సాహిత్య నోబెల్ పొందిన ఐరిష్ కవి నవలాకారుడు అసంబద్ధ నాటక కర్త సామ్యూల్ బెకెట్ జీవిత చరిత్ర-11
203
చివరి కథానాయకులు
‘కామె సే’ (Comment C’est) — అంటే ‘ఇది ఇలా ఉంది’ (How It Is) — అనే ఈ శీర్షికే కొత్తగా ఉంది. అంతకుముందు వచ్చిన నవలల్లో కథానాయకుల పేర్లు చాలా సాదాసీదాగా ఉండేవి; వాటితో పోలిస్తే ఇది పూర్తిగా భిన్నమైనది. ఈ పుస్తకంలోని చివరి మూడు పదాలను తీసుకుని, పాఠకులకు ఈ శీర్షికను పరిచయం చేశారు. ఇది చిన్న విషయమే అనిపించవచ్చు, కానీ దీనికి ప్రాముఖ్యత లేకపోలేదు. పుస్తకాన్ని తెరవగానే, అక్షరాల అమరికలో (typography) కనిపించే కొత్త శైలి మనల్ని ఆశ్చర్యపరుస్తుంది; దీని గురించి నేను తర్వాత చర్చిస్తాను.
ముందుగా, ఈ నవల యొక్క సారాంశాన్ని తెలుసుకోవాలి. అదృష్టవశాత్తూ, ‘టెక్స్ట్స్ పూర్ రియన్’ (Textes pour rien) తో పోలిస్తే, దీని సారాంశాన్ని వివరించడం సులభం. ఈ కొత్త రచనలో పేరు లేని కథానాయకుడు ఇక రచయిత కాదు, కేవలం ఒక ‘చెప్పేవాడు’ (sayer) మాత్రమే. అతను తన జీవితానికి సంబంధించిన ‘అత్యంత తాజా వెర్షన్’ను చెబుతుంటాడు. ఇందులో ‘అత్యంత తాజా వెర్షన్’ (latest version) అనే పదాలు చాలా ముఖ్యమైనవి. ఇప్పటివరకు మనం గమనిస్తూ వచ్చిన కథానాయకుడి పరిణామక్రమంలో, ఇతను అత్యంత తాజా అవతారమని ఈ పదాల ద్వారా అతను సూచిస్తాడు. పుస్తకంలో తర్వాతి భాగాల్లో, తన గత జన్మలకు సంబంధించిన జ్ఞాపకాలను పంచుకోవడం ద్వారా ఈ విషయాన్ని అతను మరింత స్పష్టం చేస్తాడు. అయితే, తనకు ఎవరూ తెలియని మూలం నుండి లేదా ఎవరో తెలియని వ్యక్తి ద్వారా వినిపిస్తున్న మాటలను తాను కేవలం ఉటంకిస్తున్నానని అతను చెబుతాడు. బెకెట్ రచనల్లో మూలం తెలియని ఇలాంటి ‘స్వరాలు’ (voices) మనకు ఇప్పటికే పరిచయమే కాబట్టి, ఇది మనల్ని ఆశ్చర్యపరచాల్సిన అవసరం లేదు, లేదా దీని గురించి మరీ గందరగోళానికి గురికావాల్సిన పని లేదు.
ఈ నవల సమాన నిడివి కలిగిన మూడు భాగాలుగా ఉంటుంది. మొదటి భాగంలో, ‘పిర్న్’ (Pirn) అని పిలిచే వ్యక్తిని కలవకముందు కథానాయకుడి జీవితం ఎలా ఉండేదో వివరించారు. అయితే, ఒక భాగానికి సంబంధించిన విషయాలు పొరపాటున మరొక భాగంలోకి వచ్చేస్తుంటాయి — బహుశా ఈ ‘చెప్పే ప్రక్రియ’ (dictation process) లో అప్పుడప్పుడు చిన్న అంతరాయం కలుగుతుందేమో! అందుకే, మొదటి భాగంలోనే రెండవ భాగానికి చెందిన అంశాలు కొన్ని కనిపిస్తాయి. అయితే, కథానాయకుడు వెంటనే వాటిని గమనించి, “అక్కడ ఏదో తప్పు జరిగింది” (something wrong there) అని సరిదిద్దుకుంటాడు. మొదటి భాగంలో, కథకుడు తాను ఉన్న పరిస్థితులను వివరించడానికి ప్రాధాన్యతనిస్తాడు; అంతేకాకుండా, భూమిపై తన జీవితానికి సంబంధించిన కొన్ని జ్ఞాపకాలను—అతను ‘ప్రతిబింబాలు’ లేదా చిత్రాల రూపంలో చూసేవాటిని—కూడా నమోదు చేస్తాడు (దీనిని అతను ‘వెలుగులో ఉన్న జీవితం’ అని పేర్కొంటాడు).
రెండవ భాగంలో, అతను తన ‘సృష్టి’ (లేదా జీవి) అయిన ‘పిర్న్’ (Pirn)తో ఎలా వ్యవహరిస్తాడో వివరిస్తాడు. మొదట అతను ఆ జీవికి ఒక పేరు పెడతాడు, ఆపై తన కోసం ‘బోమ్’ (Bom) అనే పేరును ఎంచుకుంటాడు. వీరిద్దరూ వృద్ధులే అయినప్పటికీ, తనకంటే పిర్న్ పొట్టిగా ఉన్నాడని అతను గమనిస్తాడు. పిర్న్కు పాడటం వచ్చని తెలుసుకుని ఆశ్చర్యపోయిన అతను, పిర్న్ తన ఇష్టానుసారం మాట్లాడేలా లేదా మౌనంగా ఉండేలా చేయడానికి కొన్ని హింసాత్మక పద్ధతులను రూపొందిస్తాడు. ఇది, ‘మోలోయ్’ (Molloy) తన తల్లి పుర్రెపై తట్టడం ద్వారా ఆమెతో సంభాషించే పద్ధతిని గుర్తుకు తెస్తుంది (వారిద్దరి మధ్య ఉన్న ఏకైక సమాచార మార్పిడి మార్గం అదే). పిర్న్ విషయంలో, ఈ ‘ప్రాథమిక ప్రేరణల పట్టిక’ (tableau des excitations de base) ఇలా ఉంటుంది:
ప్రాథమిక ప్రేరణల పట్టిక: ఒకటి – పాడటం (చంకలో గోళ్లతో గీరడం); రెండు – మాట్లాడటం (కత్తి లేదా ఓపెనర్ బ్లేడును చంకలో ఉంచడం); మూడు – ఆగిపోవడం (పుర్రెపై పిడికిలితో కొట్టడం); నాలుగు – గట్టిగా మాట్లాడటం (ఓపెనర్ పిడిని నడుము భాగంలో నొక్కడం);
ఐదు – శబ్దాన్ని తగ్గించడం (గుదంలో వేలు పెట్టడం); ఆరు – ‘బాగా చేశావు’ అని చెప్పడం (పిరుదులపై చరచడం); ఏడు – ‘చెడ్డది’ అని చెప్పడం (మూడవ పద్ధతిలాగే పుర్రెపై కొట్టడం); ఎనిమిది – మళ్లీ చేయడం (మొదటి లేదా రెండవ పద్ధతిని పునరావృతం చేయడం).
దాదాపు మూగవాడిగా ఉన్న ‘బోమ్’, పిర్న్తో సంభాషించడానికి తన పొడవైన గోళ్లను ఉపయోగిస్తాడు. అతను పిర్న్ వీపుపై లాటిన్ అక్షరమాలలోని అక్షరాలను చెక్కుతాడు (దీనిని అతను ‘మన నాగరికత’కు చెందిన అక్షరాలుగా పేర్కొంటాడు). ఒకవేళ పిర్న్కు అర్థం చేసుకోవడంలో ఆలస్యమైతే, అతను ఎంత బలంగా గీరుతాడంటే, పిర్న్ వీపు నుండి రక్తం కూడా వస్తుంది. అప్పుడు పిర్న్ తన తల తిప్పి, నేరుగా బోమ్ చెవిలో మాట్లాడి సమాధానమిస్తాడు; వారిద్దరి గడ్డపు వెంట్రుకలు ఒకదానికొకటి చిక్కుకుపోయేంత దగ్గరగా, వారి పెదవులు చెవి అంచులకు చేరువలో ఉంటాయి. దీని ద్వారా బామ్ (Bom) తన సృష్టికి సంబంధించిన పూర్వ జీవితం గురించి, ముఖ్యంగా అతని కుటుంబం గురించి తెలుసుకుంటాడు. అతని భార్య పిమ్ (Pim – లేదా Prim) కిటికీలోంచి దూకి, ఆ తర్వాత ఆసుపత్రిలో మరణిస్తుంది. ఆ ఘటన తర్వాత పిమ్ నిరాశ్రయుడిగా, దేశదిమ్మరిగా, ప్రవాస జీవితాన్ని గడపడం ప్రారంభిస్తాడు:
“పైన నా జీవితంలో… నేను రకరకాల పనులు చేశాను, అన్నీ ప్రయత్నించాను, కానీ ఏదీ కలిసి రాలేదు. అంతా శిథిలమైపోయింది, ఏదీ సరిగ్గా సాగలేదు. దేనికీ నేను పనికిరాను, ఈ సంక్లిష్టమైన ప్రపంచం నాకు అస్సలు సరిపడదు. మూలల్లో పాకుతూ, హాయిగా నిద్రపోవడమే నాకు కావాల్సింది—అదే దొరికింది. ఇక మిగిలింది స్వర్గానికి వెళ్లడమే.”
