరీ, నా ఇంటి గుమ్మం దగ్గరకు వచ్చింది గూండా రహీమ్ కాదు; మరణశయ్యపై ఉన్న తన సోదరుడి కోసం వచ్చిన రహీమ్.”

“కానీ అతని సోదరుడు నిజంగానే అనారోగ్యంతో ఉన్నాడో లేదో నీకు తెలుసా? బహుశా అతను అబద్ధం చెబుతుండవచ్చు, నిన్ను ఇంటి బయటకు రప్పించడానికి ఆ చనిపోతున్న సోదరుడి విషయం ఒక సాకు మాత్రమే కావచ్చు. నిన్ను చంపడానికి వాళ్లు ఏదైనా పన్నాగం పన్నారేమోనని నాకు భయంగా ఉంది…”

“నీ అనుమానాలు, భయాలతో నువ్వు మరీ హాస్యాస్పదంగా ప్రవర్తిస్తున్నావు, సోదరీ.” నాకు నవ్వు ఆగలేదు.

“నువ్వు నవ్వవచ్చు, కావాలంటే నన్ను మూర్ఖురాలని కూడా అనవచ్చు.” “కానీ నేను నిన్ను వెళ్లనివ్వను.”

నా వాదనను ఆమెకు అర్థమయ్యేలా చెప్పడం ఎంత కష్టంగా ఉండి ఉంటుందో మీరు ఊహించగలరు. కానీ చివరికి ఆమె అంగీకరించింది; కాస్త అయిష్టత ప్రదర్శించినప్పటికీ, రహీమ్‌తో వెళ్లడానికి నన్ను అనుమతించింది.

మేము కలిసి నడుస్తున్నప్పుడు మా మధ్య ఎలాంటి సంభాషణా జరగలేదు. మాలో ఎవరికీ మాట్లాడే ఉత్సాహం లేదు. కాసేపటికి మేము ఒక పెద్ద హిందూ ఆలయం దాటి వెళ్లాము. ఐదేళ్ల క్రితం భయంకరమైన మత ఘర్షణ జరిగిన అపఖ్యాతి పాలైన ప్రదేశం అదే; అప్పుడు రామ్ నాయకత్వంలోని హిందువులకు, రహీమ్ నాయకత్వంలోని ముస్లింలకు మధ్య తీవ్రమైన ఘర్షణ, రక్తపాతం జరిగాయి, చివరకు పోలీసులు కాల్పులు జరపాల్సి వచ్చింది.

నేను రహీమ్ వైపు చూశాను. అతను ఏదో సిగ్గుతో తల దించుకుని వేగంగా నడుస్తున్నాడు. అది నాకు కాస్త ఆశ్చర్యం కలిగించింది. అతనికి సిగ్గుగా అనిపిస్తోందా అని నేను నన్ను నేనే ప్రశ్నించుకున్నాను…

మిల్లు కార్మికులు నివసించే ఆ ఇరుకైన గదుల సముదాయంలో.”

ఈ మాట నాకు పెద్ద దిగ్భ్రాంతిని కలిగించింది. భూస్వామి మరియు వ్యాపారవేత్త అయిన రహీమ్, కార్మికుల ఆ చిన్నపాటి గుడిసెల్లాంటి గదుల్లో నివసిస్తుండటం నమ్మశక్యం కాని విషయం కదా! రహీమ్ నన్ను ఆ గదుల సముదాయం ముందున్న మురికి ఆవరణలోకి తీసుకువెళ్లి, కింది అంతస్తులోని ఒక గది ముందు ఆగి, తలుపు తట్టి “జానకీ…” అని పిలిచినప్పుడు నా ఆశ్చర్యం మరింత రెట్టింపు అయ్యింది.

జానకీ? అది ఒక హిందూ పేరు! రహీమ్ ఇంట్లో ఒక హిందూ స్త్రీయా? …ఈ గూండా ఎవరినైనా అమ్మాయిని అపహరించాడా? …

నాకు భయం వేయడం మొదలైందని ఒప్పుకోవాలి. నేను ప్రమాదాన్ని కొనితెచ్చుకుంటున్నానా? మరీ ఆలస్యం కాకముందే అక్కడి నుండి వెళ్లిపోవడం తెలివైన పనేనా? …

కానీ కాసేపటికే గది తలుపు తెరుచుకుంది, రహీమ్ నా వైపు తిరిగి, “లోపలికి రండి, డాక్టర్ సాహెబ్,” అన్నాడు.