మూడవ భాగంలో, కథానాయకుడు ‘బామ్-పిమ్’ సంబంధాన్ని అనంత స్థాయికి విస్తరిస్తాడు: ఇలాంటి జంటలు లక్షల సంఖ్యలో కలుస్తూ, విడిపోతూ ఉంటాయి. ఒకరు హింసించేవారు, మరొకరు బాధితులు; ఒకరు వినేవారు, మరొకరు వినిపించేవారు—పేర్లు తప్ప (ఉదాహరణకు ‘బెర్న్’ మరియు ‘పెర్న్’ అనే మరో జంటను పేర్కొంటాడు) వీరంతా ఒకేలా ఉంటారు. ప్రతి జీవికి ఒక నిర్దిష్ట సమయంలో, దానికి తగిన పని ఉంటుందని నిరూపించడానికి కథానాయకుడు సుదీర్ఘమైన గణిత లెక్కలు వేస్తాడు. ఆపై, బెర్క్లీ (Berkeley) లేదా లీబ్నిజ్ (Leibniz) లాగే, ఈ అపారమైన వ్యవస్థ సజావుగా (చాలా చక్కగా అమర్చబడినట్లుగా) సాగేలా చూసేందుకు ఒక దేవుడిని ఊహించుకుంటాడు. ఈ కల్పిత ప్రపంచమే కథను ముగింపు వరకు తీసుకెళ్తుందని మనం భావిస్తాం, కానీ చివరి కొన్ని పేజీలలో, అతను ఇంతవరకు నిర్మించిన మొత్తం నిర్మాణాన్ని—మూడు భాగాలతో సహా—చాలా క్రూరంగా, పద్ధతి ప్రకారం ధ్వంసం చేస్తాడు. ఆ దృశ్యాలు, ఊహలు, జంటలు, ఊరేగింపులు, పర్యవేక్షించే దేవుడు, పిమ్, బామ్, చివరికి వారిని బతికించే ఆహార డబ్బాల ఆలోచన—ఇవన్నీ పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోతాయి. చివరకు మిగిలేది కేవలం బురద, చీకటి…
మరియు ఎప్పటికీ అంతం లేని, పేరు లేని ఒక స్వరం మాత్రమే మిగులుతుంది. అయితే, ఆ స్వరం నుండి తీసుకున్న ఈ ఉల్లేఖన ఇక్కడితో ముగిసింది: *fin de la citation* (ఉల్లేఖన సమాప్తం).
211
శాముయెల్ బెకెట్ నవలలు
అతనికి తోడుగా ఒక చిన్న స్త్రీ ఉంటే బాగుండుననిపిస్తుంది, లేదా కనీసం ఒక గొర్రె (ఆడ గొర్రె) ఉన్నా బాగుండుననిపిస్తుంది; కానీ అటువంటి అవకాశం ఉండే ప్రశ్నే లేదు (ఇక్కడ కనీసం ఎలుకలు కూడా లేవు):
అయినప్పటికీ, ఒక కల కలుగుతుంది—ఒక చిన్న స్త్రీ ప్రేమను రుచి చూసినట్లుగా, ఆమె నా చేరువలో ఉన్నట్లుగా, అంతేకాదు, ఆ కలలోనే ఆమె దగ్గర ఒక చిన్న పురుషుడు ఉన్నట్లుగా కూడా అనిపిస్తుంది. నా ప్రయాణంలో అప్పుడప్పుడు ఇటువంటి అనుభూతులు కలుగుతుంటాయి.
ఒకవేళ మనిషి తోడు దొరకకపోతే, కనీసం ఒక గొర్రె అయినా ఉంటే బాగుండును; అది నా దగ్గరకు రాకపోయినా, నేను దాని దగ్గరకు వెళ్లి, దాని ఉన్నిలో ఒదిగిపోయేవాడిని. కానీ ఇక్కడ కేవలం జంతువు ఉంటే సరిపోదు; ఆత్మ, మనస్సు కూడా ఉండాలి—కనీసం కొంతైనా ఉండాలి, లేకపోతే అది మరీ గొప్ప గౌరవం (అంతటి భాగ్యం) అయిపోతుంది.
ఇక్కడ కాలం అనేది చాలా అనిశ్చితమైనది; పగలు, రాత్రి అనే తేడాలు లేకపోవడంతో కాలాన్ని కొలిచే మార్గాలేవీ లేవు. అయితే, ఇది ‘చాలా సుదీర్ఘమైనది’ అని మాత్రం అతను ఖచ్చితంగా చెప్పగలడు. అతని హాస్య చతురత క్రమంగా తగ్గిపోతోందని అతను అంటాడు, కానీ దానికి బదులుగా, కన్నీళ్లు వచ్చే అవకాశం కూడా తగ్గడం అతనికి కొంత ఉపశమనాన్ని ఇస్తుంది. తాను ఇక్కడికి ఎలా వచ్చాననే దానిపై అతనికి ఏమాత్రం ఆసక్తి లేదు; బదులుగా, అతను పురుగులా పాకడం వంటి కదలికల మీద, మరియు తన కుడి చేతి నాలుగు వేళ్లతో బురద ఉపరితలంపై చేసే నృత్యం (బాలె) వంటి వాటి మీద తన దృష్టిని కేంద్రీకరిస్తాడు. అతని దగ్గర ఉన్న వస్తువులు అతనికి ఎంతో ముఖ్యమైనవి: అతని సంచి, డబ్బాలు, మరియు ఆ విలువైన డబ్బా తెరిచే పరికరం (టిన్-ఓపెనర్)—ఇవన్నీ ‘మలోన్’ (Malone) నవలలోని పాత్ర వద్ద ఉండే పొడవైన కర్రతో సమానమైన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటాయి. అతను అత్యంత సాధారణ విషయాల్లో కూడా ఎంతో ఆనందాన్ని పొందుతాడు; ఉదాహరణకు, తాజాగా తెరిచిన ట్యూనా చేప డబ్బా నుండి వచ్చే వాసనలో కూడా అతను ఆనందాన్ని వెతుక్కుంటాడు.
బహుశా తన ఉనికిపైనే అతనికి నమ్మకం లేకపోవడం వల్ల కావచ్చు, అతను తన కార్యకలాపాలను గమనించడానికి ‘క్రామ్’ (Kram) అనే సాక్షిని, వాటిని నమోదు చేయడానికి ‘ఎహిమ్’ (Ehim) అనే వ్యక్తిని సృష్టించుకుంటాడు. అయితే, చివరలో వీరు ఇద్దరూ కొట్టుకుపోతారు; కాబట్టి, వీరిని అంత సీరియస్గా తీసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. వీరు ‘మోలోయ్’ (Molloy) మరియు ‘ది అన్నేమబుల్’ (The Unnamable) రచనలలోని ఆ రహస్య యజమాని వద్ద పనిచేసే ముఖ్యమైన పాత్రలకు కేవలం అవశేషాలుగా కనిపిస్తారు.
ఈ కథానాయకుడు తనకు తాను కథలు చెప్పుకోవడానికి నిరాకరించినప్పటికీ, తన దర్శనాలలో మానవ ప్రపంచం పట్ల ఒక రకమైన వ్యామోహాన్ని (nostalgia) ప్రదర్శిస్తాడు; అదే సమయంలో, ఆ ప్రపంచం పట్ల అతనికి తీవ్రమైన అసహ్యం కూడా ఉంటుంది. అతను ప్రస్తుతం ఉన్న ప్రదేశం ఒక అంతులేని బురద గుంటలాంటిది, అక్కడ లక్షలాది మంది ‘మనుషులు-పందులు’ దొర్లుతుంటారు. ఇది మన ప్రపంచానికి ఒక ప్రతీకగా అనిపించడం సహజం. అయినప్పటికీ, అతనిలో ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యామోహం కనిపిస్తుంది—ముఖ్యంగా తన బాల్య దేశమైన ఐర్లాండ్ పట్ల. “చివరికి ఒక స్వస్థలం కోసం వెతుకుతున్నాను” (je cherche une île/home) అని అతను అంటాడు, మరియు తన జన్మభూమికి తిరిగి వెళ్లి అక్కడ మరణించాలని ఆశిస్తాడు.
212
చివరి కథానాయకులు
అతని మనస్సు ఒకప్పుడు మేధావిగా జీవించిన కాలానికి చెందిన వ్యర్థాలు, శకలాలు మరియు జ్ఞాపకాలతో నిండి ఉంది; అతని పూర్వీకుల గురించి తెలిసిన మనకు, ఇది ఆశ్చర్యం కలిగించదు. అతను ఒక సందర్భంలో మాలెబ్రాంచ్ను (Malebranche), మరొక సందర్భంలో హెరాక్లిటస్ను (Heraclitus) ప్రస్తావిస్తూ, వ్యంగ్యంగా ఇలా అంటాడు: “నేను చదివిన సాహిత్యం, మానవీయ శాస్త్రాలు, దేవుడా… ఇంకా కొంచెం భౌగోళిక శాస్త్రం కూడా!”
‘ది అన్నేమబుల్’ పాత్రలాగే, ఇతను కూడా పదాల పట్ల తీవ్రమైన వ్యామోహం కలిగి ఉంటాడు (“ఒకప్పుడు ప్రతి దిశ నుండి వినిపించే స్వరం—ఏ విధమైన అర్థం లేని గందరగోళం లేకుండా—తర్వాత నాలో ప్రవేశించింది; నేను ఊపిరి పీల్చుకోవడం ఆపినప్పుడు, అది నాలో ఉండి నన్ను మళ్ళీ చెప్పమని, కథను పూర్తి చేయమని అడుగుతుంది… నాలో వినిపించే ఆ ప్రాచీన స్వరం నాది కాదు”). వీటిలో చాలా పదాలు చెప్పే క్రమంలోనే కనుమరుగవుతాయి. అతను మనుషుల భాషనే ఉపయోగించాల్సిన పరిస్థితిలో ఉన్నాడు (ఎందుకంటే, తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక భాషను—తనకు తగినట్లుగా, ఈ ప్రదేశానికి తగినట్లుగా ఉండే భాషను—సృష్టించుకోలేడు). అంతేకాకుండా, ఆ పదాలను చూసి అతను నిరంతరం ఆశ్చర్యపోతుంటాడు: అవి అతనిపై రుద్దబడ్డాయి (“ఇదిగో, నాకు అప్పగించబడిన భాష”). అతను వాటిని సరిగ్గా వినలేకపోతాడు, కాబట్టి సహజంగానే వాటిని తప్పుగా, తప్పుడు క్రమంలో తిరిగి పలుకుతుంటాడు. అయితే, ‘పేరు పెట్టలేని’ (Unnamable) ఆ పాత్ర విషయానికి వస్తే, ఈ మాటలే అతనికి కొంతకాలం పాటు మనుగడ సాగించేలా తోడ్పడతాయి; కానీ, అతను నిరంతరం మరికొన్ని కొత్త మాటల కోసం వెతకాల్సి ఉంటుంది—మరికొంత కాలం కొనసాగడానికి ఏదో ఒకటి దొరకాలి కదా! అసలు మాట్లాడుతున్నది ఎవరి గొంతు? లేదా, ఈ మాటలను ఎవరు నమోదు చేస్తున్నారు? ఇది అతనికి తెలియదు. అతనికి తెలిసినదల్లా ఒక్కటే: తన మాటలు, మరియు ఆ మాటలు పుట్టించే ‘అస్తవ్యస్తమైన ఆలోచనలు’ (Textes pour rien) లేకపోతే, అతని ప్రయాణం ఎప్పటికీ ముగియదు. ఇవి నమ్మదగినవి కాకపోయినా, అతని మనుగడకు ఇవి అత్యవసరమైన సాధనాలు. అతను పూర్తిగా ఒంటరిగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది—”అయినా సరే, చీకటిలో, బురదలో, ఒంటరిగా ఉన్న నాకు ఏదో గుసగుస వినిపిస్తూనే ఉంది.” అతని నిరంతర ప్రశ్నలకు లభించే ఏకైక సమాధానం ఏమిటంటే—కాలం ముగిసినప్పుడు మాత్రమే అతని ప్రయాణం కూడా ముగుస్తుంది; అప్పటి వరకు అతను కొనసాగక తప్పదు:
“కొనసాగించడం సాధ్యం కాదు, అయినా అదే పనిని కొనసాగిస్తూనే ఉంటాం… కొనసాగించడం సాధ్యం కాదు, అలాగని ఆగిపోవడం కూడా సాధ్యం కాదు…”
చివరి దశలో, ఆ గొంతు తనను తాను ప్రశ్నించుకున్నప్పుడు, తన పరిస్థితి ఎప్పటికీ మారదని, ‘నిశ్శబ్దాన్ని భంగపరచాల్సిన’ అవసరం లేని క్షణం ఎప్పటికీ రాదని అది గ్రహిస్తుంది.
ఈ నవలలో, ఊహించినట్లుగానే, ‘అస్తిత్వం’ (identity) లేదా ‘నేను ఎవరు?’ అనే సమస్య అత్యంత తీవ్రంగా కనిపిస్తుంది. నవలలోని రెండవ భాగం కొంత సరళంగా అనిపించినప్పటికీ, మాట్లాడుతున్నది పిమ్ (Pim) ఆ, లేక గుర్తు తెచ్చుకుంటున్నది బామ్ (Bom) ఆ అని ఖచ్చితంగా చెప్పడం కష్టం. మొదటి భాగంలోని ‘ప్రతిబింబాలు’ (images), మూడవ భాగంలో అన్నీ తొలగిపోయి శూన్యం మిగిలే ప్రక్రియ—వీటన్నింటినీ పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఒక నిర్దిష్ట సంఘటనను, దృశ్యాన్ని లేదా జ్ఞాపకాన్ని ఫలానా వ్యక్తికి చెందినదిగా చెప్పడానికి మనకు ఎటువంటి ఆధారం లేదని స్పష్టమవుతుంది. వ్యక్తిగత అస్తిత్వం గురించి అన్వేషిస్తే, చివరికి భయంకరమైన శూన్యం మాత్రమే మిగులుతుందని బెకెట్ మనకు చాలా నైపుణ్యంతో నిరూపిస్తారు. మొదటి పేజీలోనే, ఆ స్వరం ‘గత క్షణాల, పాత కలల’ గురించి ప్రస్తావిస్తుంది; ఇవి ‘మళ్ళీ తిరిగి’ రావచ్చు, లేదా ‘గడిచిపోయే వాటిలాగే కొత్తవిగా’ ఉండవచ్చు. ఈ కలలు ఒక విషయాన్ని ప్రతిపాదిస్తాయి, లేదా.
216
చివరి వీరులు (THE LAST HEROES)
ఈ కథానాయకుడు ‘పిర్న్’ (Pirn) అనే సాధనాన్ని తన అంతర్మథనాలను వెల్లడించుకోవడానికి ఉపయోగిస్తాడన్న విషయంలో సందేహం లేదు. అయితే, ఇలా చేయడం వల్ల తాను సహజంగా ఉండలేకపోతున్నానని అతను ఫిర్యాదు చేస్తాడు:
“మరింత సజీవంగా… నేను చెప్పాలనుకున్నది ఇదే, చివరకు దాన్ని పట్టుకున్నాను. ఎలా చెప్పాలి… మరింత సజీవంగా! ‘పిర్న్’కు ముందున్న స్థితి కంటే ఇది ఎంతో మెరుగైనది, మరింత స్వతంత్రమైనది. నా సొంత ప్రతిబింబాలను చూశాను; అవి పాకాయి, తిన్నాయి, ఆలోచించాయి—అవి మసకబారిన ఆలోచనలే అయినా సరే!”
మూడవ భాగంలో అతను సృష్టించే అనేక పాత్రలతో కూడిన కల్పనలు మరింత సంక్లిష్టంగా మారతాయి. చివరకు, ఒక అసభ్యకరమైన ఫ్రెంచ్ పదం—’foutaises’ (అర్థం: పనికిమాలిన చెత్త/అబద్ధాలు)—తో అతను ఆ కల్పనలన్నింటినీ ఒక్కసారిగా తుడిచిపెట్టేస్తాడు.
వ్యక్తిత్వానికి సంబంధించిన అభద్రతాభావం అనేది, వాస్తవికత మొత్తం పట్ల అతనికి ఉన్న సందేహాల్లో ఒక భాగం మాత్రమే. బెకెట్ రచనల్లో కనిపించే ఇతర విమర్శల మాదిరిగానే, ఇక్కడ కూడా తార్కిక ఆలోచనా విధానం (ratiocination) తీవ్రమైన ఎగతాళికి గురవుతుంది. మూడవ భాగంలోని తన విశ్లేషణల మధ్యలో అతను “voilit la difficulté aplanie” (ఇదిగో, సమస్య పరిష్కారమైపోయింది!) అని అంటాడు; ఇందులో ఎంతటి వ్యంగ్యం ఉందో ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు. అంతేకాకుండా, రాయడం అనే ప్రక్రియపై ఇంతకంటే కఠినమైన విమర్శను ఊహించడం కష్టం—అతను సృష్టించిన ఆ కల్పిత నిర్మాణాలు కేవలం కూల్చివేయబడటానికే ఉద్దేశించినవి. అలాగే, మూడవ భాగంలో వచ్చే “ఇదంతా ఇప్పుడు వెనుక నుండి ముందుకు చదవాలి” (all this should now be read back to front) అనే మాటల్లో, సాహిత్య సృజన పట్ల అతను ఎంతటి తిరస్కార భావాన్ని కలిగి ఉన్నాడో స్పష్టమవుతుంది.