నేను గదిలోకి వెళ్లాను.

పేదరికంతో పోరాడే కార్మికులు నివసించే వేలాది ఇతర గదుల లాగే అది కూడా ఉంది. దీపంలా వాడుతున్న ఆ రేకు డబ్బా (చిమ్నీ లేని దీపం) వెలుతురు కంటే పొగనే ఎక్కువగా వదులుతోంది. ఆ మసక వెలుతురులో గదిలో ఏవైనా సామాన్లు ఉన్నాయో లేదో తెలుసుకోవడం కష్టంగా ఉంది. బహుశా ఏమీ లేకపోవచ్చు. రోగి ఒక మూల పడుకుని ఉన్నాడు. రహీమ్ నన్ను ఆ పడక దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు, జానకి ఆ రేకు డబ్బా దీపాన్ని పైకి ఎత్తి పట్టుకుంది.

రోగిని చూడటానికి నేను వంగాను. అతని ముఖం చూడగానే నేను ఎంతగానో ఆశ్చర్యపోయాను, నా కళ్ళను నేనే నమ్మలేకపోయాను.

నా కళ్ల ముందు పడి ఉన్నది మరెవరో కాదు, హిందూ రౌడీల నాయకుడైన రామ; రహీమ్ తన జీవితకాలమంతా ద్వేషించిన వ్యక్తి, ఎవరి గొంతు కోయడానికైనా అతను ఎంతో సంతోషంగా, గర్వంగా సిద్ధపడేవాడో ఆ వ్యక్తే అతను.

నేను రహీమ్ వైపు తిరిగాను. “కానీ మీ సోదరుడు అని చెప్పారు కదా…?”

“అవును డాక్టర్, ఇతను నా సోదరుడే.”

ఆ రాత్రి నాకు ఎదురైన ఆశ్చర్యకరమైన విషయాలన్నింటిలోనూ ఇదే అతి పెద్దది. నా ఆశ్చర్యాన్ని గ్రహించినట్లుగా రహీమ్ ఇలా అన్నాడు, “దయచేసి అతనికి చికిత్స చేయండి డాక్టర్. ఆ తర్వాత, మీకు సమయం ఉండి, నా మాటలు వినాలని మీకు అనిపిస్తే, మీకు చెప్పాల్సిన విషయాలు చాలా ఉన్నాయి.”

రామాకు తీవ్రమైన జ్వరం ఉంది. అతను కష్టంగా మాట్లాడాడు, కానీ నా ప్రశ్నలన్నింటికీ సమాధానం ఇచ్చాడు. నేను అతనికి ఒక మోతాదు మందు ఇచ్చాను. నేను అతన్ని ఆ మురికి దుప్పటిలో చుట్టేస్తుండగా, అతను ఏదో మతిభ్రమలో ఉన్నట్లుగా మాట్లాడటం మొదలుపెట్టాడు.

“డాక్టర్, ఇటు చూడండి. నేను చనిపోతాననిపిస్తోంది. ఒకవేళ అదే జరిగితే, నా భార్యను, నా తమ్ముణ్ణి చూసుకుంటానని నాకు మాట ఇవ్వండి…”

“నీ తమ్ముడా?” అని నేను కావాలనే అడిగాను. “ఎవరు?”

“ఈ రహీమే.”

“అవునా, అతను నీకు పరమ శత్రువు అనుకున్నానే?”

“అయ్యో, కాదు కాదు డాక్టర్, ఒకప్పుడు అతను నాకు శత్రువే అయి ఉండొచ్చు, కానీ ఇప్పుడు కాదు. పరిస్థితులు మారిపోయాయి, అవి ఎంతలా మారాయో మీకు తెలియదు. ఇప్పుడు నేను అతనికి అన్నని, అతను నాకు తమ్ముడు. విషయం ఏమిటంటే, డాక్టర్…”

కానీ అతను అలా పిచ్చిగా మాట్లాడటం కొనసాగనివ్వడం మంచిది కాదు. అందుకే నేను అతన్ని కాస్త శాంతించి, నిద్రపోయేలా చేయడానికి ప్రయత్నించాను. తరువాత రహీమ్ నాతో ఇలా అన్నాడు:

“డాక్టర్ గారూ, మీరు ఆశ్చర్యపోతున్నారని నాకు తెలుసు. ఊరంతా కరడుగట్టిన శత్రువులుగా భావించే మా ఇద్దరినీ ఏ మంత్రం సోదరులుగా మార్చిందో అని మీరు ఆలోచిస్తూ ఉండవచ్చు. అసలు విషయం ఏమిటంటే, మేము మా జీవితంలో సగభాగాన్ని ఒకరితో ఒకరు పోరాడుతూనే గడిపాము. మేమిద్దరం మతావేశంతో ఊగిపోయేవాళ్ళం, మా మతాలకు సేవ చేయాలని తపించేవాళ్ళం. మహమ్మదీయులను ద్వేషించడం, వారితో పోరాడటమే దేశానికి తాను చేయగలిగిన గొప్ప సేవ అని రామా భావించేవాడు. హిందువులను వేధించడం, హింసించడం ద్వారానే నేను నా మతానికి నిజాయితీగా ఉండగలనని అనుకునేవాడిని. మేము అల్లర్లు సృష్టించాము, హత్యలు మరియు దహనకాండలకు పాల్పడ్డాము; అవకాశం వస్తే సంతోషంగా ఒకరి తలలు ఒకరం నరుక్కునేవాళ్ళం కూడా. కానీ చివరికి మేమిద్దరం పట్టుబడి ఒకే జైలుకు వెళ్ళాము. అక్కడ మాకు కొందరు విద్యావంతులైన యువకులు పరిచయమయ్యారు. వారు మాతో రకరకాల విషయాలు మాట్లాడారు, మేము ఎప్పుడూ చూడటానికి ఇష్టపడని వాస్తవాలను మా కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపించారు. మతం మరియు దైవసేవ గురించి మాకున్న తప్పుడు అభిప్రాయాలను వారు తొలగించారు. అసలైన పోరాటం హిందువులకు, మహమ్మదీయులకు మధ్య జరగట్లేదని వారు మాకు అర్థమయ్యేలా చేశారు. నిజానికి ప్రయోజనాలు ఘర్షణ పడే రెండు వర్గాలు వేరే ఉన్నాయని చెప్పారు: అవి కష్టపడి పనిచేసి ఆకలితో అలమటించే కార్మికులు, మరియు ఆ కార్మికుల శ్రమతో లాభాలు గడించి ధనవంతులైన పెట్టుబడిదారులు. కార్మికులను దోచుకునేవారికి వారు కేవలం కార్మికులుగానే కనిపించేవారు తప్ప, హిందువులుగానో లేదా ముస్లింలుగానో కాదు…”

“జైలు నుండి బయటకు వచ్చాక, ఆ యువకుల దగ్గర మేము నేర్చుకున్న విషయాల్లో నిజం ఉందని త్వరలోనే గ్రహించాము. పరిస్థితులు మారిపోయాయి, దాంతో మా పాత జీవితానికి అనుగుణంగా మళ్ళీ సర్దుకోవడం చాలా కష్టమైంది. మేము లేని సమయంలో మా దుకాణాలు సరిగా నిర్వహించబడలేదు, మా భూములు మరియు ఇళ్లు పోగొట్టుకున్నాము, డబ్బు దొరకడం కష్టమైంది, పైగా మార్కెట్‌లో తీవ్రమైన మాంద్యం నెలకొంది. ఊరిలోని అల్లరి మూకలు మా చుట్టూ చేరి, పాత గూండాయిజం పనులను మళ్ళీ మొదలుపెట్టాలని ఆశపడ్డాయి. కానీ అప్పటికి మాకు ఆ పనులంటే అసహ్యం కలిగింది. ఆ జీవితానికి మేము స్వస్తి పలికాం. మేమిద్దరం ఒకే మిల్లులో కార్మికులుగా పనిచేయడం మొదలుపెట్టాము; అక్కడ మేము చూసిన, అనుభవించిన విషయాలు మాలో మిగిలి ఉన్న ఆ కొద్దిపాటి మూర్ఖపు మతావేశాన్ని కూడా పూర్తిగా పోగొట్టాయి. ఆ మిల్లు యజమాని ఒక మహమ్మదీయుడు.” అయితే, ఆ కారణం చేత ఆయన నన్ను తన సోదరుడిగా లేదా తనతో సమానమైన వ్యక్తిగా భావించారా? నా పట్ల ఏమైనా ప్రత్యేక సానుభూతి చూపారా లేదా ఏదైనా ప్రత్యేక వెసులుబాటు కల్పించారా? లేదు, అస్సలు లేదు. ఒకసారి నా చేయి విరిగినప్పుడు, నేను వారం రోజుల పాటు నర్సింగ్ హోమ్‌లో ఉండాల్సి వచ్చింది. అప్పుడు ఆ మిల్లు యజమాని నాకు సహాయం చేశారా? లేదు. పైగా, హాజరు పట్టిక నుండి నా పేరు తొలగించబడింది; తిరిగి పనిలో చేరడానికి నేను ఆయన కాళ్ళ మీద పడి, బతిమిలాడుతూ ఆ అహంకారి పాదాలను తాకాల్సి వచ్చింది. ఆ మిల్లులోని ప్రధాన ‘జాబర్’ (పర్యవేక్షకుడు) ఒక హిందువు. ఆయన మెడలో తులసి మాల ధరించేవారు మరియు ఏడాదికి రెండుసార్లు పుణ్యక్షేత్రయాత్రలకు వెళ్లేవారు. ఆయన అంతటి భక్తిపరుడు. కానీ, ఆయన రామ పట్ల ఏమైనా ప్రత్యేక దయ చూపారా? లేదు. ఆయన దృష్టిలో రామ కేవలం…