ఇక, జంటల (couples) అనంత వ్యవస్థను ప్రతిపాదించడం వెనుక, తత్వవేత్త లైబ్నిజ్ (Leibniz) సిద్ధాంతాలను ఎగతాళి చేసే ఉద్దేశం ఉంది. బెకెట్పై లైబ్నిజ్ ప్రభావం ఎంత ఉందో, సాధారణంగా దానిని తక్కువ అంచనా వేస్తుంటారు. కథానాయకుడు ఊహించుకున్న ఈ క్రమబద్ధమైన విశ్వంలో—అంటే “మన ముఖ్యమైన కార్యకలాపాలు న్యాయబద్ధంగా, సురక్షితంగా సాగే” ప్రపంచంలో—లైబ్నిజ్ ప్రతిపాదించిన ‘మోనాడ్స్’ (monads – పరమాణువుల వంటి ప్రాథమిక అస్తిత్వాలు) సిద్ధాంతాన్ని, మరియు దేవుడు ముందుగానే నిర్ణయించిన ఆ విశ్వ క్రమాన్ని బెకెట్ తీవ్రంగా పరిహసిస్తాడు. బెకెట్ వాస్తవానికి ఈ క్రింది మాటలలో రహస్యాన్ని బయటపెట్టాడు (నా ఇటాలిక్స్):
కోట్లు, కోట్లు… మనలో కోట్లాది మంది ఉన్నాము, మరియు ముగ్గురే ఉన్నారు… నేను… నా దృక్కోణంలో నన్ను నేను ఉంచుకుంటాను… బెర్న్ అంటే బామ్ బామ్ బెర్న్, మనం బామ్ అని పిలుద్దాం… మధ్యలో నేను, పిర్న్ ఉండటం కంటే బామ్ అని ఉండటమే మేలు.
అందువల్ల, ఈ నవలలో క్రైస్తవ దేవుడు చాలా సహజంగానే ప్రముఖంగా కనిపిస్తాడు,
కానీ వ్యంగ్యం ద్వారా అతని ప్రాముఖ్యత ఎప్పుడూ తగ్గించబడుతుంది. శాశ్వతమైన లింబోలో జీవించే కథానాయకుడు, నరకంలో శపించబడిన వారి కోసం ప్రార్థన చేస్తూ తనలో తానే నవ్వుకుంటాడు, మరియు తన వద్ద ఉన్న డబ్బాల సంచిని దైవ కృపకు ఆపాదిస్తాడు, అంతేకాదు ఒక ‘యూన్ బోట్ సెలెస్ట్’ (une botte celeste) ను కూడా ఊహించుకుంటాడు.
217
శామ్యూల్ బెకెట్ నవలలు
సార్డినెస్ మిరాక్యుల్యూసెస్ ఎన్వోయ్ డెస్ పార్ డియు (sardines miraculeuses envoy des par Dieu) – ఇది అతనికి… మరో అడుగు పాటు దేవుడిని ‘వాంతి’ చేయడానికి సరిపోతుంది. కానీ దేవుని ప్రధాన విధి ఏమిటంటే… ఒక విశ్వవ్యాప్త గ్రహణశక్తి గల దైవిక చెవిగా, దైవిక పరిశీలకుడిగా ఉండటం:
అక్కడే చివరకు ఆయన ఉంటాడు, తన మాటను తానే విని, మన సణుగుడును ఆలకించి, కేవలం తన సొంత, దురుద్దేశంతో చెప్పబడిన, ఎంతో పురాతనమైన, మరచిపోయిన ఒక కథకే చెవిని అప్పగిస్తాడు. దానివల్ల మనం బురదలో ఆయనకు సణుగుతున్నామని, మన కథ ఆయనకు నమ్మకంగా ఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది.
కానీ ఈ గ్రహణశక్తి కూడా ఆ శిథిలాలతో పాటే మునిగిపోతుంది, ఆయన పిచ్చివాడైపోతాడు.
* 4c
ఈ నవల దాని రచయిత యొక్క ప్రధాన ఆసక్తులకు ప్రతిరూపంగా ఎంత ఆకట్టుకున్నప్పటికీ, నేను చెప్పినట్లుగా, ఇది వాటికి గణనీయంగా ఏమీ జోడించినట్లు అనిపించదు. అసలైన పురోగతి దాని రూపంలో ఉంది: దాని ముద్రణ, వాక్యనిర్మాణం మరియు సాధారణ నిర్మాణంలో.
బెకెట్ తన రచనను ఎటువంటి విరామ చిహ్నాలు లేని, పదాల సమూహంగా ప్రచురించాలని మొదట భావించినట్లు ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఇందులో విరామాలు కేవలం పాఠకుడు బిగ్గరగా చదివేటప్పుడు తీసుకునే శ్వాస విరామాలపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉంటాయి. ఎం. లిండన్కు తుది ప్రతిని అందించడానికి ఒక సంవత్సరం ముందు ‘X’ పత్రికలో ప్రచురితమైన ప్రారంభ వెర్షన్లోని ఒక భాగం ఈ విషయాన్ని ధృవీకరిస్తుంది. మరోవైపు, ఎం. లిండన్కు ఫ్రెంచ్ ప్రతి అందడానికి ఒకటి లేదా రెండు నెలల ముందు ‘ఎవర్గ్రీన్ రివ్యూ’ (Evergreen Review)లో ప్రచురితమైన ఆ రచన యొక్క ఆంగ్ల అనువాదం, ‘వెర్సెట్స్’ (versets) లేదా బైబిల్ శైలిలోని వచన భాగాలుగా విభజించబడి ఉంది. ఇవి ఒక పంక్తి నుండి పది లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పంక్తుల నిడివిని కలిగి ఉండవచ్చు, సాధారణంగా సుమారు ఐదు పంక్తులను కలిగి ఉంటాయి. ప్రతి భాగం మధ్య ఒక ఖాళీ పంక్తి తప్ప, పుస్తకం అంతటా మరే ఇతర విరామ చిహ్నాలు లేవు; పెద్ద అక్షరాలు (పేర్ల కోసం తప్ప), కామాలు లేదా ఫుల్ స్టాప్లు ఏవీ ఇందులో కనిపించవు. ప్రతి ‘వచన భాగం’ (verse) లోపల, కేవలం శ్వాస విరామాలు మాత్రమే వాక్యాలను వేరు చేస్తాయి. ఈ ప్రాథమిక సూత్రాన్ని అర్థం చేసుకున్న తర్వాత, ఈ పుస్తకాన్ని చదవడం పెద్ద కష్టమేమీ కాదు—ఉదాహరణకు, బెకెట్ రాసిన ‘ది అన్నేమబుల్’ (The Unnamable) తో పోలిస్తే ఇది సులభమే. అయితే, తన రచనను తుది రూపంలో సమర్పించే ముందు, బెకెట్ దాన్ని ఒకే పెద్ద పేరాగా (block-text) కాకుండా విడదీసి ఉంచడం కొంత ఉపశమనాన్ని కలిగిస్తుంది; ఎందుకంటే, ఆ పద్యం వంటి భాగాలను చేర్చకపోతే, ఈ నవలలోని అర్థాన్ని గ్రహించడానికి చాలా సమయం పట్టేది.
ఈ ముద్రణ శైలిలోని వినూత్నత కేవలం అలంకారప్రాయమైనది కాదు. ఇది ఒక ముఖ్యమైన అవసరానికి అనుగుణంగా ఏర్పడింది—అదేమిటంటే, ఆయాసంతో ఊపిరి పీల్చుకుంటూ మాట్లాడే ఒక స్వరాన్ని, వీలైనంత యథాతథంగా అక్షరబద్ధం చేయడం. ఇదే అవసరం కోసం ఒక కొత్త వాక్యనిర్మాణం (syntax) కూడా కనిపిస్తుంది: ఇందులో ప్రధాన క్రియలు, సంయోజకాలు (conjunctions) తొలగించబడ్డాయి—ఇది మనం సాధారణ వాడుక భాషలో మాట్లాడే పద్ధతిని పోలి ఉంటుంది. ఒక ఉదాహరణను పరిశీలిస్తే ఇది స్పష్టమవుతుంది:
le sac [est] ma vie que jamais je ne lâche [mais] ici je le lâche [car j’ai] besoin des deux mains. . . .
తర్వాతి ఉదాహరణలో, వాడుక భాషను మరింత ఖచ్చితంగా అనుకరించడం కనిపిస్తుంది; ఇందులో నిర్దిష్ట వ్యాకరణ విశేషణాలు (definite articles) కూడా తొలగించబడ్డాయి…
218
చివరి హీరోలు
అవి iu వ్యావహారిక ప్రసంగం ^ an వలె ఇక్కడ అణచివేయబడ్డాయి
ఉదాహరణకు, యాదృచ్ఛికంగా తీసుకుంటే, ఇది స్పష్టం చేస్తుంది:
లే సాక్ [ఎస్ట్] మా వీ క్యూ జమైస్ జే నే ఇడ్చే [మైస్] ఐసి జే లే లిచే [కార్ జై]
బెసోయిన్ డెస్ డ్యూక్స్ మెయిన్స్. . . .
కింది ఉదాహరణలో, వ్యవహారిక ప్రసంగం సరితో అనుసరించబడుతుంది
ఎక్కువ విశ్వసనీయత, మరియు అన్ని ఖచ్చితమైన కథనాలు తొలగించబడ్డాయి:
[పాసన్స్ మెయింటెనెంట్ మరియు] సమస్య
లా] మీస్ ఎన్ ఓయూవ్రే [,] ప్రోగ్రెసివ్స్ [ou] సిమల్టన్ ^ఈస్ [,] ఎట్ పారల్ ^లెమెంట్
[, sur le] ప్రణాళిక నైతిక [, k 1’] amorce [et k 1’] essor des rapports propre-
ment dits [;] mais [శూన్యం] quelques PRECISIONS d’abord [, au nombre de]
డ్యూక్స్ ఓ ట్రోయిస్ [.]
చతురస్రాకార బ్రాకెట్లలో సాధారణ సాహిత్యంలో కొన్ని పదాలు ఉంటాయి
ఫ్రెంచ్ ఇక్కడ అందించిన వ్యవధిని పూరించవచ్చు మరియు స్పష్టం చేయవచ్చు,
సహజ విరామ చిహ్నాలతో కలపండి. ఆ విధంగా విస్తరించింది
పద్యం సాధారణ గద్య వాక్యం అవుతుంది^ బెకెట్ పద్ధతి, అక్కడ-
ముందుగా, వాక్యాన్ని ఫ్రెంచ్గా వ్రాయడంలో ఉంటుంది
రైతు లేదా కూలీ మాట్లాడతారు. అతని ఫలితం ఎంతో దూరంలో లేదని..
క్రింది లేఖ నుండి పొందబడినది లేదా అసహజమైనది చూడబడదు,
ఇది చాలా ప్రామాణికమైనది ^ ఇది ఒక ఫ్రెంచ్ ఔత్సాహికుడు ద్వారా పంపబడింది
నావికా సేవ:
Monsieur le Miuistre
Je vous prie de m’6crixe k Lavardac malgre que j’ai des travaux pour
మా వీ టెరెస్ట్రే సి లెస్ పోస్ట్స్ మి ట్రోంపెంట్ సి లెస్ లెటర్స్ నే సోంట్ పాస్
పంపిణీదారు [51 సి] ఐసిఐ లా టెలిగ్రాఫిక్ సాన్స్ ఫిల్ కె లావార్డాక్ లాట్ ఎట్ గారోయిమ్?
తదుపరి లేఖలో మీకు ఒక రిజిస్టర్డ్ లేఖ అందుతుంది—ఇది కొంత కష్టమైన విషయమే, కానీ మీరు నన్ను అంగీకరించాల్సిందే, ఎందుకంటే మోయిసాక్ (Moissac) వద్ద మీరే ఈ పిలుపునిచ్చారు.
బెకెట్ ఎప్పుడూ ఇలాంటి వ్యాకరణ దోషాలు చేయరు (పైన పేర్కొన్న ఉదాహరణలో లాగా), కానీ ఆయన తన రచనల్లో, మనస్సు ఆలోచించేటప్పుడు ఉపయోగించే మూడు లేదా నాలుగు పదాల చిన్న చిన్న పదబంధాలను యథాతథంగా ప్రతిబింబిస్తారు; సాధారణ ప్రజలు కూడా కొన్నిసార్లు వీటిని రాస్తుంటారు. వారికి సాహిత్య రచనకు సంబంధించిన నియమాలు, పద్ధతులపై శిక్షణ ఉండదు కాబట్టి వారు ఇలా రాస్తారు—సాహిత్య భాష, మనం రోజువారీ సంభాషణల్లో ఉపయోగించే భాష కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది. టేప్ రికార్డ్ చేసిన సంభాషణలను యథాతథంగా రాసినప్పుడు అవి చదవడానికి అంత సంతృప్తికరంగా ఉండకపోవడానికి కారణం ఇదే; వాటిని చదివేలా మార్చాలంటే కొంత సంపాదకత్వం (editing) అవసరమవుతుంది. బెకెట్, పాఠశాలల్లో నేర్పించే భాషా నియమాల పద్ధతిని తిరగవేస్తారు; తన భాష నుండి సాహిత్యపరమైన అలంకారాలను, అదనపు హంగులను తొలగిస్తారు. తద్వారా, మనస్సు పదాలతో—లేదా ప్రాథమిక భాషా ముక్కలతో—సంఘర్షించేటప్పుడు వెలువడే శబ్దాలను ఆయన పట్టుకుంటారు. ఆయన రాసిన తాజా గద్య రచనలు ఆయన ఇతర రచనలకు కొనసాగింపుగా, ఒక సహజ పరిణామంగా కనిపిస్తాయి. ‘ది అన్నేమబుల్’ (The Unnamable) లోని అస్తవ్యస్తమైన ఉద్ఘాటనలు, ‘టెక్స్ట్స్ పూర్ రియన్’ (Textes pour rien) లోని భాషా విన్యాసాలు—వీటన్నింటినీ వెనక్కి తిరిగి చూస్తే, ఈ సరళమైన, ఆదిమ శైలికి ఇవి సహజమైన పూర్వగాములుగా కనిపిస్తాయి. ఈ పరిణామాన్ని ‘నూవో రోమాన్’ (nouveau roman – కొత్త నవల) రచయితల ప్రయోగాల ప్రభావంగా చూడకూడదు (నిజానికి, మేడమ్ సెరో ప్రకారం, బెకెట్ కొన్ని సందర్భాల్లో ఈ ‘నూవో రోమాన్’ శైలిని అంతగా గౌరవించరు). ఇది కేవలం ఆయన సొంత ప్రయాణంలో ఎదురైన అనివార్యమైన, దాదాపు ఊహించదగ్గ ముగింపు మాత్రమే. శిక్షణ లేని మనస్సు యొక్క కదలికలను ఈ పద్ధతిలో ప్రతిబింబించడాన్ని ఆయన నేర్చుకున్నప్పటికీ, సాహిత్య రచనలో తన పాత నైపుణ్యాన్ని మాత్రం అలాగే కాపాడుకున్నారు. ఈ నవలలోని మూడు భాగాలు, రూపం మరియు విషయపరంగా అద్భుతమైన సౌష్టవాన్ని (symmetry) కలిగి ఉన్నాయి. ప్రతి భాగం ఒక భిన్నమైన దశను వివరిస్తున్నప్పటికీ, అవన్నీ ఒకే విధమైన ధోరణితో మొదలై ముగుస్తాయి. ‘మొల్లోయ్’ (Molloy) నవలలో కనిపించిన వృత్తాకార నిర్మాణం (circularity) ఇక్కడ కూడా కనిపిస్తుంది—ఒక భాగం ప్రారంభం నుండి ముగింపు వరకు, అలాగే మొత్తం పుస్తకం ఆరంభం నుండి అంతం వరకు ఇది కొనసాగుతుంది; ఎందుకంటే, ఈ నవల కథానాయకుడు పూర్తిగా ఒంటరిగా ఉండటంతో మొదలై, మళ్ళీ అదే ఒంటరితనంతో ముగుస్తుంది. ఇక్కడ సౌష్టవం మరియు వృత్తాకార నిర్మాణాలు కేవలం సాధనాలుగా కాకుండా, స్వయంగా ఒక లక్ష్యంగా మారాయి. బెకెట్ ఒక నవలను రాయడం కంటే, ఒక సౌందర్యవంతమైన వస్తువును (aesthetic object) సృష్టించడంపైనే ఎక్కువ శ్రద్ధ వహించినట్లు కనిపిస్తుంది. నిజానికి, ఈ పుస్తకం యొక్క అమరిక మరియు అక్షరాల ఎంపిక (typeface) చూస్తుంటే, దీన్ని చేతిలో పట్టుకోవడం, చూడటం ఒక ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. కొత్తగా ఏమీ చెప్పలేమని పూర్తిగా నిరాశ చెందిన రచయిత, దానికి బదులుగా అందమైన వస్తువులను సృష్టించే పనిలో నిమగ్నమయ్యారని భావించడం అతిశయోక్తి అవుతుందా? ‘సాహిత్యం’ అనేది ఒక మోసమని, ప్రహసనమని ఆయనకు అనిపించినప్పుడు, చక్కగా ముద్రించబడిన ఒక పుస్తకం మరింత గౌరవప్రదమైన సాధనగా ఆయనకు తోచి ఉండవచ్చు. ఇటువంటి దృక్పథం యొక్క తార్కిక పరిణామం ఏమిటంటే—రచయిత కంటే ముద్రణకర్తకు, పుస్తక బంధనకర్తకు (binder) ఎక్కువ ప్రాముఖ్యతనివ్వడం. నేటి కాలంలోని కొందరు కళాకారులు ఇటువంటి ముగింపును అంగీకరించడానికి కూడా వెనుకాడటం లేదన్నది వాస్తవం.
అంతేకాకుండా, ఈ నవలలో చాలా క్లుప్తమైన, ప్రాథమిక స్థాయి వాక్య నిర్మాణాలు కనిపిస్తాయి. దీనికి పైన పేర్కొన్న కారణాలే కాకుండా, కవిత్వంలో ఉండే సాంద్రతను (condensation) సాధించాలనే ప్రయత్నం కూడా ఒక కారణం కావచ్చు. ఈ సందర్భంలో, పదాల అమరిక కొన్నిసార్లు ఎంత విచిత్రంగా ఉంటుందంటే, అది ఫ్రెంచ్ భాషా శైలి కంటే లాటిన్ భాషా నిర్మాణాన్ని పోలి ఉంటుంది:
ముగింపు: కొనసాగుతున్న స్వరం
‘మలోన్ డైస్’ (Malone Dies) వంటి రచనల్లో కనిపించే మూలరూపాల (archetypes) నిరంతర పునరావృతం ఎంతో విశేషమైనది; ముఖ్యంగా, వీటిలో మొదటి ప్రస్తావనకు, చివరి ప్రస్తావనకు మధ్య దాదాపు ఇరవై ఏళ్ల సుదీర్ఘ కాలం ఉందని గమనించినప్పుడు ఇది మరింత ఆశ్చర్యకరంగా అనిపిస్తుంది.