“ఇలాంటి విషయాలు మీకు చెబుతూ పోతే దానికి అంతు ఉండదు. అసలు విషయం ఏమిటంటే, హిందువులు గానీ, మహమ్మదీయులు గానీ మతాన్ని ఒక మూఢనమ్మకంగా చూస్తూ, ఒకరితో ఒకరు పోరాడుకుంటున్నంత కాలం వారికి మంచి రోజులు రావని మేమిద్దరం దృఢంగా నమ్మాము. మా పోరాటాల వల్ల లాభపడే ఒక ఉమ్మడి శత్రువు మాకు ఉన్నాడు. అతను మమ్మల్ని ఎప్పటికీ శాంతించనివ్వడు. గత ఆరు నెలల్లో, మునుపటిలాగే మా ముఠాలను నడిపించమని నాకు, రామకు డజనుకు పైగా రహస్య సందేశాలు వచ్చాయి. పెద్ద మొత్తంలో డబ్బు ఇస్తామన్న ఆఫర్లు కూడా వచ్చాయి. కానీ మేమిద్దరం పూర్తిగా మారిపోయాము. ఇప్పుడు దెయ్యం కూడా మమ్మల్ని ప్రలోభపెట్టలేదు. అసలైన శత్రువు ఎవరో, అసలైన దెబ్బ ఎక్కడ పడాలో మా ఇద్దరికీ బాగా తెలుసు. మా గత శత్రుత్వానికి మేము సిగ్గుపడుతున్నాము. మేమంతా అదంతా మర్చిపోవాలనుకుంటున్నాము – వీలైతే దానికి ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలనుకుంటున్నాము. డాక్టర్ గారూ, మనం గుడి ప్రాంగణం గుండా వెళ్తున్నప్పుడు నేను సిగ్గుతో, నిశ్శబ్దంతో తల దించుకుని ఉండటం చూసి మీరు ఆశ్చర్యపోయారని నాకు తెలుసు. కానీ ఇప్పుడు మీరు ఆశ్చర్యపోతున్నారా? నేను అలా అనుకోవడం లేదు. నేను, రామ నిజంగా ఇద్దరు అన్నదమ్ముల్లాంటి వాళ్ళం. మనం మన బలాన్ని ఒకరితో ఒకరు కాదు, మన అవివేకం మరియు మత కలహాలపై ఆధారపడి బతికే మూడవ శక్తితో కొలుచుకోవాలి. ప్రతి హిందువు, ప్రతి మహమ్మదీయుడు ఈ విషయాన్ని అర్థం చేసుకున్న రోజే మన దేశం బలంగా, స్వేచ్ఛగా ఉంటుంది! ఆ రోజు ఇంకా దూరంలో లేదని తెలియడం గుండెలో కత్తిపోటులా ఉంది! ఆ రోజు ఎప్పుడు ఉదయిస్తుందో దేవుడికే తెలుసు…….

ఆ రోజు ఎప్పుడు ఉదయిస్తుందో దేవుడికే తెలుసు…….

ఈ మాటలు రాత్రంతా నా చెవుల్లో మారుమోగుతూనే ఉన్నాయి.

మీ-గబ్బిట దుర్గా ప్రసాద్ -9-10-26-ఉయ్యూరు.–