అయితే, ఈ పరిణామ క్రమంలోని స్థిరత్వం అంటే బెకెట్ నవలలు పునరావృతమవుతున్నాయని లేదా ఒకదానికొకటి పోలి ఉంటాయని అర్థం కాదు. ఆయన రచనలు నైపుణ్యంతో, తెలివితేటలతో కూడినప్పటికీ కొంతవరకు నిర్జీవంగా అనిపించే ప్రారంభ దశల నుండి, పరిపూర్ణమైన మరియు సమృద్ధిగల పరిణతి దశకు చేరుకున్నాయి. ఆయన రాసిన మొదటి నవల, పరిస్థితుల ప్రభావంతో విరక్తి చెందిన ఒక సున్నితమైన మేధావి కలం నుండి వెలువడింది. ప్రజాదరణ పొందేలా రాయడం తన వల్ల కాదని భావించిన ఆ రచయిత, తన వేదనను గూఢమైన కల్పనలతో, రహస్యమైన హాస్యంతో కప్పిపుచ్చారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన రచనలు, అప్పటి పాఠకుల అభిరుచులకు ఏమాత్రం తలొగ్గకపోయినప్పటికీ, వాటిని అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించే పాఠకులకు అద్భుతమైన, ఉత్తేజకరమైన అనుభూతిని అందిస్తాయి. పైకి చూస్తే సాహిత్య సృజనకు ఏమాత్రం అనువుగా లేని ప్రపంచంలా అనిపించినప్పటికీ, లోతుగా పరిశీలిస్తే అది ఎంతో ఆసక్తికరమైన, అర్థవంతమైన ప్రపంచంగా కనిపిస్తుంది.
బెకెట్ సృష్టించిన ప్రపంచం మన దైనందిన జీవితానికి సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు, లేదా ఏమాత్రం సంబంధం లేనిదిగానూ అనిపించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ప్రూస్ట్ చిత్రించిన ‘ఫాబోర్గ్ సెయింట్ జెర్మైన్’ (Faubourg St. Germain) గురించి గానీ, ఫార్స్టర్ వర్ణించిన భారతదేశం గురించి గానీ, లేదా ఫాక్నర్ చూపిన అమెరికన్ దక్షిణ ప్రాంతం గురించి గానీ ఆయన రచనల నుండి మనం ఏమీ ఆశించలేం. మేడమ్ డి లా ఫాయెట్ (Mme. de La Fayette) మరియు ఆమెను అనుసరించిన అనేకమంది రచయితల రచనల్లోలాగా, ప్రేమలో ఉన్న మానవుల మనస్తత్వాలను అర్థం చేసుకోవడానికి మనం బెకెట్ను చదవము. అలాగే, డి. హెచ్. లాారెన్స్ లాగా మన దృక్పథాలను మార్చాలని ఆయన ప్రయత్నించరు; మారియాక్ (Mauriac) లాగా ఒక మతపరమైన దృక్పథాన్ని కళగా మార్చాలని కూడా ఆయన ఆశించరు. ఆయన ఇతర నవలా రచయితలకు భిన్నమైనవారు; నిజానికి, ఇతర నవలల్లో ప్రధానాంశాలుగా ఉండే అనేక విషయాలను ఆయన తన రచనల నుండి ఉద్దేశపూర్వకముగానే మినహాయించినట్లు కనిపిస్తుంది. తన సహచరుల దృష్టిని ఆకర్షించే అంశాల పట్ల ఆయనకు ఆసక్తి లేకపోయినప్పటికీ, సమాజంలోని ఒక నిర్దిష్ట వర్గాన్ని ఆయన తన అధ్యయన క్షేత్రంగా ఎంచుకున్నారు: అనాథలు, నిరాశ్రయులు, మరియు అత్యంత పేదరికంలో ఉన్న వృద్ధులు వంటి వారు ఈ వర్గంలోకి వస్తారు. “నా పాత్రల దగ్గర ఏమీ ఉండదు, అయినా సరే వారు ఎలాగోలా జీవన పోరాటాన్ని కొనసాగిస్తారు” అని ఆయన పేర్కొన్నారు. వారి వద్ద కనీస అవసరాలు కూడా ఉండవు; అటువంటి పరిస్థితుల్లో, ఒక సీసా పాలు సంపాదించుకోవడం లేదా పడుకోవడానికి ఒక చిన్న చోటు దొరకడం కూడా ఎంత కష్టతరమో బెకెట్ మనకు చూపిస్తారు. అనాథల మనస్తత్వంలో ఉండే ఆగ్రహం, అదే సమయంలో ఏదో ఒక ఆశ కోసం దీనంగా వేచి చూసే తత్వం, అలాగే అవమానకరమైన భిక్షను స్వీకరించేటప్పుడు వారు పదేపదే ఎదుర్కొనే అవమానాలను ఆయన అర్థం చేసుకున్నారు, మనకు కూడా అర్థమయ్యేలా చేశారు. మురికి బట్టలు ధరించి, దుర్వాసన కొడుతూ, ఒళ్లంతా పుండ్లతో నిండిన ఒక వృద్ధ సంచారి స్థానంలో మనల్ని ఉంచి, ఆ పాత్ర అనుభవించే వేదనను ఆయన మనకు అనుభూతి చెందేలా చేస్తారు. అటువంటి వారిని బస్సుల్లో ఎక్కించుకోవడానికి కండక్టర్లు నిరాకరిస్తారు, బస ఇచ్చేవారు వారిని దోచుకుని బయటకు గెంటేస్తారు. ఒక సంక్షేమ సంస్థలో (ఇన్స్టిట్యూషన్లో) చేరినప్పుడు, తమ బట్టలను లాగేసుకుని కాల్చివేస్తుంటే, తక్కువ వేతనం పొందే సిబ్బంది చేసే క్రూరత్వాలను భరించాల్సి వస్తే ఎలా ఉంటుందో ఆయన మనకు తెలియజేస్తారు. వృద్ధులు, మూర్ఛ వ్యాధిగ్రస్తులు, మానసిక స్థితి సరిలేని వారు, దీర్ఘకాలంగా ఉపాధి లేని వారు, నేర ప్రవృత్తి కలిగిన వారు, మరియు బంధుమిత్రులు ఎవరూ లేని వారు—సమాజపు అంచున జీవించే ఈ వర్గాల ప్రజలే బెకెట్కు ఆసక్తి కలిగించే వ్యక్తులు. ఆయన తన పాత్రలను వీరి నుండే సృష్టిస్తారు, వీరి నోటి ద్వారానే తన గొంతును వినిపిస్తారు. వీరి పట్ల ఆయనకు ఉన్న దృక్పథంలో ఎటువంటి భావోద్వేగ అతిశయోక్తి (sentimentality) ఉండదు; ఆయన వారిని చాలా సహజంగా, కొన్నిసార్లు వారిలోని లోపాలు కూడా బయటపడేలా చూపిస్తారు, కానీ అదే సమయంలో వారి పట్ల ఎంతో కరుణను కలిగి ఉంటారు. రచయిత తన కథానాయకుడితో కలిసి బాధల్లో పాలుపంచుకుంటూ, అతని జీవితంలోకి లోతుగా ప్రవేశించడంలోనే కరుణాభావం దాగి ఉంది. ఈ కరుణ ఆ అభాగ్య పాత్ర నుండి మానవాళి మొత్తానికి విస్తరిస్తుంది; ఇక్కడ కథానాయకుడు ఒక నమూనా (archetype)గా నిలుస్తాడు. ఇతను నగరాల్లో నివసిస్తూ, తన కోరికలకు, పనులకు గుడ్డిగా, ఎటువంటి ప్రశ్న లేకుండా అంకితమైపోయే మనిషి కాదు; బదులుగా, మనిషి తన మూల స్థితికి చేరుకున్నప్పుడు—అంటే, అనంతమైన కాలం నేపథ్యంలో (sub specie aeternitatis)—ఎలా ఉంటాడో, అతడు అటువంటివాడు. మసకబారుతున్న విశ్వంలో, కేవలం జడ పదార్థంతో నిండిన ఆ విశ్వానికి తన ఉనికి గురించి ఏమాత్రం తెలియని స్థితిలో, తన ఉనికిలోని అర్థరహిత్యాన్ని గ్రహించిన మనిషి ఇతను. ఒక అనాథను లేదా దిక్కులేని వ్యక్తిని తన కథానాయకుడిగా ఎంచుకోవడం ద్వారా, బెకెట్ ఒకవైపు మానవాళిని నిందిస్తూనే, మరోవైపు వారి పట్ల తన కరుణను కూడా వ్యక్తపరుస్తారు. సమాజం వెలివేసిన ఒక వ్యక్తిని—అతడు అప్పుడప్పుడు వికృత ప్రవర్తనతో, స్వార్థంతో, మూర్ఖత్వంతో, మరికొన్నిసార్లు వివేకంతో, ధైర్యంతో కనిపిస్తాడు—చిత్రీకరించడం ద్వారా, మనలో కూడా అటువంటి లక్షణాలు ఉన్నాయని గుర్తించేలా చేస్తారు. అదే సమయంలో, ఆ అభాగ్యుడి పక్షాన నిలబడి, అతని వాదనను సానుభూతితో వినిపించేలా చేయడం ద్వారా తన కరుణను చాటుకుంటారు.
ఒకసారి లండన్లో జరిగిన ఒక పార్టీలో, ఒక మేధావి బెకెట్ను ఉద్దేశించి, “మీరు ఎందుకు ఎప్పుడూ దుఃఖపూరితమైన అంశాలనే ఎంచుకుంటారు?” అని ప్రశ్నించారు. అంతేకాకుండా, ఆయన తన బాల్యం సంతోషకరంగా లేకపోవడం వల్లే ఇలా జరుగుతోందని ఒక రకమైన అహంకారపూరిత ధోరణిలో వ్యాఖ్యానించారు. ఆ తర్వాత, ఒక టాక్సీలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, బెకెట్కు కరువు బాధితుల సహాయం కోసం, క్యాన్సర్ పరిశోధన కోసం చేసిన అభ్యర్థనలు (ప్రకటనలు) కనిపించాయి. పార్టీలో అడిగిన ఆ అసంబద్ధమైన ప్రశ్నకు సమాధానంగా, బెకెట్ డ్రైవర్తో ఇలా అన్నారు: “నా బాల్యం చాలా సంతోషకరంగానే గడిచింది… దుఃఖం కోసం ఎక్కడా వెతకాల్సిన అవసరం లేదు. లండన్ నగరంలోని టాక్సీల్లో కూడా అది మనకు స్పష్టంగా వినిపిస్తూనే ఉంటుంది.”
బెకెట్ను సాధారణ పరిభాషలో ‘నిరాశావాది’ (pessimist) అని పిలవవచ్చు. కానీ, దీని అర్థం కేవలం ఇంతే—ఈ శతాబ్దానికి చెందిన అనేకమంది ఇతర కళాకారుల మాదిరిగానే, ఆయన కూడా మన మానవ స్థితిని చాలా నిరాశాజనకంగా, అంటే వాస్తవిక దృక్పథంతో చూస్తారు.
ముగింపు: స్వరం కొనసాగుతోంది
ఆశను అర్థరహితం చేసే మరణం—మన పరిస్థితికి సంబంధించిన ఈ వాస్తవాలను బెకెట్ అత్యంత నిజాయితీతో పేర్కొనడమే కాకుండా, తన కల్పిత గాథల ద్వారా ఒక ఆకర్షణను, తనదైన లోతైన హాస్యం ద్వారా ఒక ఉత్తేజాన్ని అందించి, ఆ వాస్తవాలను మనం భరించేలా చేస్తారు. ఆయన రచనల్లో నిందాపూర్వక ధోరణి (cynicism), కఠినత్వం లేదా తీవ్రమైన నిరాశావాదం కనిపిస్తాయనే విమర్శలకు ఎటువంటి ఆధారాలూ లేవు.
ఆయన ఎంచుకున్న చిన్న ప్రపంచానికి సంబంధించిన ఆయన వర్ణనలు ఎంతో ప్రామాణికమైనవి. ఆయన సృష్టించిన పాత్రలు నిజంగానే సమాజం వెలివేసిన వ్యక్తుల భాషలో మాట్లాడుతున్నాయా అని ఎవరికైనా సందేహం కలిగితే, టోనీ పార్కర్ రాసిన పుస్తకాన్ని చూడవచ్చు; అందులో ఒక నేరస్థుడు ఇలా అంటాడు: “సమాజంలో గౌరవప్రదమైన హోదా కోసం పాకులాడే వ్యక్తులతో నాకు అస్సలు కలవాలని లేదు. నాకు వారు అస్సలు నచ్చరు, పైగా వారిని చూస్తేనే నాకు అసహ్యం.” నేరస్థుడిగా ఉన్నప్పుడు, సాధారణ వ్యక్తుల నుండి ఎదురయ్యే “పైపై దయ” లేదా “అహంకారపూరితమైన సానుభూతి”ని అతను తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తాడు. “అబ్బో, ఆశ్చర్యం! మీరు కూడా మనుషుల లాగే ఉన్నారే!” అని వారు అంటుంటే, అది అతనికి కోపం తెప్పిస్తుంది. అంతేకాదు, శారీరక శిక్షలకు గురైన వారిలో అది ఎంతటి తీవ్రమైన ద్వేషాన్ని కలిగిస్తుందో కూడా అతను వివరిస్తాడు. కళాత్మక రూపంలోకి మారినప్పుడు, ఇవే మాటలు ‘మోలోయ్’ (Molloy) నవలలో పోలీస్ స్టేషన్ ఘటనకు సంబంధించిన వ్యంగ్య ఆలోచనలుగా, లేదా ‘లా ఫెయిమ్’ (La Faim) కథానాయకుడు తనను ఇంటి నుండి బయటకు గెంటేసిన యజమాని గురించి చేసే విశ్లేషణలుగా రూపాంతరం చెందుతాయి.
అయితే, బెకెట్ రచనలపై దైనందిన ప్రపంచం ప్రభావం ఎంత ఉందో దాన్ని అతిగా అంచనా వేయకూడదు. ఒకవేళ ఆయన నవలలు కేవలం అనాథల, సమాజం వెలివేసిన వ్యక్తుల జీవితాలను మాత్రమే చిత్రించి ఉంటే, వాటికి అంత ప్రాముఖ్యత ఉండేది కాదు. మెట్రో గ్రిటింగ్ (నేల అంచున ఉండే గాలి రంధ్రాల అమరిక) మీద పడుకున్న, చిరిగిన బట్టల మూటలాంటి మనిషిని చూసినప్పుడు కలిగే అవగాహనను ఆయన తన రచనల్లో ఉపయోగిస్తారు. ఆ రచనలు తాము పుట్టిన సందర్భంతో సంబంధం లేకుండా, అంతకు మించిన ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటాయి. అయితే, మరికొందరు రచయితల మాదిరిగానే, ఆయన కూడా తన రచనల గురించి వివరణ ఇవ్వడానికి నిరాకరిస్తారు; పైగా, వివరించడానికి ఏమీ లేదని కూడా అంటారు. అమెరికన్ దర్శకుడు అలాన్ స్నైడర్కు రాసిన లేఖలో ఆయన ఇలా పేర్కొన్నారు: “జర్నలిస్టులే సృష్టించుకున్న రహస్యాల గురించి మా దగ్గర ఎలాంటి వివరణలు లేవు. నా రచనలు ప్రాథమిక ధ్వనుల (ఇక్కడ హాస్యం ఏమీ లేదు) సమాహారం; వాటిని సాధ్యమైనంత పరిపూర్ణంగా రూపొందించాను, అంతకు మించి దేనికీ నేను బాధ్యత వహించను. ఎవరైనా ఆ ధ్వనుల అదనపు తరంగాల (overtones) మధ్య తలనొప్పి తెచ్చుకోవాలనుకుంటే, అలాగే కానివ్వండి—వారికి కావాల్సిన ఆస్పిరిన్ (నొప్పి నివారణ మందు) వారే సమకూర్చుకోవాలి.” రచనల అర్థాలను విశ్లేషించే చర్చల్లో పాల్గొనడానికి ఆయన ఇష్టపడకపోవడానికి కారణం, ఇతరుల పట్ల ఆయనకు ఉన్న చిన్నచూపు కాదు, లేదా కావాలని రచనలను అస్పష్టంగా ఉంచాలనే ఉద్దేశం కూడా కాదు. తాను చెప్పాలనుకున్నదంతా, చెప్పగలిగినదంతా తన రచనల్లోనే చెప్పేశానని, ఇక వివరించడానికి ఏమీ మిగిలి లేదని ఆయన భావిస్తారు—ఇది సరైన దృక్పథమే. ఆయన రాసిన పాఠ్యం అందరికీ అందుబాటులో ఉంది, ఎవరైనా చదువుకోవచ్చు.
సామ్యూల్ బెకెట్ నవలల విషయంలో ఆయన తీసుకున్న ఈ వైఖరి సమర్థనీయమేనని మనం గమనించవచ్చు. ఈ నవలలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడానికి వాటి సాహిత్య నేపథ్యం గురించి కొంత అవగాహన, అవి పరిణామం చెందిన తీరులోని కచ్చితత్వాన్ని గుర్తించడం అవసరమే అయినప్పటికీ, కొందరు విమర్శకులు ఊహించినట్లుగా ఏదో ఒక రహస్యమైన ‘కీ’ (తాళం చెవి) కోసం వెతకాల్సిన అవసరం లేదు. ఈ రచనలు ఏదో అంతుచిక్కని, గూఢమైన రహస్యాల తెర వెనుక దాగి ఉన్నాయని భావించడం పూర్తిగా అసంబద్ధం. దీని అర్థం, ఇతర కళాఖండాల మాదిరిగానే వీటిలో కూడా కొన్ని రహస్యాలు, పరిష్కరించబడని చిక్కుముడులు లేవని కాదు; కాకపోతే, కొంచెం ప్రయత్నిస్తే వీటిలోని ప్రధానాంశాలను సులభంగానే అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఏదైనా కష్టం వాటి సాంద్రత మరియు వైవిధ్యం నుండి తలెత్తుతుంది, అంతేకానీ కనుగొనబడని ఒక రహస్యం లేకపోవడం వల్ల కాదు. ఈ రచనలో రూప సౌందర్యానికి చాలా ప్రాధాన్యత ఉంది: బెకెట్ యొక్క ‘అమౌర్ ఫౌ పౌర్ లా బ్యూట్డ్ ఫార్మెల్’ గురించి మాట్లాడింది ఒక ఫ్రెంచ్ విమర్శకుడే, మరియు హెరాల్డ్ హాబ్సన్, ‘వెయిటింగ్ ఫర్ గొడోట్’ యొక్క ‘సౌందర్యం సౌష్టవం, సమతుల్యత, ఆకారంపై ఆధారపడి ఉంటుంది’ అని పేర్కొంటూ, ‘దాని ఆలోచనలు, ప్రతిధ్వనులు మరియు అనుబంధాల యొక్క సున్నితమైన అమరికను’ ప్రశంసించారు. అంతేకాకుండా, మనకు విభిన్న శైలులు మరియు సాహిత్య పద్ధతులు పరిచయం చేయబడ్డాయి: మనం మొదటి నవలల యొక్క సంక్లిష్టమైన ఆకర్షణ నుండి, ‘నౌవెల్స్’ యొక్క చదునైన మరియు నిరాడంబరమైన గద్యం గుండా, ‘మొల్లాయ్ అండ్ మలోన్ డైస్’ యొక్క వ్యంగ్య తీవ్రతకు, మరియు చివరకు ‘కామెంట్ సెస్ట్’ యొక్క కవితాత్మక మంత్రోచ్ఛారణకు పయనిస్తాము. ఈ రచనలు హాస్యం, వ్యంగ్యం, విమర్శ, ఎగతాళి, కరుణ మరియు దుఃఖం వంటి వాటితో ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా నిరంతరం ఉత్సాహభరితంగా ఉంటాయి; అవి పురాణాల శక్తితో నిండి ఉన్నాయి; అవి రెండు ప్రపంచ భాషలపైనా ఆధారపడి ఉన్నాయి మరియు రెండు గొప్ప సాహిత్య సంప్రదాయాలలోనూ తమదైన ముద్ర వేశాయి. అవి డాంటే, డెస్కార్టెస్ మరియు స్విఫ్ట్లకు మాత్రమే కాకుండా, రాబెలే, సెర్వంటెస్, షేక్స్పియర్, స్టెర్న్ మరియు గొంచరోవ్ వంటి ఇతర ప్రముఖ వ్యక్తులకు కూడా ఎంతో స్ఫూర్తినిచ్చాయి. ఊహించినట్లుగానే, తొలి రచనలపై జాయిస్ ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, మరియు తరువాతి పుస్తకాలు ప్రౌస్ట్ మరియు కాఫ్కాలతో సారూప్యతలను చూపుతాయి, కానీ బహుశా అవి ప్రభావంగా పరిగణించబడవు. ప్రొఫెసర్ కెర్మోడ్, బెకెట్ యొక్క ‘పాతకాలపు ధోరణి’ని ఎత్తి చూపారు; అతను సమకాలీన ధోరణులలో—అది ‘నవల’ (new novel) కావచ్చు లేదా ‘అస్తిత్వవాదం’ (existentialism) కావచ్చు—ఏదో ఒకదానిలో ఇమిడిపోవడం కంటే, ఒక పాత సంప్రదాయంలో చాలా సులభంగా ఇమిడిపోతాడన్న విషయంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు. ముఖ్యంగా అస్తిత్వవాదంతో అతనికి ఏమాత్రం సంబంధం లేదు; దీని గురించి బెకెట్ స్వయంగా డి’ఓబార్బ్డ్ (d’Aubarbde) అనే వ్యక్తికి చాలా సూటిగా ఇలా చెప్పారు: “ఒకవేళ నా నవలల్లోని ఇతివృత్తాన్ని తాత్విక పరిభాషలో వివరించడం సాధ్యమైతే, అప్పుడు…”
పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రంలోని సాధారణ చిక్కులు మరియు కష్టాలు ఈ రచనలకు ఏమాత్రం అపరిచితమైనవి కావు: మనం తరచుగా చూసినట్లుగా, దానికి పూర్తి విరుద్ధం. ముఖ్యంగా, బెకెట్ తాత్విక ద్వైతవాదానికి ఎంతో రుణపడి ఉన్నాడు. ఏదో ఒక రూపంలో దాదాపు నాగరికతంత పురాతనమైన ఈ సిద్ధాంతం యొక్క సంక్షిప్త చరిత్రను చెప్పడానికి కూడా ఇది సరైన స్థలం కాదు. ద్వైతవాది విశ్వాన్ని మనస్సు మరియు పదార్థం అనే రెండు పూర్తిగా భిన్నమైన మరియు పొంతన లేని అస్తిత్వాల పరంగా చూస్తాడు. అందువల్ల, చాలా తూర్పు దేశాల తత్వశాస్త్రం మరియు మతం ద్వైతవాదమైనవని స్పష్టమవుతుంది; ప్లేటో మరియు ప్లోటినస్ల ఆలోచనలు కూడా అంతే; జ్ఞానవాదులు లేదా అల్బిజెన్సియన్ మతవిరోధులు ప్రతిపాదించినటువంటి, ఈ సిద్ధాంతంలోని ఇతర మరియు మరింత తీవ్రమైన రూపాల పట్ల గతంలో విరోధం ఉన్నప్పటికీ, క్రైస్తవ మతం ఒక ద్వైతవాద మతం. అల్బిజెన్సియన్ మతవిరోధులు సంతానోత్పత్తిని భయానకంగా చూశారు, ఎందుకంటే స్వర్గపు ఆత్మలు స్వేచ్ఛ పొందిన వెంటనే, మళ్ళీ భౌతిక (అందువల్ల చెడ్డ) శరీరాల్లోకి లాగబడటానికి అదే కారణమని వారు భావించారు. (ఒకవైపు కాథర్ మతవిరోధ సిద్ధాంతాలకు, మరోవైపు బెకెట్ ప్రతిపాదించిన పునర్జన్మ అనే దృగ్విషయానికి మధ్య పోలిక ఆలోచనకు ఆజ్యం పోస్తుంది; ‘డ్రీమ్ టు మిడ్లింగ్ విమెన్’లో టౌలౌస్ నగరానికి ‘అత్యంత అందమైనది’ అనే ఉత్సాహభరితమైన బిరుదు లభించడం కేవలం యాదృచ్ఛికం కాకపోవచ్చు, ఎందుకంటే ప్రామాణిక గ్రంథాలలో ఈ విధంగా గౌరవించబడిన ఏకైక నగరం ఇదే.) డెకార్టెస్ తత్వశాస్త్రం నిస్సందేహంగా మధ్యయుగ ఆలోచనలను అనుసరిస్తూ, తీవ్రంగా ద్వైతవాదంతో కూడుకున్నది; అతని తర్వాత మలేబ్రాంచ్, స్పినోజా, గ్యూలింక్స్ మరియు లైబ్నిట్జ్ ఈ సిద్ధాంతాన్ని కొనసాగించారు మరియు సవరించారు. మనస్తత్వశాస్త్రం మరియు తత్వశాస్త్రంలోని ప్రవర్తనావాదులు దీనిని ఖండించడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, ఇది నేటికీ చాలా సజీవంగా ఉంది. ప్రొఫెసర్ రైల్ యొక్క ‘కాన్సెప్ట్ ఆఫ్ మైండ్’ (1949) ఆధునిక కాలంలో దీనికి అందించబడిన అత్యంత తీవ్రమైన సవాలు, కానీ అతని ప్రయత్నాలు ఉన్నప్పటికీ చాలా మంది ద్వైతవాదులుగానే మిగిలిపోయారు, సరిగ్గా బర్కిలీ ఉన్నప్పటికీ చాలా మంది ప్రజలు చెట్లు వంటి వాటి యొక్క తమ అభౌతిక అనుభూతులను ఒక భౌతిక, ఇంద్రియేతర కారణానికి ఆపాదించడం కొనసాగించినట్లే. ఇది లోనయ్యే అన్ని తార్కిక ఇబ్బందులు మరియు అస్థిరతఎకేట్లు ఉన్నప్పటికీ, ఇది ఒక సజీవ సిద్ధాంతంగా మిగిలిపోయింది, మరియు ఇది శామ్యూల్ బెకెట్ ఆలోచనలను వెంటాడుతుందని మరియు అతని చాలా రచనల వెనుక ఉందని చెప్పడం ఏమాత్రం అతిశయోక్తి కాదు.
సశేషం
మీ -గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్ -21-11-26-ఉయ్యూరు .–






